Budget 2025: આ વખતે બજેટમાં શું ખાસ હશે? ગરીબ, મધ્યમ વર્ગ, પગારદાર વર્ગ, મહિલાઓ અને યુવાનો માટે શું?
છેલ્લું અપડેટ : 01 Feb 2025
નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણ આજે સવારે 11 વાગ્યે સંસદમાં નાણાકીય વર્ષ 2025-26 માટે સામાન્ય બજેટ રજૂ કરવાના છે. આ બજેટ એવા સમયે રજૂ થવા જઈ રહ્યું છે જ્યારે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ બન્યા પછી વિશ્વ અર્થતંત્રમાં મોટા ફેરફારોની શક્યતા છે. દેશમાં ફુગાવો નિયંત્રણમાં હોવા છતાં, તે નીચે આવતો હોય તેવું લાગતું નથી.
કોર્પોરેટ ટેક્સ તેના સૌથી નીચા સ્તરે હોવા છતાં, દેશમાં ખાનગી રોકાણ નહિવત છે અને રોજગારથી લઈને ખોરાક સુધીની ચિંતાઓ સામાન્ય માણસ માટે ચિંતાનો વિષય છે. આવી સ્થિતિમાં, આ વખતે બજેટમાં શું ખાસ બનવાનું છે, ગરીબ, મધ્યમ વર્ગ, પગારદાર વર્ગ, મહિલાઓ અને યુવાનોના હાથમાં શું આવવાનું છે, અહીં આપણે આખી વાત સરળ ભાષામાં સમજીએ છીએ...
બજેટ પહેલા આર્થિક સર્વેક્ષણ 2024-25 રજૂ કરવામાં આવ્યું છે. આનાથી દેશના અર્થતંત્ર વિશે પણ ઘણી બાબતો ખુલે છે. આમાં, આગામી નાણાકીય વર્ષમાં દેશનો આર્થિક વિકાસ 6.5 થી 6.8 ટકાની વચ્ચે રહેવાનો અંદાજ છે. તો સરકાર કયા મોરચે કયા પગલાં લેવા જઈ રહી છે? નાણામંત્રીએ હવે બજેટને અંતિમ સ્વરૂપ આપી દીધું છે.
આવકવેરો
સામાન્ય માણસ કે પગારદાર વર્ગ માટે, સૌથી મોટો મુદ્દો આવકવેરામાં મુક્તિ અથવા તેના સ્લેબમાં ફેરફારનો છે. જુલાઈમાં રજૂ થયેલા છેલ્લા બજેટ પછી, સરકારે ઘણા સંકેતો આપ્યા છે કે તે સામાન્ય માણસને આવકવેરાના સ્તરે થોડી રાહત આપી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં, સરકાર નવા આવકવેરામાં નવી રાહતની જાહેરાત કરી શકે છે તેવી મોટી અપેક્ષા છે. ગયા બજેટમાં પણ સરકારે સ્ટાન્ડર્ડ ડિડક્શનની મર્યાદા ૫૦,૦૦૦ રૂપિયાથી વધારીને ૭૫,૦૦૦ રૂપિયા કરી હતી. જોકે, જૂની કર વ્યવસ્થામાં કોઈ મોટા ફેરફારનો કોઈ અવકાશ નથી, કારણ કે સરકાર તે દિશામાં વિચારી પણ રહી નથી. આનું એક કારણ છે.
દેશની અર્થવ્યવસ્થા હાલમાં ગ્રાહક માંગમાં ઘટાડા સાથે સંઘર્ષ કરી રહી છે. આવી સ્થિતિમાં, સરકાર આવકવેરામાં રાહત આપીને સામાન્ય માણસના હાથમાં કેટલાક વધારાના પૈસા છોડી શકે છે. આનાથી દેશમાં માંગમાં સુધારો થઈ શકે છે. કોઈપણ અર્થતંત્રમાં, ઊંચી ફુગાવો ઓછી માંગ જેટલી ચિંતાજનક નથી. ભારતમાં પરિસ્થિતિ વધુ વિચિત્ર છે. છૂટક ફુગાવો ઓછો રહે છે, પરંતુ ખાદ્ય ફુગાવો ઊંચો છે. તેમ છતાં, દેશમાં માંગનું સ્તર ઓછું છે.
રોજગાર
સરકાર બજેટમાં રોજગારના મુદ્દા પર પણ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી શકે છે. ગયા બજેટમાં પણ સરકારે 'પ્રધાનમંત્રી ઇન્ટર્નશિપ યોજના' રજૂ કરી હતી. જોકે, તે હજુ સુધી સંપૂર્ણપણે જમીન પર ઉતર્યું નથી. આવી સ્થિતિમાં, નાણામંત્રી સરકારી વિભાગોમાં ખાલી જગ્યાઓ ભરવાથી લઈને ખાનગી ક્ષેત્રમાં રોજગાર વધારવા સુધીની જાહેરાતો કરી શકે છે. આ ઉપરાંત, સરકાર ખાનગી રોકાણ વધારવા માટે કોઈપણ પ્રોત્સાહન યોજનાની જાહેરાત કરી શકે છે, જેને રોજગાર સાથે જોડી શકાય છે.
