VIDEO: બરફથી ઢંકાયેલા ગ્રીનલૅન્ડમાં અમેરિકાના બે નવા મિલિટરી બેઝ, ટ્રમ્પે ડેનમાર્ક સાથે કરી ડીલ
છેલ્લું અપડેટ : 23 Sept 2026
અમેરિકાએ ગ્રીનલૅન્ડમાં પોતાની સૈન્ય હાજરી (Military Presence) વધારવાનો રસ્તો સાફ કરી લીધો છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ, ડેનમાર્કના વડાપ્રધાન મેટ્ટે ફ્રેડરિકસન અને ગ્રીનલૅન્ડના વડાપ્રધાન જેન્સ-ફ્રેડરિક નીલસને 22 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ ન્યૂયોર્કમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભા (UN General Assembly) દરમિયાન એક મહત્વપૂર્ણ સુરક્ષા કરાર (Security Agreement) પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે. આ કરાર હેઠળ ગ્રીનલૅન્ડમાં અમેરિકાને બે નવા ડિફેન્સ એરિયા (Defense Areas) સ્થાપવાની મંજૂરી મળી છે.
નરસાર્સુઆક અને મેસ્ટર્સવિગમાં અમેરિકાની નવી હાજરી
નવા કરાર મુજબ દક્ષિણ ગ્રીનલૅન્ડના નરસાર્સુઆક (Narsarsuaq) અને પૂર્વી ગ્રીનલૅન્ડના મેસ્ટર્સવિગ (Mestersvig)માં અમેરિકાને નવા ડિફેન્સ એરિયા સ્થાપવાની મંજૂરી આપવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત અમેરિકાને ગ્રીનલૅન્ડમાં પહેલાથી રહેલા પિટુફિક સ્પેસ બેઝ (Pituffik Space Base)ને આધુનિક બનાવવા અને તેની પ્રવૃત્તિઓ વિસ્તારવાની પણ મંજૂરી છે.
નરસાર્સુઆકમાં જૂનો અમેરિકન બેઝ ફરી શરૂ થશે
નરસાર્સુઆક અમેરિકાના સૈન્ય ઇતિહાસ સાથે જોડાયેલું મહત્વપૂર્ણ સ્થળ છે. શીત યુદ્ધ (Cold War) દરમિયાન અહીં અમેરિકાએ ‘બ્લૂ વેસ્ટ વન’ (Bluie West One) નામનો સૈન્ય બેઝ બનાવ્યો હતો. અમેરિકાએ 1950ના દાયકામાં આ બેઝ બંધ કરી દીધો હતો. ત્યાર બાદ આ વિસ્તારની વસ્તી પણ ઘટતી ગઈ હતી. હવે નવા કરાર બાદ અહીં અમેરિકાની સૈન્ય પ્રવૃત્તિ ફરી શરૂ થવાની શક્યતા છે.
મેસ્ટર્સવિગમાં ડેનમાર્કની પેટ્રોલ યુનિટ પણ તૈનાત
પૂર્વી ગ્રીનલૅન્ડમાં આવેલું મેસ્ટર્સવિગ હાલમાં ડેનમાર્કની ‘સિરિયસ ડોગ સ્લેડ પેટ્રોલ’ (Sirius Dog Sled Patrol) માટે મહત્વપૂર્ણ ચોકી છે. આ યુનિટ આર્કટિક વિસ્તારમાં પેટ્રોલિંગ અને દેખરેખનું કામ કરે છે. નવા કરારથી આ વિસ્તારમાં અમેરિકાની સૈન્ય હાજરી માટે પણ વ્યવસ્થા કરવામાં આવશે.
પિટુફિક સ્પેસ બેઝનું પણ થશે વિસ્તરણ
ગ્રીનલૅન્ડમાં અમેરિકાનો પહેલેથી જ પિટુફિક સ્પેસ બેઝ છે. નવા કરાર હેઠળ અમેરિકા આ બેઝને આધુનિક બનાવશે અને તેની કામગીરીનો વિસ્તાર કરશે. આ બેઝ આર્કટિક ક્ષેત્રમાં મિસાઇલ વોર્નિંગ (Missile Warning), સ્પેસ સર્વેલન્સ (Space Surveillance) અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સાથે જોડાયેલી કામગીરી માટે વ્યૂહાત્મક મહત્વ ધરાવે છે.
