મક્કા ડિફેન્સ પેક્ટ બાદ મોટો નિર્ણય, સાઉદી અરેબિયાની સુરક્ષા માટે પાકિસ્તાન-તુર્કિયે મોકલશે સૈનિકો
છેલ્લું અપડેટ : 06 Oct 2026
સાઉદી અરેબિયા સામે વધી રહેલા હુમલાના ખતરા વચ્ચે મક્કા સંયુક્ત રક્ષા કરાર (Makkah Joint Defence Pact) વધુ મજબૂત બનતો જોવા મળી રહ્યો છે. સોમવારે તુર્કિયે અને પાકિસ્તાને સ્પષ્ટ કર્યું કે જરૂર પડ્યે તેઓ સાઉદી અરેબિયામાં પોતાના સૈનિકોની ઝડપી તૈનાતી (Rapid Deployment) કરશે. યમનના હૂતી વિદ્રોહીઓ (Houthi Rebels) તરફથી સાઉદી અરેબિયા પર વધી રહેલા હુમલાઓ વચ્ચે આ નિર્ણય મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યો છે.
બંને દેશોએ સાઉદી અરેબિયાને દરેક પરિસ્થિતિમાં સાથ આપવાની અને તેની સુરક્ષા માટે જરૂરી મદદ કરવાની પ્રતિબદ્ધતા વ્યક્ત કરી છે. ત્રણેય દેશો વચ્ચે ઓગસ્ટમાં થયેલા મક્કા સંયુક્ત રક્ષા કરાર બાદ આ સહકારને મહત્વપૂર્ણ પગલા તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે.
મક્કા ડિફેન્સ પેક્ટ શું છે?
સાઉદી અરેબિયા, પાકિસ્તાન અને તુર્કિયેએ ઓગસ્ટમાં એક ત્રિપક્ષીય પરસ્પર રક્ષા કરાર (Trilateral Mutual Defence Pact) પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. આ કરાર હેઠળ જો ત્રણમાંથી કોઈ એક દેશ પર હુમલો થાય તો તેને ત્રણેય દેશો પર હુમલા તરીકે ગણવામાં આવશે.
આવી સ્થિતિમાં ત્રણેય દેશો એકબીજાને સૈન્ય અને અન્ય જરૂરી સહાય પૂરી પાડવા માટે પ્રતિબદ્ધ રહેશે. આ કરારને કારણે મધ્યપૂર્વ અને દક્ષિણ એશિયાની ત્રણ મહત્વપૂર્ણ શક્તિઓ વચ્ચે રક્ષા સહયોગ વધુ ગાઢ બન્યો છે.
સાઉદી અરેબિયાની સુરક્ષા માટે સૈનિકો મોકલાશે
તાજેતરમાં સાઉદી અરેબિયા પર હુમલાનો ખતરો વધ્યો છે. ખાસ કરીને યમનના હૂતી વિદ્રોહીઓ તરફથી હુમલાઓને લઈને ચિંતા વધી છે. આ સ્થિતિ વચ્ચે પાકિસ્તાન અને તુર્કિયેએ સાઉદી અરેબિયામાં પોતાની સૈન્ય ક્ષમતાઓ ઉપલબ્ધ કરાવવાની અને જરૂરિયાત મુજબ ઝડપી તૈનાતી સુનિશ્ચિત કરવાની વાત કરી છે.
જોકે, બંને દેશો કેટલા સૈનિકો મોકલશે અને તેમની ચોક્કસ ભૂમિકા શું હશે તે અંગે હજુ કોઈ સત્તાવાર માહિતી જાહેર કરવામાં આવી નથી.
રિયાધમાં ત્રણેય દેશોની ઇમરજન્સી બેઠક
સોમવારે સાઉદી અરેબિયાની રાજધાની રિયાધમાં મક્કા રક્ષા કરાર (Makkah Defence Pact) સાથે જોડાયેલા પ્રતિનિધિઓની ઇમરજન્સી બેઠક યોજાઈ હતી. તેમાં ત્રણેય દેશોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓએ ભાગ લીધો હતો.