ગરીબો અને મોંઘવારી
બજેટમાં, સરકાર મોંઘવારીમાંથી રાહત આપવા માટે પણ પગલાં લઈ શકે છે, જેથી ગરીબોને તેમની થાળીમાં ભોજન મળતું રહે. આ માટે સરકાર 'પ્રધાનમંત્રી ગરીબ કલ્યાણ અન્ન યોજના'નો વ્યાપ વધારવા, તમામ ખાદ્ય ચીજો પર કર ઘટાડવા, ખાદ્ય તેલ પર આયાત ડ્યુટીમાં મુક્તિ અને પેટ્રોલ અને ડીઝલ પર કર ઘટાડવા જેવા પગલાં અપનાવી શકે છે. જોકે, આ સાથે સરકારે રાજકોષીય ખાધને નિયંત્રિત કરવા, દેશ પર વધતા દેવાના બોજને નિયંત્રિત કરવા માટે પણ પગલાં લેવા પડશે. તેથી, નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણ સંતુલિત અભિગમ અપનાવી શકે છે.
ગરીબોની થાળીમાં રોટલી
અર્થતંત્રમાં વપરાશ વધારવા માટે ફુગાવાને નિયંત્રણમાં લાવવો પણ જરૂરી છે. ઓક્ટોબર-ડિસેમ્બર ક્વાર્ટરમાં, સાબુ અને તેલ વેચતી કંપનીઓ (FMCG ક્ષેત્ર) ના વેચાણમાં માત્ર 3 ટકાનો વધારો થયો છે. ચાથી લઈને ખાદ્ય તેલ અને ત્વચા સંભાળ ઉત્પાદનો સુધી, ગ્રાહક બાસ્કેટમાંની બધી વસ્તુઓના ભાવમાં 5% થી 20% નો વધારો થયો છે. સપ્ટેમ્બરથી તમામ ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ પર સતત વેચાણ ચાલી રહ્યું છે, જે નવા વર્ષમાં પણ ચાલુ રહેશે. આ બધા દેશમાં વપરાશના અભાવ તરફ ઈશારો કરે છે.
ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર
બજેટમાં સરકાર પર કર ઘટાડવાનું દબાણ છે, તો બીજી તરફ રોજગાર વધારવાનું પણ દબાણ છે. તેથી, અગાઉના ઘણા બજેટની જેમ, સરકારનું ધ્યાન મૂડીખર્ચ પર રહેશે. ગયા બજેટમાં સરકારે બજેટનો મોટો ભાગ રેલ્વે, સંરક્ષણ અને રસ્તાઓ અને ધોરીમાર્ગો પર ખર્ચ કર્યો હતો. માળખાગત સુવિધાઓ પર ખર્ચનો અર્થતંત્ર પર બહુવિધ અસર પડે છે. જો સરકાર માળખાગત સુવિધાઓ પર 1 રૂપિયાનો ખર્ચ કરે છે, તો અર્થતંત્રને લગભગ 3.5 રૂપિયાનો ફાયદો થાય છે. તેથી, આ વખતે પણ બજેટમાં રેલ્વે અને માર્ગ પરિવહન મંત્રાલયને સારું બજેટ મળવાનું છે. તે જ સમયે, સંરક્ષણ બજેટને 'મેક ઇન ઇન્ડિયા' દ્વારા પ્રેરિત કરી શકાય છે જેથી શસ્ત્રોના સ્વદેશીકરણથી લઈને રોજગાર સુધીની દરેક બાબતમાં વધારો થઈ શકે.
ઇલેક્ટ્રિક વાહન
ઓટોમોબાઈલ ઉદ્યોગ માટે ૨૦૨૪નું વર્ષ ઠીક રહ્યું છે. ઘણા નવા વાહનો લોન્ચ થયા છતાં, તેમના વેચાણમાં કોઈ વધારો થયો નથી. આ દેશના કુલ ઉત્પાદન ક્ષેત્રના લગભગ 40 ટકા છે. એટલું જ નહીં, તે મોટા પાયે રોજગારી પણ ઉત્પન્ન કરે છે. સરકાર બજેટમાં ઇલેક્ટ્રિક વાહનો અને ચાર્જિંગ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને પ્રોત્સાહન આપવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી શકે છે. આના બે ફાયદા થશે, પહેલું, તે સરકારને પેટ્રોલિયમ આયાત ઘટાડવામાં મદદ કરશે. તે જ સમયે, ચાર્જિંગ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને નવા પ્રકારના વાહનોના ઉત્પાદન દ્વારા નવી રોજગારી પણ ઉભી થશે.
સામાજિક સુરક્ષા, આરોગ્ય સુરક્ષા અને મહિલા સશક્તિકરણ ઉપરાંત, બજેટમાં સરકારનું ધ્યાન કૃષિ પર પણ રહેશે. બજેટ સત્ર શરૂ થતાં પહેલાં પીએમ નરેન્દ્ર મોદીએ પણ કહ્યું હતું કે દેશના ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગ પર દેવી લક્ષ્મીના વિશેષ આશીર્વાદ છે. આ સરકારના બજેટની પ્રાથમિકતા દર્શાવે છે.
