બાબ અલ-મંદેબ પાસે હૂતી વિદ્રોહીઓને મોટો ઝટકો, સઉદી ગઠબંધનની મોટી કાર્યવાહી; અમેરિકાની મદદથી વધી તંગદિલી
છેલ્લું અપડેટ : 06 Oct 2026
યમનમાં હૂતી વિદ્રોહીઓ (Houthi Rebels) સામે સઉદી અરેબિયાના નેતૃત્વ હેઠળના ગઠબંધને (Saudi-led Coalition) મોટી સૈન્ય કાર્યવાહી શરૂ કરી છે. ગઠબંધનના સમર્થનથી યમનની આંતરરાષ્ટ્રીય માન્યતા પ્રાપ્ત સરકારના દળોએ બાબ અલ-મંદેબ (Bab al-Mandeb) જળમાર્ગની આસપાસ આવેલા કેટલાક મહત્વપૂર્ણ વિસ્તારો પર ફરીથી કબજો મેળવ્યો હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. આ ઘટનાએ યમનના લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા સંઘર્ષને ફરી એક વખત આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચર્ચામાં લાવી દીધો છે.
બાબ અલ-મંદેબ પાસે સઉદી ગઠબંધનની મોટી કાર્યવાહી
યમની અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, સઉદી સમર્થિત સરકારી દળોએ બાબ અલ-મંદેબ જળમાર્ગની ઉત્તરે આવેલા દુબાબ (Dhubab) શહેર પર ફરી નિયંત્રણ મેળવ્યું છે. આ ઉપરાંત બાબ અને હદીદ સહિતના કેટલાક વ્યૂહાત્મક વિસ્તારો પર પણ કબજો મેળવવામાં આવ્યો હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે.
સ્થાનિક ચશ્મદીદોએ ટાંકો (Tanks) અને સૈનિકોને આ વિસ્તારોમાં પ્રવેશતા જોયા હોવાનું જણાવ્યું છે. સઉદી નેતૃત્વ હેઠળનું ગઠબંધન હવાઈ હુમલાઓ (Air Strikes) દ્વારા સરકારી દળોને મદદ કરી રહ્યું છે. ગઠબંધનના જણાવ્યા અનુસાર, આ સૈન્ય અભિયાનમાં આશરે 100 લડાકુ વિમાનો (Fighter Jets) સામેલ છે.
હૂતી વિદ્રોહીઓ માટે વ્યૂહાત્મક ઝટકો
બાબ અલ-મંદેબ વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગોમાંથી એક છે. યુરોપ, મધ્ય પૂર્વ અને એશિયા વચ્ચેના વેપાર માટે આ જળમાર્ગનું વ્યૂહાત્મક મહત્વ ઘણું મોટું છે. તેથી આ વિસ્તારમાં કોઈપણ પક્ષનું નિયંત્રણ બદલાવું સમગ્ર ક્ષેત્રની સુરક્ષા અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
હૂતી વિદ્રોહીઓએ આ કાર્યવાહી પહેલાં દક્ષિણ-પશ્ચિમ યમનમાં પોતાના નિયંત્રણ હેઠળના વિસ્તારોમાં વધારો કરવાનો દાવો કર્યો હતો. એક મહત્વપૂર્ણ શહેર પર કબજો મેળવવાનો દાવો પણ કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ સઉદી સમર્થિત દળોએ ઝડપી વળતો હુમલો (Counter Operation) શરૂ કર્યો હોવાનું સામે આવ્યું છે.
100 લડાકુ વિમાનો સાથે હવાઈ સુરક્ષા
સઉદી ગઠબંધનના પ્રવક્તા મેજર જનરલ તુર્કી અલ-મલિકીએ જણાવ્યું કે લગભગ 100 લડાકુ વિમાનો આંતરરાષ્ટ્રીય માન્યતા પ્રાપ્ત યમન સરકારના દળોને હવાઈ મદદ આપી રહ્યા છે. તેમણે કહ્યું કે બાબ અલ-મંદેબ જળમાર્ગની હવાઈ સુરક્ષા (Air Defence) સુનિશ્ચિત કરવામાં આવી રહી છે.
તેમના જણાવ્યા અનુસાર, ગઠબંધનના અભિયાન દરમિયાન હૂતી વિદ્રોહીઓના સૈંકડો ઠેકાણાઓને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા છે. બીજી તરફ, હૂતી સંગઠને સરકારી દળોની પ્રગતિના દાવાને ખોટો ગણાવ્યો છે.
અમેરિકાની ભૂમિકા પર પણ સવાલ
આ સમગ્ર સૈન્ય કાર્યવાહી વચ્ચે સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે શું અમેરિકા (United States) પણ સઉદી ગઠબંધનની મદદ કરી રહ્યું છે?