કરારનો હેતુ આર્કટિક સુરક્ષા મજબૂત કરવાનો
અમેરિકા, ડેનમાર્ક અને ગ્રીનલૅન્ડના જણાવ્યા અનુસાર આ કરારનો મુખ્ય હેતુ આર્કટિક અને ઉત્તર એટલાન્ટિક (North Atlantic) વિસ્તારમાં સુરક્ષા અને સંયુક્ત સંરક્ષણને મજબૂત કરવાનો છે. ડેનમાર્કે કહ્યું છે કે આર્કટિકની સુરક્ષા હવે નાટો (NATO)ના વ્યાપક સુરક્ષા માળખાનો ભાગ બનશે. ગ્રીનલૅન્ડના વડાપ્રધાન જેન્સ-ફ્રેડરિક નીલસને પણ કરારમાં ગ્રીનલૅન્ડના લોકોના આત્મનિર્ણયના અધિકાર (Right to Self-Determination) અને તેની સ્થિતિને માન્યતા આપવામાં આવી હોવાનું જણાવ્યું છે.
ગ્રીનલૅન્ડની સાર્વભૌમસત્તા યથાવત રહેશે
નવા કરારનો અર્થ ગ્રીનલૅન્ડ અમેરિકાનો ભાગ બની જશે એવો નથી. ગ્રીનલૅન્ડ હજુ પણ ડેનમાર્કના રાજ્યનો સ્વશાસિત પ્રદેશ (Self-Governing Territory) છે. કરારમાં ડેનમાર્કના રાજ્યની સાર્વભૌમસત્તા (Sovereignty) અને પ્રાદેશિક અખંડિતતા તથા ગ્રીનલૅન્ડના લોકોના આત્મનિર્ણયના અધિકારનું સન્માન કરવાની વાત સ્પષ્ટ કરવામાં આવી છે.
ટ્રમ્પના મહિનાઓથી ચાલી રહેલા દબાણ બાદ ડીલ
આ કરાર એવા સમયે થયો છે જ્યારે ટ્રમ્પ લાંબા સમયથી ગ્રીનલૅન્ડને લઈને અમેરિકાની વ્યૂહાત્મક અને સૈન્ય પહોંચ વધારવાની વાત કરી રહ્યા હતા. અગાઉ ટ્રમ્પે ગ્રીનલૅન્ડ પર અમેરિકન નિયંત્રણની જરૂરિયાત અંગે અનેક વખત નિવેદનો આપ્યા હતા. તેના કારણે અમેરિકા અને ડેનમાર્ક વચ્ચે રાજદ્વારી તણાવ (Diplomatic Tension) પણ વધ્યો હતો. નવા કરારથી ગ્રીનલૅન્ડ પર માલિકી બદલવાને બદલે સુરક્ષા અને સૈન્ય સહયોગનો માર્ગ અપનાવવામાં આવ્યો છે.
રશિયા અને ચીનને લઈને પણ આર્કટિકનું મહત્વ
આર્કટિક ક્ષેત્રનું વ્યૂહાત્મક મહત્વ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ઝડપથી વધ્યું છે. અમેરિકા, રશિયા અને ચીન સહિત અનેક દેશોની નજર આ વિસ્તારમાં વધી રહી છે. ગ્રીનલૅન્ડનું ભૌગોલિક સ્થાન ઉત્તર અમેરિકા અને યુરોપ વચ્ચે મહત્વપૂર્ણ હોવાથી અહીં સૈન્ય દેખરેખ (Military Surveillance), હવાઈ માર્ગો અને મિસાઇલ ડિફેન્સ માટે અમેરિકાની હાજરી મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. નવા કરારમાં ગ્રીનલૅન્ડમાં અમેરિકાની સૈન્ય ક્ષમતાને વધુ મજબૂત કરવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.
કરાર કાયમી સ્વરૂપનો, પરંતુ સંસદીય પ્રક્રિયા જરૂરી
આ કરારમાં કોઈ અંતિમ તારીખ નક્કી કરવામાં આવી નથી. તેમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે કરારમાં ફેરફાર બંને પક્ષોની સંમતિથી જ થઈ શકે છે. જોકે, કરાર અમલમાં આવવા માટે ડેનમાર્ક અને ગ્રીનલૅન્ડમાં જરૂરી રાષ્ટ્રીય સંસદીય પ્રક્રિયા પૂર્ણ થવી પડશે.
આ રીતે ગ્રીનલૅન્ડને અમેરિકાના કબજામાં લેવાની અગાઉની ચર્ચાઓથી અલગ હવે ત્રણેય પક્ષોએ આર્કટિક સુરક્ષા અને સૈન્ય સહયોગ વધારવા માટે એક નવો માળખો તૈયાર કર્યો છે. બે નવા ડિફેન્સ એરિયા અને પિટુફિક બેઝના વિસ્તરણથી આ વિસ્તારમાં અમેરિકાની વ્યૂહાત્મક હાજરી અગાઉની સરખામણીએ વધુ વ્યાપક બનશે.
