ભારત પાસેથી બ્રહ્મોસ મિસાઇલ ખરીદી રહ્યો છે વિશ્વની સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો મુસ્લિમ દેશ, કોની સાથે છે તેની દુશ્મની?
છેલ્લું અપડેટ : 20 Nov 2025
ઓપરેશન સિંદૂર દરમિયાન પાકિસ્તાની એરબેઝ પર સચોટ પ્રહારો કરીને બ્રહ્મોસ મિસાઇલોએ ભારતની સંરક્ષણ ઉત્પાદન ક્ષમતાઓ પર વૈશ્વિક વિશ્વાસ વધાર્યો છે. ઓપરેશન સિંદૂર પહેલા પણ, ફિલિપાઇન્સ અને ઇન્ડોનેશિયા આ મિસાઇલો ખરીદવામાં રસ ધરાવતા હતા. ઓપરેશન સિંદૂર બાદ, ઇન્ડોનેશિયાએ આ મિસાઇલો ખરીદવાના પ્રયાસો ફરી શરૂ કર્યા છે.
ઇન્ડોનેશિયાના સંરક્ષણ મંત્રી સજાફરી સજામસુદ્દીન આ મહિનાના અંતમાં ભારતની મુલાકાતે આવવાના છે. 26થી 28 નવેમ્બર દરમિયાન આયોજિત આ મુલાકાત દરમિયાન બ્રહ્મોસ મિસાઇલ ડીલ પર વિગતવાર ચર્ચા કરવામાં આવશે. આ મુલાકાત માટે ઇન્ડોનેશિયન સંરક્ષણ પ્રતિનિધિમંડળ પણ સાથે આવશે. તાજેતરમાં, લખનૌમાં બ્રહ્મોસ કાર્યક્રમ દરમિયાન સંરક્ષણ મંત્રી રાજનાથ સિંહે પણ ઇન્ડોનેશિયાના રસની પુષ્ટિ કરી હતી.
ઇન્ડોનેશિયા વિશ્વની સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતો મુસ્લિમ દેશ છે, જે આશરે 30 કરોડ મુસ્લિમોનું ઘર છે. ભારત અને ઇન્ડોનેશિયા મજબૂત સંબંધો ધરાવે છે.
આ વર્ષના જાન્યુઆરીમાં, ઇન્ડોનેશિયાના રાષ્ટ્રપતિ પ્રબોવો સુબિયાંટો ત્રણ દિવસ માટે ભારત પ્રવાસ પર આવ્યા હતા. તેઓ પ્રજાસત્તાક દિવસની પરેડમાં મુખ્ય મહેમાન પણ હતા. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી સાથેની તેમની વાતચીતમાં સંરક્ષણ ઉત્પાદન અને સપ્લાય ચેઈન ભાગીદારીમાં સહયોગને વધુ ગાઢ બનાવવા અંગે પણ ચર્ચા થઈ હતી.
ઇન્ડોનેશિયાની કોની સાથે છે દુશ્મની?
ઇન્ડોનેશિયા કોઈ એક દેશ સાથે સીધી લશ્કરી દુશ્મનાવટ નથી ધરાવતું, પરંતુ તેની બહુવિધ દરિયાઈ સરહદોને કારણે, તેની મુખ્ય ચિંતાઓ પ્રાદેશિક દરિયાઈ સુરક્ષા, આંતરિક સ્થિરતા અને ખાસ કરીને ચીનના વિસ્તરણ અંગે છે. ઇન્ડોનેશિયા ચીનની વિસ્તરણવાદી નીતિઓથી પણ પરેશાન છે. બ્રહ્મોસ મિસાઇલની ખરીદી તેના સુરક્ષા સંતુલનનો એક ભાગ છે.
ઇન્ડોનેશિયા બ્રહ્મોસ મિસાઇલને તેની દરિયાઈ સરહદો સુરક્ષિત કરવા એક મજબૂત વિકલ્પ માને છે, જેથી ચીની દરિયાઈ પ્રવૃત્તિઓને રોક લગાવી શકાય અને તેની સાર્વભૌમત્વને મજબૂત બનાવી શકાય.
ચીન તેની વિસ્તરણવાદી નીતિના ભાગ રૂપે દક્ષિણ ચીન સમુદ્રના મોટાભાગનો દાવો કરે છે, જેમાં ઇન્ડોનેશિયાનો નાટુના સમુદ્રનો સમાવેશ થાય છે. ત્યાં, ચીની કોસ્ટ ગાર્ડ અને માછીમારી બોટ વારંવાર ઇન્ડોનેશિયાના વિશિષ્ટ આર્થિક ક્ષેત્રમાં ગેરકાયદેસર રીતે પ્રવેશ કરે છે, જેનાથી ઇન્ડોનેશિયન માછીમારો અને દરિયાઈ સંસાધનોને નુકસાન થયું છે.