અમેરિકાના વિદેશમંત્રી માર્કો રુબિયોએ કહ્યું કે સઉદી અરેબિયા અને અમેરિકા વચ્ચે રક્ષા કરાર (Defense Agreement) છે અને સઉદી અરેબિયાને પોતાની સુરક્ષા કરવાનો અધિકાર છે. જોકે, જ્યારે તેમને પૂછવામાં આવ્યું કે સઉદી ગઠબંધનની હાલની કાર્યવાહી અમેરિકાની સાથે મળીને કરવામાં આવી છે કે નહીં, ત્યારે તેમણે આ અંગે વધુ વિગતો આપવાનો ઇનકાર કર્યો હતો.
પ્રાદેશિક અધિકારી અને એક અમેરિકન અધિકારીના જણાવ્યા અનુસાર, અમેરિકાએ હૂતી વિદ્રોહીઓ સામે સઉદી અરેબિયાની ચાલી રહેલી કાર્યવાહીમાં મદદ કરી છે. આ મદદમાં ગુપ્તચર માહિતી (Intelligence Sharing), લક્ષ્યાંકની ઓળખ (Target Identification) અને સૈન્ય અભિયાનની યોજના (Military Planning)માં સહાયનો સમાવેશ થાય છે.
શરૂઆતમાં અમેરિકા સઉદી ગઠબંધન સાથે હતું
યમન યુદ્ધના શરૂઆતના તબક્કામાં અમેરિકા હૂતી વિદ્રોહીઓ સામે લડી રહેલા સઉદી નેતૃત્વવાળા ગઠબંધનને સમર્થન આપતું હતું. જોકે, સમય જતાં અમેરિકાએ આ ગઠબંધનથી પોતાને દૂર કર્યું હતું.
હવે ફરી એકવાર અમેરિકાની ગુપ્તચર અને વ્યૂહાત્મક મદદના અહેવાલો સામે આવતા યમનના સંઘર્ષમાં અમેરિકાની ભૂમિકા અંગે ચર્ચા તેજ બની છે. જો અમેરિકાની મદદનો વ્યાપ વધે છે, તો આ સંઘર્ષ માત્ર યમન પૂરતો સીમિત ન રહેવાની આશંકા વધી શકે છે.
દુબાબ એરસ્ટ્રિપ પર પણ કબજો
યમન સરકારના માહિતી મંત્રી મોઅમ્મર અલ-એરયાનીના જણાવ્યા અનુસાર, સઉદી હવાઈ સમર્થન સાથે સરકારી દળોએ દરિયાકાંઠાના વિસ્તારમાં ઝડપથી આગળ વધીને દુબાબ વિસ્તારમાં મહત્વપૂર્ણ ઠેકાણાઓ પર કબજો મેળવ્યો છે.
દુબાબની એરસ્ટ્રિપ (Airstrip) પણ સરકારી દળોના નિયંત્રણમાં આવી ગઈ હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. આ કારણે વિસ્તારમાં રહેલા હૂતી લડાકુઓનો સંપર્ક તૂટી ગયો હોવાનું પણ જણાવાયું છે.
સરકારી સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, બાબ અલ-મંદેબ નજીક આવેલા એક સૈન્ય મથક પર હજુ પણ લડાઈ ચાલી રહી છે. આ વિસ્તાર પર નિયંત્રણ મેળવવું બંને પક્ષો માટે વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.
મક્કા રક્ષા કરાર બાદ સઉદીમાં સૈન્ય તૈનાતીની તૈયારી
યમનમાં વધતી તંગદિલી વચ્ચે સઉદી અરેબિયાની સુરક્ષા વધુ મજબૂત કરવાની દિશામાં પણ મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લેવાયો છે. મક્કા રક્ષા કરાર (Makkah Defense Agreement) સાથે જોડાયેલા દેશોની બેઠકમાં સઉદી અરેબિયા અને તેના પવિત્ર સ્થળો પર હુમલો થાય તો ઝડપી જવાબ આપવાનો નિર્ણય કરવામાં આવ્યો છે.
પાકિસ્તાન, સઉદી અરેબિયા અને તુર્કિયે વચ્ચે થયેલી બેઠકમાં સઉદી અરેબિયામાં સૈન્ય દળોની ઝડપી તૈનાતી (Rapid Deployment) અંગે સહમતિ બની હોવાનું સંયુક્ત નિવેદનમાં જણાવાયું છે.
આ નિર્ણયનો મુખ્ય હેતુ ખાડી વિસ્તારમાં ઉભા થઈ શકે તેવા કોઈપણ સંભવિત ખતરા સામે સઉદી અરેબિયાની સરહદો અને સુરક્ષા વ્યવસ્થાને મજબૂત બનાવવાનો છે.
