VIDEO: શું પેટ્રોલ-ડીઝલ સસ્તું થશે? સાઉદી અરેબિયાએ ક્રૂડ ઓઇલ પર આપ્યું 6 વર્ષનું સૌથી મોટું ડિસ્કાઉન્ટ
છેલ્લું અપડેટ : 05 Oct 2026
નવી દિલ્હી: પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવને લઈને ભારત સહિત એશિયાઈ દેશો માટે રાહતના સમાચાર સામે આવ્યા છે. સાઉદી અરેબિયાની સરકારી તેલ કંપની સાઉદી અરામકો (Saudi Aramco)એ એશિયાઈ ખરીદદારો માટે નવેમ્બર મહિનાના અરબ લાઇટ ક્રૂડ (Arab Light Crude)ના ભાવમાં મોટો ઘટાડો કર્યો છે. કંપનીએ એશિયા માટે પ્રતિ બેરલ 3 ડોલરનું વધારાનું ડિસ્કાઉન્ટ આપ્યું છે.
આ ડિસ્કાઉન્ટ જૂન 2020 બાદનું સૌથી મોટું હોવાનું જણાવવામાં આવી રહ્યું છે. ખાસ વાત એ છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલ (Crude Oil)નો ભાવ 100 ડોલર પ્રતિ બેરલને પાર પહોંચી ગયો છે. આવી સ્થિતિમાં સાઉદી તરફથી એશિયાઈ દેશોને સસ્તું ક્રૂડ આપવાનો નિર્ણય મહત્વનો માનવામાં આવે છે. હવે સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે આ ઘટાડાનો લાભ ભારતીય ગ્રાહકોને પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં મળશે કે નહીં?
એશિયા માટે ક્રૂડ ઓઇલ સસ્તું કર્યું
સાઉદી અરામકોએ નવેમ્બર માટે એશિયાઈ ખરીદદારોને અરબ લાઇટ ક્રૂડની કિંમત ઓમાન અને દુબઈ ક્રૂડના સરેરાશ ભાવ કરતાં 5 ડોલર પ્રતિ બેરલ ઓછી રાખી છે. ઓક્ટોબરમાં આ અંતર માત્ર 2 ડોલર પ્રતિ બેરલ હતું.
એટલે કે એક જ મહિનામાં એશિયા માટે ક્રૂડ પર મળતું ડિસ્કાઉન્ટ 3 ડોલર વધારવામાં આવ્યું છે. ઉપલબ્ધ આંકડા પ્રમાણે આ છ વર્ષથી વધુ સમયનું સૌથી મોટું ડિસ્કાઉન્ટ છે.
સાઉદીએ માત્ર અરબ લાઇટ ગ્રેડમાં જ ઘટાડો કર્યો નથી. એશિયા માટે અરબ મિડિયમ (Arab Medium) અને અરબ હેવી (Arab Heavy) ગ્રેડના ભાવમાં પણ 5 ડોલર પ્રતિ બેરલનો ઘટાડો કરવામાં આવ્યો છે.
બજારના નિષ્ણાતોને ભાવ વધવાની હતી આશા
સાઉદીનો આ નિર્ણય એટલા માટે પણ મહત્વનો છે કારણ કે બજારના નિષ્ણાતો ક્રૂડના ભાવમાં ઘટાડાની અપેક્ષા રાખતા નહોતા. રોઇટર્સના એક સર્વેમાં નવેમ્બર મહિનામાં ક્રૂડના ભાવમાં આશરે 3 ડોલર પ્રતિ બેરલનો વધારો થવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી.
તેની સામે સાઉદી અરામકો દ્વારા એશિયા માટે ભાવમાં મોટો ઘટાડો કરવામાં આવ્યો છે. આ નિર્ણય પાછળ એશિયાઈ બજારમાં પોતાની પકડ મજબૂત રાખવાની સાઉદીની વ્યૂહરચના (Strategy) હોવાનું માનવામાં આવે છે.
એક તરફ ક્રૂડ 100 ડોલરને પાર, બીજી તરફ ડિસ્કાઉન્ટ
સાઉદી તરફથી ક્રૂડ સસ્તું કરવાની જાહેરાત એવા સમયે થઈ છે જ્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય ઓઇલ માર્કેટમાં ભારે અસ્થિરતા જોવા મળી રહી છે. પશ્ચિમ એશિયામાં વધેલા તણાવને કારણે ક્રૂડ ઓઇલની સપ્લાય (Supply) અંગે ચિંતા વધી છે.
યમનના હૂતી સંગઠને સાઉદી અરામકોની કેટલીક સાઇટ્સ પર મિસાઇલ અને ડ્રોન હુમલાનો દાવો કર્યો છે. આ સમાચાર બાદ ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં તેજી જોવા મળી હતી અને બ્રેન્ટ ક્રૂડ (Brent Crude)નો ભાવ 103 ડોલર પ્રતિ બેરલથી ઉપર પહોંચી ગયો હતો.
એટલે હાલમાં ઓઇલ માર્કેટમાં બે વિપરીત સંકેતો જોવા મળી રહ્યા છે. એક તરફ પશ્ચિમ એશિયાના તણાવને કારણે ક્રૂડ મોંઘું થઈ રહ્યું છે, જ્યારે બીજી તરફ સાઉદી એશિયાઈ ખરીદદારોને ડિસ્કાઉન્ટ સાથે તેલ આપી રહ્યું છે.
