Religion : એકાદશીના દિવસે ભૂલથી પણ કેમ ન ખાવા જોઈએ ભાત? જાણો તેની પાછળનું ધાર્મિક રહસ્ય અને પૌરાણિક કથા
છેલ્લું અપડેટ : 12 Feb 2026
હિન્દુ ધર્મમાં, એકાદશીને અત્યંત પવિત્ર અને ફળદાયી માનવામાં આવે છે. આ દિવસ ભગવાન વિષ્ણુને સમર્પિત છે. ભક્તો દરેક મહિનાના કૃષ્ણ પક્ષ (અંધકાર પક્ષ) અને શુક્લ પક્ષ (તેજસ્વી પક્ષ) દરમિયાન એકાદશી પર ઉપવાસ રાખે છે અને ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા કરે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે એકાદશીનું વ્રત યોગ્ય રીતે રાખવાથી જીવનના દુઃખોથી મુક્તિ મળે છે અને મૃત્યુ પછી મોક્ષ મળે છે. જોકે, એકાદશીના વ્રતના ઘણા કડક નિયમો છે. એક મહત્વપૂર્ણ નિયમ એ છે કે એકાદશી પર ભાત ન ખાવા. ચાલો જાણીએ કે આ દિવસે ભાત ખાવાની મનાઈ કેમ છે અને તેની પાછળની પૌરાણિક કથા શું છે.
એકાદશીના વ્રતનું ધાર્મિક મહત્વ ધાર્મિક ગ્રંથો અનુસાર, એકાદશીનું વ્રત ભગવાન વિષ્ણુને પ્રસન્ન કરવાનો સૌથી અસરકારક માર્ગ માનવામાં આવે છે. આ વ્રત આત્મશુદ્ધિ, મનની એકાગ્રતા અને આધ્યાત્મિક પ્રગતિ માટે રાખવામાં આવે છે. ફાલ્ગુન મહિનાના કૃષ્ણ પક્ષ (અંધકાર પક્ષ) દરમિયાન એકાદશી, જેને વિજયા એકાદશી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તે ખાસ કરીને ફળદાયી માનવામાં આવે છે.
એકાદશી પર ચોખા કેમ નથી ખાવામાં આવતા? પુરાણો અનુસાર, મહર્ષિ મેધાએ એક વખત દેવી શક્તિના ક્રોધથી બચવા માટે પોતાના શરીરનો ત્યાગ કર્યો હતો. તેમના શરીરના ભાગો પૃથ્વીમાં સમાઈ ગયા હતા. જ્યાં પણ આ ભાગો પડ્યા ત્યાં જવ અને ચોખા ઉગી નીકળ્યા.
આ અનાજ મહર્ષિના શરીરમાંથી ઉદ્ભવ્યા હોવાનું માનવામાં આવતું હોવાથી, તેમને જીવંત પ્રાણી માનવામાં આવતા હતા. એવું માનવામાં આવે છે કે આ અનાજ એકાદશી પર જીવંત હોય છે. તેથી, આ દિવસે ચોખા ખાવાથી મહર્ષિ મેધાના શરીરના એક ભાગનું સેવન કરવા સમાન માનવામાં આવે છે.
પદ્મ પુરાણ અને વિષ્ણુ પુરાણ જેવા ધાર્મિક ગ્રંથોમાં ઉલ્લેખ છે કે એકાદશી પર ચોખા ખાવાથી સંચિત પુણ્ય કાર્યોનો નાશ થઈ શકે છે. આ કારણોસર, ભક્તોને આ દિવસે ચોખા ટાળવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.
એકાદશી વ્રત દરમિયાન શું ખાવું? એકાદશી પર સામાન્ય ખોરાક લેવામાં આવતો નથી. વ્રત રાખનારાઓ ફળો, દૂધ, મખાના (સૂર્યમુખીના બીજ), સાબુદાણા (પીળા), સીંઘાડાનો લોટ વગેરેનું સેવન કરે છે. કેટલાક લોકો પાણી વિનાનું ઉપવાસ પણ કરે છે.
એકાદશી વ્રત માત્ર ધાર્મિક વિધિ જ નથી, પરંતુ આત્મ-નિયંત્રણ અને આધ્યાત્મિક સાધનાનું પ્રતીક પણ છે. ચોખાનો ત્યાગ આ પરંપરા અને પૌરાણિક માન્યતા સાથે જોડાયેલો છે. ભક્તો નિયમિતપણે ઉપવાસ કરીને ભગવાન વિષ્ણુના આશીર્વાદ પ્રાપ્ત કરે છે.
નોંધ:- આ લેખમાં આપવામાં આવેલી તમામ માહિતી વિવિધ સ્રોતો જેવા કે - પંચાંગો/ ઉપદેશો/ ધાર્મિક માન્યતાઓ/જ્યોતિષીઓ/ શાસ્ત્રોમાંથી સંકલિત કરવામાં આવી છે અને તમને પ્રસારિત કરવામાં આવી છે. અમારો હેતુ માત્ર માહિતી પૂરી પાડવાનો છે. GSTV આની પુષ્ટિ નથી કરતું. તેના માટે કોઈ નિષ્ણાતનું માર્ગદર્શન લેવું.
