ડિસેમ્બર પૂરો થવા આવ્યો છતાં ગુજરાતમાંથી ઠંડી ગાયબ, 'અર્બન હિટ આઈલેન્ડ' છે જવાબદાર!

ડિસેમ્બરના ત્રણ સપ્તાહ પૂરા થયા હોવા છતાં ગુજરાતમાં શિયાાળો હજુ ટોપ ગિયરમાં આવ્યો નથી. ગુજરાતના મોટાભાગના શહેરમાં વધુ એક દિવસ સરેરાશ લઘુતમ તાપમાનનો પારો 15 ડિગ્રીથી વધારે નોંધાયો હતો. હવામાન વિભાગની આગાહી અનુસાર હજુ આગામી પાંચ દિવસ કડકડતી ઠંડી પડવાની સંભાવના પણ નહિવત છે.

કેમ ગુજરાત સુધી નથી પહોંચતી ઠંડી?

હવામાન નિષ્ણાતોના મતે સામાન્ય રીતે ડિસેમ્બર-જાન્યુઆરીમાં હિમાલય તરફથી ઉત્તર-પશ્ચિમના ઠંડા પવનો ગુજરાત સુધી પહોંચે છે. આ વર્ષે આ પવનનું જોર નબળું હોવાથી ઠંડીનો પ્રભાવ ઓછો રહ્યો છે. ઉત્તર ભારતમાં વારંવાર આવતાં વેસ્ટર્ન ડિસ્ટર્બન્સને પગલે વાદળછાયું અને ભેજવાળું વાતાવરણ રહે છે, જેના પગલે રાત્રિના તાપમાનમાં ઘટાડો નહીં થવાથી ગુજરાત સુધી મજબૂત રીતે ઠંડી પહોંચતી નથી.

આ ઉપરાંત અરબી સમુદ્રથી આવતા ભેજયુક્ત પવન રાત્રિના તાપમાનને નીચે જવા દેતા નથી, જેના કારણે રાત્રે ઠંડીના બદલે સાધારણ ગરમી પણ અનુભવાય છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ક્લાઈમેટ ચેન્જ, અલ નિનો જેવી પરિસ્થિતિને કારણે શિયાળાની ઋતુ અગાઉના વર્ષો કરતાં ટૂંકી થઈ છે અને ઠંડીની તીવ્રતા પણ ઘટતી જાય છે. શહેરોમાં કડકડતી ઠંડી નહીં પડવા માટે વાહન પ્રદૂષણ તેમજ કોંક્રિટ જંગલ જવાબદાર પરિબળ છે. અર્બન હિટ આઇલેન્ડ ઈફેક્ટથી રાત્રિના તાપમાન વધારે રહે છે. ટૂંકમાં કહેવામાં આવે તો ઠંડા પવન નહીં આવવા, હવામાન વિક્ષેપ અને ગ્લોબલ વોર્મિંગથી ઠંડીનું જોર ઘટ્યું છે.

અર્બન હિટ આઇલેન્ડ એટલે શું?

શહેરોનું તાપમાન આસપાસના હિટ આઇલેન્ડ કરતા વધારે રહે તો તેને અર્બન હિટ આઇલેન્ડ અસર કહેવાય છે. વૃક્ષોનો અભાવ, વાહનોનું પ્રદૂષણ, ઊંચી ઈમારતો અર્બન હિટ આઈલેન્ડ માટે મુખ્ય કારણ છે. કોંક્રિટ-ડામરની સામગ્રીના બનતા રોડ-બિલ્ડિંગ-ફલાય ઓવર સૂર્યની ગરમી શોષી લે છે અને રાત્રે ધીમે-ધીમે ગરમી છોડે છે, જેનાથી રાત્રિના પણ ગરમી અનુભવાય છે.

આગામી દિવસોમાં ઠંડીનું જોર કેવું રહેશે?

આ અઠવાડિયે સરેરાશ લઘુતમ તાપમાન 14-15 ડિગ્રી આસપાસ નોંધાઈ શકે છે. હાલની સ્થિતિ પ્રમાણે જાન્યુઆરીમાં 8થી 12 ડિગ્રી અને ફેબ્રુઆરીમાં 11થી15 ડિગ્રી વચ્ચે સરેરાશ લઘુતમ તાપમાન નોંધાયેલું રહે તેવી સંભાવના છે.

ક્યાં સૌથી નીચું તાપમાન?

અમદાવાદમાં છેલ્લા 15 વર્ષમાં ડિસેમ્બરનું સૌથી નીચું તાપમાન