સાઉદીએ અચાનક ભાવ કેમ ઘટાડ્યા?
સાઉદીના આ નિર્ણય પાછળ એશિયન માર્કેટમાં પોતાની સ્થિતિ જાળવી રાખવી મુખ્ય કારણ માનવામાં આવી રહ્યું છે. પશ્ચિમ એશિયામાં તણાવ વધવાને કારણે ક્રૂડ ઓઇલના પરિવહન (Transportation), શિપિંગ (Shipping) અને વીમા (Insurance)નો ખર્ચ વધી ગયો છે.
આવી સ્થિતિમાં સાઉદી દ્વારા ક્રૂડની કિંમત ઘટાડવાથી એશિયાઈ ખરીદદારોને વધેલા અન્ય ખર્ચની થોડી ભરપાઈ થઈ શકે છે. એશિયા સાઉદીના ક્રૂડ ઓઇલનું સૌથી મોટું બજાર છે. તેથી એશિયા માટે ભાવ ઓછો રાખીને સાઉદી પોતાના ક્રૂડને અન્ય વિકલ્પોની સરખામણીમાં વધુ આકર્ષક બનાવવા માંગે છે.
જોકે, આ ડિસ્કાઉન્ટ તમામ દેશો માટે નથી. ઉત્તર-પશ્ચિમ યુરોપના ગ્રાહકો માટે નવેમ્બરમાં સાઉદીએ ક્રૂડની કિંમતો વધારી છે, જ્યારે અમેરિકાના ગ્રાહકો માટે ભાવમાં કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી.
ભારતને શું ફાયદો થઈ શકે?
ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું 85 ટકાથી વધુ ક્રૂડ ઓઇલ વિદેશમાંથી આયાત (Import) કરે છે. તેથી આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડના ભાવમાં થતો ફેરફાર ભારતની અર્થવ્યવસ્થા અને ઇંધણના ખર્ચ પર સીધી અસર કરી શકે છે.
સાઉદી તરફથી મળતા ડિસ્કાઉન્ટના કારણે ઇન્ડિયન ઓઇલ (Indian Oil), BPCL અને HPCL જેવી ભારતીય ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ માટે સાઉદી પાસેથી ક્રૂડ ખરીદવાનો ખર્ચ ઘટી શકે છે. આથી કંપનીઓના માર્જિન (Margin)માં સુધારો થવાની શક્યતા રહે છે.
સસ્તું ક્રૂડ ભારત માટે વિદેશી હૂંડિયામણ (Forex) બચાવવામાં પણ મદદરૂપ બની શકે છે. સાથે જ ક્રૂડની આયાત પાછળ થતો ખર્ચ ઓછો થાય તો મોંઘવારી (Inflation) પર પણ થોડું દબાણ ઘટી શકે છે.
શું પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ પણ ઘટશે?
સાઉદીના ડિસ્કાઉન્ટથી તરત જ ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલ સસ્તું થઈ જશે એવું કહેવું વહેલું છે. કારણ કે ભારતમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના રિટેલ ભાવ નક્કી કરવામાં માત્ર ક્રૂડ ઓઇલની ખરીદ કિંમત જ મહત્વની નથી.
ક્રૂડની આંતરરાષ્ટ્રીય કિંમત ઉપરાંત પરિવહન ખર્ચ, વીમો, રિફાઇનિંગ ખર્ચ, ટેક્સ અને અન્ય ખર્ચ પણ અંતિમ ભાવને અસર કરે છે. હાલ પશ્ચિમ એશિયાના તણાવને કારણે શિપિંગ અને વીમા ખર્ચમાં વધારો થયો છે.
એટલે સાઉદી તરફથી મળેલા ડિસ્કાઉન્ટનો કેટલો લાભ ભારતીય ઓઇલ કંપનીઓને મળશે અને તેમાંથી કેટલો લાભ ગ્રાહકો સુધી પહોંચશે તે આગામી સમયમાં સ્પષ્ટ થશે.
ક્રૂડ 110-120 ડોલર પહોંચ્યું તો ડિસ્કાઉન્ટનો લાભ ધોવાઈ શકે
ઓઇલ માર્કેટમાં સૌથી મોટું જોખમ પશ્ચિમ એશિયાનો તણાવ છે. જો હૂતી હુમલાઓ અથવા અન્ય ભૌગોલિક-રાજકીય (Geopolitical) કારણોસર સાઉદીની ઓઇલ સપ્લાયમાં મોટી અડચણ ઊભી થાય અને બ્રેન્ટ ક્રૂડ 110 અથવા 120 ડોલર પ્રતિ બેરલની નજીક પહોંચી જાય, તો હાલ મળતું ડિસ્કાઉન્ટ પણ પૂરતું સાબિત નહીં થાય.
અર્થાત્ સાઉદીનો 3 ડોલરનો વધારાનો ડિસ્કાઉન્ટ ભારત માટે ચોક્કસપણે સકારાત્મક સમાચાર છે, પરંતુ પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવમાં સીધી અને તાત્કાલિક ઘટાડાની ગેરંટી નથી.
હાલ માટે ભારત સહિત એશિયાઈ દેશો માટે સસ્તા ક્રૂડની આ ઓફર રાહતરૂપ છે. હવે આગામી દિવસોમાં આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડના ભાવ, પશ્ચિમ એશિયાની સ્થિતિ અને ભારતીય ઓઇલ કંપનીઓના ભાવ નિર્ણય પર સૌની નજર રહેશે.