1971 પછી પ્રથમ વખત પાકિસ્તાન બંગાળની ખાડીમાં સબમરીન તૈનાત કરશે, શું ભારત માટે ચિંતાનું નવું કારણ?

પાકિસ્તાન તેની નૌકાદળની તાકાત વધારવા અને હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્રમાં તેના પ્રભાવને વધારવા માટે એક મોટી વ્યૂહાત્મક યોજના પર કામ કરી રહ્યું છે. તાજેતરમાં, પાકિસ્તાને કરાચીમાં તેની નવી ચીની બનાવટની 'હેંગોર-ક્લાસ' સબમરીનનો સમાવેશ કર્યો છે. પાકિસ્તાની નૌકાદળના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ હવે બંગાળની ખાડીમાં તેની હાજરી જાળવી રાખવા માટે તેને તૈનાત કરવાની ચર્ચા કરી રહ્યા છે. 1971ના યુદ્ધ અને બાંગ્લાદેશની રચના પછી આ પહેલી વાર છે જ્યારે પાકિસ્તાન આ ક્ષેત્રમાં નોંધપાત્ર નૌકાદળની હાજરી સ્થાપિત કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે.

પાકિસ્તાન તેની જૂની 'અગોસ્તા' સબમરીનને બદલવા માટે કુલ આઠ 'હેંગોર-ક્લાસ' સબમરીનને તેના કાફલામાં સામેલ કરવાની યોજના ધરાવે છે. પહેલી સબમરીન, 'પીએનએસ હેંગોર' - એપ્રિલમાં ચીનમાં કાર્યરત - તાજેતરમાં કરાચી આવી છે. આ ચીની બનાવટની સબમરીન એર-ઇન્ડિપેન્ડન્ટ પ્રોપલ્શન (AIP) ટેકનોલોજીથી સજ્જ હશે, જેના કારણે તે પરંપરાગત સબમરીન કરતાં ઘણા લાંબા સમય સુધી પાણીમાં રહી શકશે અને રડાર દ્વારા તેને ટ્રેક કરવાનું અત્યંત મુશ્કેલ બનશે.

 

'હંગોર' નામ પાકિસ્તાન માટે ખૂબ જ ઐતિહાસિક અને પ્રતીકાત્મક મહત્વ ધરાવે છે; ૧૯૭૧ના ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધ દરમિયાન, મૂળ પીએનએસ હંગોરે ભારતીય યુદ્ધ જહાજ આઈએનએસ ખુકરીને અરબી સમુદ્રમાં ડૂબાડી દીધું હતું. સ્વતંત્રતા પછી ભારતીય નૌકાદળના યુદ્ધ જહાજને યુદ્ધમાં ડૂબાડવામાં આવ્યું હોવાની આ પહેલી ઘટના હતી અને તે પાકિસ્તાન નૌકાદળના સૌથી પ્રખ્યાત હુમલાઓમાંની એક છે. જોકે, આઈએનએસ ખુકરીના ડૂબવાથી ૧૯૭૧ના યુદ્ધના પરિણામમાં ખાસ ફેરફાર થયો ન હતો. પાકિસ્તાનને કારમી હારનો સામનો કરવો પડ્યો, અને દેશ બે ભાગમાં વહેંચાઈ ગયો. ભારતીય દળોએ બાંગ્લાદેશની મુક્તિમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવીને જમીન, હવા અને સમુદ્રમાં પાકિસ્તાનીઓને નિર્ણાયક રીતે હરાવ્યા.

પાકિસ્તાની નૌકાદળના કોમોડોર ઉમર ફારૂકે ચીનથી પરત ફરતી વખતે શ્રીલંકામાં એક કાર્યક્રમ દરમિયાન આ નવી સબમરીનને "ગેમ-ચેન્જર" ગણાવી હતી. તેમણે સ્પષ્ટતા કરી કે આ સબમરીનના સમાવેશથી ઇસ્લામાબાદ બંગાળની ખાડીમાં તેની પહોંચ અને હાજરી જાળવી શકશે.પાકિસ્તાન તરફથી આ મહત્વાકાંક્ષા એવા સમયે સામે આવી છે જ્યારે મુહમ્મદ યુનુસના વચગાળાના વહીવટ હેઠળ પાકિસ્તાન અને બાંગ્લાદેશ વચ્ચે નાગરિક અને લશ્કરી સંબંધોમાં નોંધપાત્ર સુધારો જોવા મળ્યો છે.2024 માં વડા પ્રધાન શેખ હસીનાની સરકારના પતન પછી બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધોમાં મોટો ફેરફાર થયો છે; ઢાકા-કરાચી ફ્લાઇટ્સ ભારતીય હવાઈ ક્ષેત્રનો ઉપયોગ કરીને ફરી શરૂ થઈ છે, અને 1971 થી સ્થગિત સીધો દરિયાઈ વેપાર પણ પુનઃસ્થાપિત થયો છે.લશ્કરી સંબંધો પણ નોંધપાત્ર રીતે ગાઢ બન્યા છે; નવેમ્બર 2025 માં, પાકિસ્તાની યુદ્ધ જહાજ 'PNS સૈફ' એ સદ્ભાવના મિશન પર ચટ્ટોગ્રામ (બાંગ્લાદેશ) ની મુલાકાત લીધી, જે 1971 પછી આવી પહેલી મુલાકાત હતી.એવા અહેવાલો પણ છે કે ઢાકા લશ્કરી સહયોગ, ગુપ્ત માહિતી શેરિંગ અને સંયુક્ત કવાયતોને સંસ્થાકીય બનાવવા માટે ઇસ્લામાબાદ સાથે સંરક્ષણ કરાર પર વાટાઘાટો કરી રહ્યું છે.