VIDEO: સમુદ્રનું પાણી આટલું ખારું કેમ હોય છે? આ મુખ્ય પરિબળો દરિયાની ખારાશ માટે છે જવાબદાર
છેલ્લું અપડેટ : 22 Feb 2026
આપણે જાણીએ છીએ કે સમુદ્રનું પાણી ખારું હોય છે, પરંતુ શું તમે ક્યારેય એ જાણવાનો પ્રયાસ કર્યો છે કે આખરે સમુદ્રમાં આટલું બધું મીઠું ક્યાંથી આવ્યું? જો નહીં, તો આજે અમે તમને જણાવીશું કે તે કયો સ્ત્રોત છે જ્યાંથી લાખો-કરોડો વર્ષોથી સમુદ્રમાં મીઠું જમા થઈ રહ્યું છે.
નદીઓમાં પણ મીઠું અને ખનિજો ઓગળેલા હોય છે, પરંતુ તેમનું પાણી સતત વહેતું રહે છે અને અંતે સમુદ્રમાં ભળી જાય છે. સમુદ્રનું પાણી અત્યંત ખારું હોવાનું કારણ કોઈ એક દિવસની ઘટના નથી, પરંતુ લાખો-કરોડો વર્ષોથી ચાલી આવતી કુદરતી અને ભૌગોલિક પ્રક્રિયાઓ છે. ધીમે-ધીમે થયેલા ફેરફારોએ સમુદ્રને આટલો ખારો બનાવી દીધો છે.
વરસાદ અને ખડકોની મહત્ત્વની ભૂમિકા
વરસાદનું પાણી સંપૂર્ણપણે શુદ્ધ હોતું નથી. તેમાં હવામાંથી ભળેલો કાર્બન ડાયોક્સાઈડ હોય છે, જેના કારણે તે સહેજ એસિડિક બની જાય છે. જ્યારે આ પાણી જમીન પર પડે છે, ત્યારે તે ખડકોને ધીમે-ધીમે ઘસે છે અને તોડે છે. આ પ્રક્રિયાને ધોવાણ કહેવામાં આવે છે. ખડકોમાંથી સોડિયમ અને ક્લોરાઇડ જેવા ખનિજો બહાર નીકળે છે, જે પાણીમાં ભળી જાય છે.
આ ઓગળેલા ખનિજો નદીઓ અને ઝરણાં દ્વારા સમુદ્ર સુધી પહોંચે છે. દર વર્ષે મીઠાનું પ્રમાણ ખૂબ ઓછું હોય છે, પરંતુ આ પ્રક્રિયા અબજો વર્ષોથી સતત ચાલી રહી છે, જેના કારણે સમુદ્રમાં મીઠું જમા થતું ગયું.
પાણી વરાળ બની જાય છે, પણ મીઠું રહી જાય છે
સૂર્યની ગરમીથી સમુદ્રનું પાણી વરાળ બનીને ઉડી જાય છે. આનાથી વાદળો બંધાય છે અને ફરી વરસાદ પડે છે. પરંતુ જ્યારે પાણી વરાળ બને છે, ત્યારે તેમાં ઓગળેલું મીઠું પાછળ જ રહી જાય છે. આ જ કારણ છે કે સમુદ્રમાં મીઠું જમા થતું રહે છે, જ્યારે પાણીનું ચક્ર ચાલતું રહે છે.
સમુદ્રની ગતિવિધિઓ
સમુદ્રની સપાટી નીચે હાઇડ્રોથર્મલ વેન્ટ્સ અને પાણીની અંદર જ્વાળામુખી પણ આવેલા છે. આનાથી સમુદ્રમાં ખનિજો અને મીઠું ઉમેરાતા રહે છે. તેનાથી સમુદ્રના પાણીની રાસાયણિક રચના બદલાય છે અને ખારાશ વધે છે.
આખરે નદીઓ કેમ ખારી નથી હોતી?
નદીઓમાં પણ મીઠું અને ખનિજો હોય છે, પરંતુ નદીઓનું પાણી સતત વહેતું રહે છે. નદીઓ પાણીને લાંબા સમય સુધી જમા રાખતી નથી, તેથી તેમાં મીઠાનું પ્રમાણ વધતું નથી. સમુદ્ર આ તમામ ખનિજોનું અંતિમ સ્થાન છે, તેથી ત્યાં મીઠું સતત એકઠું થતું રહે છે.
સમુદ્રમાં કેટલું મીઠું હોય છે?
સરેરાશ સમુદ્રના પાણીમાં લગભગ 3.5% ખારાશ હોય છે. આ લાંબી અને સતત ચાલતી કુદરતી પ્રક્રિયાને કારણે જ આજે સમુદ્રનું પાણી આટલું ખારું છે.
