VIDEO: AUTO/ હવે ખાસ ગાડીઓ માટે સ્પેશિયલ FASTags પર વિચાર કરી રહી છે સરકાર, VIP વાહનોને મળશે રાહત!
છેલ્લું અપડેટ : 19 May 2026
ભારતમાં બેરિયર-ફ્રી (અડચણ વગરની) ટોલ સિસ્ટમ બનાવવા માટે સરકાર પૂરી તૈયારીઓમાં લાગેલી છે અને કેટ કરવામાં આવ્યો છે. આવી સ્થિતિમાં એક મોટી સમસ્યા એ સામે આવી છે કે બંધારણીય અને ઉચ્ચ હોદ્દા પર બેઠેલા અધિકારીઓની ગાડીઓ તેમજ સુરક્ષા અને સંરક્ષણ દળો સાથે જોડાયેલા વાહનો અને ઇમરજન્સી સેવાના વાહનો માટે શું વ્યવસ્થા કરવામાં આવશે, કારણ કે તેમના પર તો ટોલ લાગતો નથી. આ પરિસ્થિતિમાં કેન્દ્ર સરકાર ટોલ-ફ્રી ગાડીઓ માટે 'સ્પેશિયલ FASTag' લાવવાની યોજના બનાવી રહી છે, જેનાથી આ વાહનોને ખોટા દંડમાંથી રાહત મળશે.
બેરિયર-ફ્રી થઈ રહ્યા છે રસ્તાઓ
તમને જણાવી દઈએ કે ભારત સરકાર રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો (નેશનલ હાઈવે) પરની મુસાફરીને સંપૂર્ણપણે બેરિયર-મુક્ત બનાવવા માટે ઝડપથી કામ કરી રહી છે. આ અંતર્ગત મલ્ટી-લેન ફ્રી ફ્લો (MLFF) નામની અત્યાધુનિક AI-બેઝ્ડ (આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ આધારિત) ટોલિંગ પ્રણાલી લાગુ કરવામાં આવી રહી છે. તાજેતરમાં જ ગુજરાત સ્થિત સુરત-ભરૂચ NH-48 અને દિલ્હીના UER-IIમાં આનો સફળ ટ્રાયલ શરૂ થયો છે. આ નવી ટેકનોલોજીમાં હાઈવે પર કોઈ ટોલ પ્લાઝા કે બેરિયર હોતા નથી, પરંતુ હાઈ-સ્પીડ કેમેરા અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ ગાડીઓની ઓળખ કરીને સીધો ટોલ કાપી લે છે.
...પરંતુ આ પડકારોનું શું?
જો કે, બેરિયર-ફ્રી જેવી સંપૂર્ણ ડિજિટલ સિસ્ટમમાં એક મોટી ચેલેન્જ સામે આવી છે કે ટોલ-ફ્રી (Toll-Exempted) કેટેગરીવાળા વાહનો, જેવા કે સૈન્ય દળો, પોલીસ અને ઇમરજન્સી વાહનોને ખોટી રીતે દંડ ફટકારવામાં આવી રહ્યો છે. આ જ સમસ્યાના ઉકેલ માટે કેન્દ્ર સરકાર હવે એક સ્પેશિયલ કેટેગરીનો FASTag અને ઇન્ટિગ્રેટેડ ડેટાબેઝ ડેવલપ કરી રહી છે.
સ્પેશિયલ FASTagની જરૂરિયાત કેમ?
વાસ્તવમાં, વર્તમાન મલ્ટી-લેન ફ્રી ફ્લો સિસ્ટમ ઓટોમેટિક નંબર પ્લેટ રેકગ્નિશન (ANPR) અને સેટેલાઇટ ટ્રેકિંગ ટેકનોલોજી પર કામ કરે છે. ગાડીઓ રોકાયા વગર હાઈવે પર તેજ ગતિથી પસાર થાય છે અને પહેલાની જેમ ટોલ બેરિયર પર રોકાવવાની જરૂર પડતી નથી, કારણ કે આ ટોલિંગ સિસ્ટમ બેરિયર-ફ્રી હોય છે.
જ્યારે કોઈ વીઆઈપી કે મિલિટરી વ્હીકલ આ કોરિડોરમાંથી પસાર થાય છે, ત્યારે વર્તમાન સમયમાં AI સિસ્ટમ ઘણીવાર તેની સ્પેશિયલ છૂટની ઓળખ કરી શકતી નથી અને નિયમોનું ઉલ્લંઘન માનીને તે ગાડી પર ઈ-નોટિસ કે પેનલ્ટી (દંડ) જાહેર કરી દે છે.
