ઈઝરાયેલી હવાઈ હુમલામાં ખામેનેઈનું મોત, કોણ હશે ઈરાનના આગામી સર્વોચ્ચ નેતા?

1 માર્ચ, 2026ના રોજ મધ્ય પૂર્વના ઈતિહાસમાં એક એવો વળાંક આવ્યો જેણે સમગ્ર વિશ્વને સ્તબ્ધ કરી દીધું છે. ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા (Supreme Leader) અયાતુલ્લા અલી ખામેનેઈનું ઈઝરાયેલ અને અમેરિકાના સંયુક્ત એર સ્ટ્રાઈકમાં મોત થયું હોવાના અહેવાલોએ વૈશ્વિક રાજકારણમાં ખળભળાટ મચાવી દીધો છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સોશિયલ મીડિયા પર આ ઘટનાની પુષ્ટિ કરતા તેને "ઈરાની જનતા માટે આઝાદીની નવી તક" ગણાવી છે. 86 વર્ષીય ખામેનેઈ, જેઓ 1989થી ઈરાનની સત્તાના કેન્દ્ર સ્થાને હતા, તેમના નિધન સાથે જ ઈરાનમાં 37 વર્ષ જૂના શાસનનો અંત આવ્યો છે. 

હુમલાની વિગત

શનિવારની એ રાત તેહરાન માટે કયામતની રાત સાબિત થઈ. પ્રાપ્ત માહિતી અનુસાર, ઈઝરાયેલ અને અમેરિકાએ એક અત્યંત જટિલ અને ચોકસાઈપૂર્વકનું ઓપરેશન પાર પાડ્યું.

• તેહરાનમાં ખામેનેઈના નિવાસસ્થાન અને તેમના કાર્યાલય (બૈત-એ-રહબરી) ને નિશાન બનાવવામાં આવ્યું હતું.

• ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે જણાવ્યું કે ખામેનેઈ અમેરિકાની અત્યાધુનિક ટ્રેકિંગ સિસ્ટમથી બચવામાં નિષ્ફળ રહ્યા. આ હુમલામાં માત્ર ખામેનેઈ જ નહીં, પરંતુ તેમના પરિવારના સભ્યો અને ડઝનબંધ વરિષ્ઠ સૈન્ય અધિકારીઓ પણ માર્યા ગયા હોવાના અહેવાલ છે.

• હાલ તેહરાનમાં મોબાઈલ નેટવર્ક જામ કરી દેવામાં આવ્યું છે અને ઈરાનનું હવાઈ ક્ષેત્ર તમામ વ્યાપારી ઉડાનો માટે બંધ કરી દેવાયું છે. શહેરના આકાશમાં માત્ર ધુમાડાના ગોટા અને વિમાનની ગર્જનાઓ સંભળાઈ રહી છે. 

ખામેનેઈનું શાસન

અયાતુલ્લા અલી ખામેનેઈ માત્ર ઈરાનના નેતા નહોતા, પરંતુ તેઓ 'શિયા મુસ્લિમ' જગતના સૌથી શક્તિશાળી અવાજ ગણાતા હતા.

1. 1979ની ઈસ્લામિક ક્રાંતિ પછી અયાતુલ્લા ખોમેની બાદ તેઓ બીજા સર્વોચ્ચ નેતા બન્યા હતા.

2. તેમનું આખું જીવન અમેરિકા (ગ્રેટ સેટન) અને ઈઝરાયેલ (લિટલ સેટન) ના વિરોધમાં વીત્યું.

3. ઈરાનના વિવાદિત પરમાણુ કાર્યક્રમને વેગ આપવામાં અને મધ્ય પૂર્વમાં હમાસ, હિઝબુલ્લાહ જેવા સંગઠનોને મજબૂત કરવામાં તેમની ભૂમિકા મુખ્ય હતી. 

હવે કોણ? ઉત્તરાધિકારની રેસમાં મુખ્ય ચહેરાઓ

ઈરાનના બંધારણ મુજબ, નવા સર્વોચ્ચ નેતાની પસંદગી 'એસેમ્બલી ઓફ એક્સપર્ટ્સ' (Assembly of Experts) દ્વારા કરવામાં આવશે. આ 88 સભ્યોની કાઉન્સિલ છે જેમાં પ્રખર ધર્મગુરુઓ સામેલ હોય છે. હાલમાં પાંચ નામો સૌથી વધુ ચર્ચામાં છે:

ઈરાન સામેના પડકારો અને ભવિષ્યની દિશા

ખામેનેઈની ગેરહાજરીમાં ઈરાન અનેક મોરચે મુશ્કેલીમાં મુકાઈ શકે છે:

• આંતરિક સત્તા સંઘર્ષ: નવા નેતાની પસંદગીમાં ઈરાની રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC) અને કટ્ટરપંથી ધર્મગુરુઓ વચ્ચે વર્ચસ્વની લડાઈ થઈ શકે છે.

• નાગરિક અસંતોષ: છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ઈરાનની જનતા હિજાબ વિરોધી આંદોલનો અને આર્થિક તંગીથી પરેશાન છે. નેતૃત્વની શૂન્યતામાં જનતા વિદ્રોહ કરી શકે છે.

• યુદ્ધની આશંકા: ઈઝરાયેલ અને અમેરિકા સાથેનો તણાવ અત્યારે ચરમસીમા પર છે. જો નવું નેતૃત્વ વધુ કટ્ટર આવશે, તો પૂર્ણ કક્ષાનું પ્રાદેશિક યુદ્ધ ફાટી નીકળવાની પૂરી સંભાવના છે.

અયાતુલ્લા ખામેનેઈનું નિધન એ માત્ર એક વ્યક્તિનું મૃત્યુ નથી, પરંતુ એક વિચારધારા માટે મોટો આંચકો છે. મધ્ય પૂર્વ હવે કઈ દિશામાં જશે તેનો આધાર ઈરાનની ગાદી પર બેસનાર આગામી 'સુપ્રીમ લીડર' પર રહેશે. શું ઈરાન લોકશાહી તરફ વળશે કે વધુ કટ્ટરતા અપનાવશે? આ પ્રશ્નનો જવાબ આવનારા થોડા દિવસોમાં તેહરાનની ગલીઓમાંથી મળતા અહેવાલો પરથી સ્પષ્ટ થશે.