બ્રિટનમાંથી અમેરિકાના B-1 બોમ્બર્સની અચાનક વાપસી
આ દરમિયાન યમન અને મધ્ય પૂર્વમાં વધતી તંગદિલી વચ્ચે અમેરિકાએ બ્રિટન સ્થિત પોતાના સૈન્ય મથક પરથી B-1 બોમ્બર્સ (B-1 Bombers) પાછા બોલાવતાં પણ અનેક સવાલો ઊભા થયા છે.
દક્ષિણ ઇંગ્લેન્ડના RAF Fairford એરબેઝ પરથી અમેરિકાએ પોતાના તમામ 12 B-1 બોમ્બર્સને અચાનક હટાવી લીધા હોવાના અહેવાલ છે. ઈરાન સમર્થિત સંભવિત ખતરાને લઈને નવી માહિતી મળ્યા બાદ આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે.
આટલા મોટા અંતરે આવેલા સાથી દેશના એરબેઝ પરથી બોમ્બર્સને આટલી ઝડપથી પરત બોલાવવાની ઘટના અસામાન્ય માનવામાં આવી રહી છે.
હવામાં જ ઈંધણ ભરવાની વ્યવસ્થા
અહેવાલો અનુસાર, અમેરિકન વિમાનો અને તેમના ક્રૂને એટલી તાત્કાલિક સ્થિતિમાં બ્રિટનમાંથી રવાના કરવામાં આવ્યા કે તેમના માટે હવામાં ઈંધણ ભરતા એરિયલ રિફ્યુઅલિંગ (Aerial Refuelling) ટૅન્કર વિમાનોની પણ રસ્તામાં જ વ્યવસ્થા કરવી પડી.
રવિવાર સુધીમાં ઓછામાં ઓછા ત્રણ B-1 બોમ્બર્સ દક્ષિણ ડકોટા સ્થિત તેમના હોમ બેઝ (Home Base) પર સુરક્ષિત રીતે પહોંચી ગયા હતા.
પેન્ટાગોને પણ વાપસીની પુષ્ટિ કરી
અમેરિકાના રક્ષા વિભાગ પેન્ટાગોન (Pentagon)એ RAF Fairford પર તૈનાત અમેરિકન બોમ્બર્સ પોતાના મૂળ ઠેકાણે પરત ફરી રહ્યા હોવાની પુષ્ટિ કરી છે. જોકે, નવી સુરક્ષા ચેતવણી અથવા ચોક્કસ ખતરાની માહિતી અંગે પેન્ટાગોને ટિપ્પણી કરવાનો ઇનકાર કર્યો છે.
અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, આશરે ત્રણ અઠવાડિયા પહેલાં પણ સમાન પ્રકારની ધમકી અંગે માહિતી મળી હતી. પરંતુ છેલ્લા 24 કલાક દરમિયાન ખતરા અંગે કેટલીક ચોક્કસ વિગતો સામે આવી હતી. ત્યારબાદ સૈન્ય કમાન્ડરોએ તાત્કાલિક નિર્ણય લઈને બોમ્બર્સને ત્યાંથી હટાવ્યા હતા.
શું યમનનો સંઘર્ષ મોટા પ્રાદેશિક યુદ્ધ તરફ વધી રહ્યો છે?
બાબ અલ-મંદેબ પાસે સઉદી સમર્થિત દળોની પ્રગતિ, હૂતી વિદ્રોહીઓ સામેની મોટી હવાઈ કાર્યવાહી, અમેરિકાની કથિત ગુપ્તચર મદદ અને બ્રિટનમાંથી અમેરિકન બોમ્બર્સની અચાનક વાપસી—આ તમામ ઘટનાઓ મધ્ય પૂર્વમાં વધતી તંગદિલી તરફ ઈશારો કરી રહી છે.
જો સઉદી અરેબિયા, અમેરિકા, ઈરાન સમર્થિત હૂતી વિદ્રોહીઓ અને અન્ય પ્રાદેશિક શક્તિઓ વચ્ચે સીધો સૈન્ય સંઘર્ષ વધે છે, તો તેની અસર યમન ઉપરાંત સમગ્ર લાલ સમુદ્ર (Red Sea), ખાડી વિસ્તાર અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર માર્ગો પર પડી શકે છે. હાલ બાબ અલ-મંદેબ પર નિયંત્રણ માટેની લડાઈ યમનના યુદ્ધમાં એક નવા અને અત્યંત મહત્વપૂર્ણ તબક્કા તરીકે જોવામાં આવી રહી છે.