આવી સ્થિતિમાં કેન્દ્ર સરકાર મુખ્યત્વે બે વિકલ્પો પર વિચાર કરી રહી છે. જેમાં પહેલો વિકલ્પ એ છે કે રોડ ટ્રાન્સપોર્ટ અને હાઈવે મંત્રાલય (MoRTH) પાસે આવી છૂટ મેળવનારા તમામ વાહનોનો એક સેન્ટ્રલ ડેટાબેઝ હોય, જે ટોલ સિસ્ટમ સાથે જોડાયેલો રહે. બીજો વિકલ્પ એ છે કે આ ઓથોરાઈઝ્ડ એજન્સીઓને અનલિમિટેડ ફ્રી મૂવમેન્ટવાળા સ્પેશિયલ ફાસ્ટૅગ આપવામાં આવે.
રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાની ખાસ કાળજી
તમને જણાવી દઈએ કે સરકાર ઓફિશિયલ મિલિટરી કે ડિફેન્સ વ્હીકલ્સની સુરક્ષાને લઈને વધુ એલર્ટ રહે છે અને નેશનલ હાઈવે ફી રૂલ્સ હેઠળ માત્ર સ્પેશિયલ અને ઇમરજન્સી કેટેગરીના વાહનોને જ ટોલમાંથી સંપૂર્ણ મુક્તિ આપવામાં આવી છે.
વર્તમાન સમયમાં બંધારણીય અને ઉચ્ચ હોદ્દા ધરાવતા અધિકારીઓ, જેવા કે રાષ્ટ્રપતિ, વડાપ્રધાન, રાજ્યોના રાજ્યપાલ, ચીફ જસ્ટિસ, સુપ્રીમ કોર્ટ અને હાઈકોર્ટના જજોની સાથે જ સુરક્ષા અને સંરક્ષણ દળોમાં ભારતીય સશસ્ત્ર દળ (આર્મી, નેવી, એરફોર્સ), અર્ધસૈનિક દળો અને રાજ્યોની પોલીસ તેમજ ઇમરજન્સી સર્વિસ વ્હીકલ્સમાં એમ્બ્યુલન્સ અને ફાયર બ્રિગેડ જેવા વાહનોને ટોલ-ફ્રી કેટેગરીમાં રાખવામાં આવ્યા છે.
આ બધાની વચ્ચે તમને જણાવી દઈએ કે સાંસદો, ધારાસભ્યો કે અન્ય સરકારી અધિકારીઓના ખાનગી વાહનોને આ છૂટ ત્યાં સુધી નહીં મળે, જ્યાં સુધી તે મુસાફરી સંપૂર્ણપણે ઓફિશિયલ અને ઓથોરાઈઝ્ડ ન હોય.
સ્પેશિયલ ગાડીઓની ઓળખ કેવી રીતે થશે?
અહીં એ પણ જણાવી દઈએ કે સત્તાવાર સૈન્ય વાહનોને તેમની ખાસ ડિફેન્સ નંબર પ્લેટ દ્વારા ઓળખી શકાશે. જેવું સંરક્ષણ દળનું વાહન ટોલ કોરિડોર પાર કરશે, રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે તેના મૂવમેન્ટના ડેટા વેરિફિકેશનના તરત જ પછી સિસ્ટમમાંથી હંમેશા માટે ડિલીટ કરી દેવામાં આવશે.
સ્પેશિયલ ફાસ્ટૅગ માટે કેવી રીતે એપ્લાય કરી શકાશે
ટોલ-ફ્રી ગાડીઓ માટેના સ્પેશિયલ ફાસ્ટૅગને કોઈ બેંક કે કોમર્શિયલ પ્લેટફોર્મ પરથી ખરીદી શકાશે નહીં. તેના માટે એક ખાસ પ્રોસેસ નક્કી કરવામાં આવી છે.
સૌથી પહેલા ઈન્ડિયન હાઈવે મેનેજમેન્ટ કંપની લિમિટેડ (IHMCL)ના સત્તાવાર વેબ પોર્ટલ પર જઈને એક એકાઉન્ટ બનાવવું પડશે.
પોર્ટલ પરથી ઓફિશિયલ એપ્લિકેશન ડાઉનલોડ કરીને તેને ભરવી પડશે અને તેમાં 'Exempted Category'ના ઓપ્શન પર ટિક કરવાનું રહેશે.
વાહનના રજીસ્ટ્રેશન (RC)ની કોપી અને સંબંધિત વિભાગનો ઓફિશિયલ ક્રેડેન્શિયલ/ઓથોરાઈઝેશન લેટર અપલોડ કરીને NHAIની પ્રાદેશિક કચેરી (રીજનલ ઓફિસ)માં સબમિટ કરવાનો રહેશે.
વેરિફિકેશન પૂરું થયા પછી વિન્ડશિલ્ડ (ગાડીના આગળના કાચ) પર લગાવવા માટે એક 'ઝીરો-બેલેન્સ સ્પેશિયલ ફાસ્ટૅગ' ઇસ્યુ કરી દેવામાં આવશે.
