VIDEO: ચાર્જિંગ દરમિયાન કેમ ભડકે બળે છે ઇલેક્ટ્રિક સ્કૂટર? સમજો બેટરી બ્લાસ્ટ પાછળનો આખો ખેલ!
છેલ્લું અપડેટ : 19 Jul 2026
ભારતમાં ઇલેક્ટ્રિક સ્કૂટર્સનું વેચાણ સતત વધી રહ્યું છે. ઓછા ખર્ચે મુસાફરી અને પેટ્રોલના મોંઘા ભાવથી રાહત મળવાના કારણે લોકો ઝડપથી ઇવી (EV) તરફ વળી રહ્યા છે. જોકે, સમયાંતરે ઇલેક્ટ્રિક સ્કૂટરમાં આગ લાગવાની કે બેટરી બ્લાસ્ટ થવાની ઘટનાઓ પણ સામે આવતી રહે છે. આવી ઘટનાઓ પછી લોકોના મનમાં સવાલ થાય છે કે ચાલુ ગાડીએ કે ચાર્જિંગ દરમિયાન બેટરીમાં આગ કેમ લાગી જાય છે? આની પાછળ એક વૈજ્ઞાનિક કારણ જવાબદાર હોય છે.
શું છે આ 'થર્મલ રનઅવે' (Thermal Runaway)?
ઇલેક્ટ્રિક સ્કૂટરમાં વપરાતી લિથિયમ-આયન (Lithium-ion) બેટરી ઘણા નાના-નાના સેલ્સ (Cells) ભેગા મળીને બનેલી હોય છે. જો કોઈ કારણસર આમાંથી કોઈ એક સેલ જરૂર કરતાં વધુ ગરમ થઈ જાય અને તેની ગરમી બહાર ન નીકળી શકે, તો 'થર્મલ રનઅવે' નામની સ્થિતિ સર્જાય છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન બેટરીની અંદર રાસાયણિક પ્રતિક્રિયા (Chemical Reaction) ખૂબ ઝડપી બની જાય છે. તાપમાન સતત વધતું જાય છે અને એક સેલની ગરમી બીજા સેલ સુધી પહોંચવા લાગે છે. જો સમય રહેતા આ પ્રક્રિયા અટકે નહીં, તો આખી બેટરી ઓવરહીટ (ખૂબ ગરમ) થઈને આગ પકડી લે છે અથવા ગંભીર સ્થિતિમાં બ્લાસ્ટ પણ થઈ શકે છે.
કયા કારણોથી વધી જાય છે જોખમ?
બેટરીમાં આગ લાગવા પાછળ માત્ર એક જ કારણ જવાબદાર નથી હોતું. ઘણીવાર નબળી ગુણવત્તાવાળી બેટરી, નબળી ક્વોલિટીનું બેટરી મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ (BMS), લાંબા સમય સુધી સતત ચાર્જિંગ કરવું અથવા લોકલ (નોન-ઓરિજિનલ) ચાર્જરનો ઉપયોગ જોખમ વધારી દે છે.
આ સિવાય જો સ્કૂટર કોઈ અકસ્માતમાં પડી જાય અને બેટરીને અંદરથી નુકસાન (Internal Damage) થાય, તો ભવિષ્યમાં પણ આવું જોખમ ઊભું થઈ શકે છે. તીવ્ર તડકામાં લાંબા સમય સુધી સ્કૂટર પાર્ક કરી રાખવું કે ખૂબ ગરમ જગ્યાએ ચાર્જ કરવાથી પણ બેટરીનું તાપમાન વધી શકે છે.
BMS કેમ આટલું મહત્વનું છે?
બેટરી મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ (BMS) એ ઇલેક્ટ્રિક સ્કૂટરની સુરક્ષાનો સૌથી મહત્વનો ભાગ છે. તે બેટરીનું તાપમાન, વોલ્ટેજ અને ચાર્જિંગ પ્રક્રિયા પર સતત નજર રાખે છે. જરૂર પડે ત્યારે તે ઓવરચાર્જિંગ અટકાવે છે અને બેટરીના તમામ સેલ્સને સંતુલિત રાખે છે. જો BMS યોગ્ય રીતે કામ ન કરે, તો બેટરી વધુ પડતી ગરમ થઈ શકે છે, જેનાથી શોર્ટ સર્કિટ કે થર્મલ રનઅવે જેવી સમસ્યા થવાની આશંકા વધી જાય છે.
આ સરળ બાબતોનું ખાસ ધ્યાન રાખો
જો તમે ઇલેક્ટ્રિક સ્કૂટર ચલાવો છો, તો કેટલીક સાવચેતી રાખીને આ જોખમને ઘણું ખરું ઘટાડી શકો છો:
હંમેશા કંપનીનું ઓરિજિનલ ચાર્જર જ વાપરો.
લાંબી રાઇડ (મુસાફરી) કરીને આવ્યા પછી તરત જ બેટરી ચાર્જ ન કરો, પહેલાં તેને 30 થી 45 મિનિટ સુધી ઠંડી થવા દો.
સ્કૂટરને ક્યારેય તીવ્ર તડકામાં કે ખૂબ ગરમ જગ્યાએ ચાર્જ કરવાનું ટાળો.
ચાર્જિંગ દરમિયાન વાહનને લાંબા સમય સુધી દેખરેખ વિના ન છોડો.
જો બેટરી ફૂલી ગયેલી દેખાય, તિરાડ પડી હોય કે અન્ય કોઈ ખામી જણાય, તો તરત જ સર્વિસ સેન્ટર પર જઈને તપાસ કરાવો.
બેટરી રિપેરિંગ કે બદલવાનું કામ જાતે કરવાને બદલે હંમેશા ઓથોરાઇઝ્ડ ટેકનિશિયનની મદદ લો.
યોગ્ય કાળજી, સુરક્ષિત ચાર્જિંગ અને નિયમિત તપાસથી ઇલેક્ટ્રિક સ્કૂટરની બેટરી લાંબા સમય સુધી સારી રીતે કામ કરે છે અને આગ કે બ્લાસ્ટ જેવી દુર્ઘટનાઓનું જોખમ સાવ નહિવત થઈ જાય છે.