પાકિસ્તાન તરફથી ચીફ ઓફ ડિફેન્સ ફોર્સિસ અને આર્મી ચીફ ફીલ્ડ માર્શલ આસિમ મુનીર, ઉપપ્રધાનમંત્રી તથા વિદેશમંત્રી ઈશાક ડાર અને રક્ષામંત્રી ખ્વાજા આસિફ સહિતના અધિકારીઓ બેઠકમાં હાજર રહ્યા હતા.
મક્કા-મદીનાની સુરક્ષા પર ખાસ ભાર
બેઠક દરમિયાન સાઉદી અરેબિયા પર તાજેતરમાં થયેલા હુમલાઓ અંગે ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. ખાસ કરીને મક્કા અને મદીના જેવા પવિત્ર શહેરોને નિશાન બનાવવાના પ્રયાસો અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી.
જોકે, બેઠકમાં ઈરાન સમર્થિત હૂતી વિદ્રોહીઓનું નામ સીધું લેવામાં આવ્યું નહોતું. તેમ છતાં સાઉદી અરેબિયાની સુરક્ષા અને પવિત્ર સ્થળોની સુરક્ષા અંગે ત્રણેય દેશોએ ગંભીરતા દર્શાવી હતી.
કેટલા સૈનિકો મોકલાશે? હજુ સસ્પેન્સ
મક્કા રક્ષા કરાર સાથે જોડાયેલા દેશોએ જણાવ્યું છે કે તેઓ કરાર હેઠળ નક્કી કરવામાં આવેલી સૈન્ય શક્તિ અને ક્ષમતાઓ ઉપલબ્ધ કરાવવા માટે જરૂરી પગલાં લેશે. સાઉદી અરેબિયામાં સૈનિકોની ઝડપી તૈનાતી માટે પણ તૈયારી કરવામાં આવશે.
પરંતુ હાલમાં કેટલા સૈનિકો મોકલવામાં આવશે, કયા પ્રકારની સૈન્ય ક્ષમતાઓ તૈનાત થશે અને તેમની ચોક્કસ જવાબદારી શું હશે, તે અંગે કોઈ વિગતો સામે આવી નથી.
NATO જેવી રક્ષા ભાગીદારી?
મક્કા રક્ષા કરારને કેટલીક રીતે યુરોપના નાટો (NATO) જેવા પરસ્પર રક્ષા માળખા સાથે સરખાવવામાં આવી રહ્યો છે. આ કરારમાં તુર્કિયેની મોટી સૈન્ય શક્તિ, પાકિસ્તાનની પરમાણુ ક્ષમતા અને સાઉદી અરેબિયાની ખાડી ક્ષેત્રમાં વ્યૂહાત્મક સ્થિતિ એક સાથે આવે છે.
આ ત્રણેય દેશો માટે કરારનું વ્યૂહાત્મક મહત્વ અલગ-અલગ છે. સાઉદી અરેબિયા માટે તે સુરક્ષા મજબૂત કરવાનો પ્રયાસ છે, જ્યારે પાકિસ્તાન અને તુર્કિયે માટે મધ્યપૂર્વમાં પોતાની વ્યૂહાત્મક ભૂમિકા વધારવાની દિશામાં આ મહત્વપૂર્ણ પગલું બની શકે છે.
મધ્યપૂર્વમાં બદલાઈ શકે છે શક્તિનું સમીકરણ
સાઉદી અરેબિયા, પાકિસ્તાન અને તુર્કિયે વચ્ચે વધતો સૈન્ય સહયોગ મધ્યપૂર્વની સુરક્ષા વ્યવસ્થા પર પણ અસર કરી શકે છે. ખાસ કરીને સાઉદી અરેબિયા પર હુમલાનો ખતરો વધે ત્યારે પાકિસ્તાન અને તુર્કિયેની સીધી સૈન્ય મદદ આ ક્ષેત્રના શક્તિ સંતુલન (Balance of Power) માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
હાલમાં સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે આ કરાર હેઠળ વાસ્તવિક સૈન્ય તૈનાતી ક્યારે અને કેટલી થશે. જો સાઉદી અરેબિયામાં બંને દેશોની સૈન્ય હાજરી વધે છે, તો મક્કા રક્ષા કરાર આગામી સમયમાં મધ્યપૂર્વની મહત્વપૂર્ણ સુરક્ષા ભાગીદારી બની શકે છે.