ચીન તેના આર્થિક રોકાણો અને વેપાર સંબંધો દ્વારા ઇન્ડોનેશિયા પર રાજદ્વારી દબાણ લાવવાનો પ્રયાસ કરે છે, જે ઇન્ડોનેશિયન સાર્વભૌમત્વને પડકારે છે.
ઇન્ડોનેશિયા પરંપરાગત દુશ્મનાવટ કરતાં ચાંચિયાગીરી, આતંકવાદ અને ડિજિટલ સુરક્ષા જેવા આંતરિક અને આંતરરાષ્ટ્રીય જોખમોને પ્રાથમિકતા આપે છે.
સંરક્ષણ અને રાજદ્વારી મુદ્દાઓ પર અહેવાલો પ્રકાશિત કરતી વેબસાઇટ, ધ ડિપ્લોમેટે એક રિપોર્ટમાં લખ્યું કે ઇન્ડોનેશિયા મલક્કા, સુંડા અને લોમ્બોક જેવા મુખ્ય પોઇન્ટ્સને નિયંત્રિત કરે છે, જેમાંથી 40% વૈશ્વિક વેપાર જહાજો પસાર થાય છે. આ સ્ટ્રેટ 18 કિમી (લોમ્બોક) થી 300 કિમી (માસર) સુધી પહોળા છે. ઇન્ડોનેશિયા આ વિસ્તારોમાં તેના સંરક્ષણને મજબૂત બનાવવા માંગે છે. અહીં બ્રહ્મોસ સિસ્ટમ તૈનાત કરવાથી ઇન્ડોનેશિયાને નોંધપાત્ર ફાયદો થશે.
ઇન્ડોનેશિયા ભારત પાસેથી બ્રહ્મોસ મિસાઇલ કેમ ખરીદવા માંગે છે?
ઇન્ડોનેશિયા રશિયા અને ચીન જેવા દેશો પર તેની નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે તેના શસ્ત્રોના સ્ત્રોતોને વૈવિધ્યીકરણ કરવા માંગે છે. ભારત પાસેથી બ્રહ્મોસ ખરીદવાથી તે ભવિષ્યની રાજકીય અને લશ્કરી અનિશ્ચિતતાઓનો સામનો સારી રીતે કરી શકે છે.
ધ ડિપ્લોમેટ અનુસાર, બ્રહ્મોસ ઇન્ડોનેશિયાની હાલની એન્ટી-શિપ મિસાઇલ ક્ષમતાને મજબૂત બનાવશે. હાલમાં, ફક્ત એક જ ફ્રિગેટ રશિયન યાખોટ મિસાઇલ તૈનાત કરે છે, જેની રેન્જ મર્યાદિત છે. બ્રહ્મોસની ગતિ (માચ 2.8-3.0) અને અદ્યતન માર્ગદર્શન પ્રણાલી તેને શ્રેષ્ઠ બનાવે છે.
CAATSAનો કોઈ ડર નથી
ભારત પાસેથી બ્રહ્મોસ મિસાઇલ ખરીદવાનું મુખ્ય કારણ યુએસ પ્રતિબંધોથી બચવું છે. યુએસનો CAATSA (Countering America's Adversaries Through Sanctions Act) દેશોને રશિયા અને ચીન પાસેથી શસ્ત્રો ખરીદવા પર પ્રતિબંધ મૂકે છે. બ્રહ્મોસનું ઉત્પાદન ભારતમાં થાય છે. તેથી, ઇન્ડોનેશિયા યુએસ દ્વારા લાદવામાં આવેલા CAATSAથી ડરતું નથી. ફિલિપાઇન્સ સાથે ભારતની બ્રહ્મોસ ડીલએ હકીકતનું ઉદાહરણ છે કે CAATSA જોગવાઈઓ તેના પર લાગુ નથી પડતી.
ભારત અને ઇન્ડોનેશિયા વચ્ચે સારા સંબંધો છે. ઇન્ડોનેશિયાના રાષ્ટ્રપતિ પ્રબોવો સુબિયાંટોની "ગુડ નેબર પોલિસી" અનુસાર, આ ડીલ ભારત સાથેના સંબંધોને મજબૂત બનાવશે.
હકીકતમાં, ઇન્ડોનેશિયા માટે, ભારત પાસેથી બ્રહ્મોસ ખરીદવાનો સીધો સંબંધ ચીની પ્રભાવ, સપ્લાય ચેઈન વૈવિધ્યકરણ અને પ્રાદેશિક શક્તિ સંતુલનનો સામનો કરવા સાથે છે.