Religion: ભોજન પહેલાં થાળીની આસપાસ પાણી કેમ છાંટવામાં આવે છે? જાણો તેની પાછળના ધાર્મિક કારણો
છેલ્લું અપડેટ : 27 Apr 2026
હિન્દુ ધર્મમાં અનેક રિવાજો અને પરંપરાઓ વણાયેલી છે, જેની પાછળ આધ્યાત્મિક અને વૈજ્ઞાનિક બંને પક્ષો રહેલા છે. તમે જોયું હશે કે આપણા વડીલો ભોજન શરૂ કરતા પહેલા થાળીની આસપાસ પાણી છાંટે છે. શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે આ પરંપરા પાછળનું રહસ્ય શું છે? ચાલો વિગતવાર જાણીએ.
શું છે આ પરંપરા?
ભોજન શરૂ કરતા પહેલા થાળીની આસપાસ પાણી છાંટવું અને મંત્રોચ્ચાર કરવા એ સદીઓ જૂની પરંપરા છે. તેને અલગ-અલગ પ્રદેશોમાં જુદા-જુદા નામે ઓળખવામાં આવે છે. ઉત્તર ભારતમાં તેને 'આચમન' કે 'ચિત્રાહુતિ' કહેવામાં આવે છે, જ્યારે તમિલનાડુમાં આ પ્રથા 'પરિશેષણમ' તરીકે જાણીતી છે.
ધાર્મિક મહત્ત્વ
ધાર્મિક દૃષ્ટિએ આ પરંપરા અન્ન દેવતા પ્રત્યે આદર વ્યક્ત કરવાની એક રીત છે.
માતા અન્નપૂર્ણાની કૃપા: આ વિધિ કરવાથી અન્નની દેવી માતા અન્નપૂર્ણા પ્રસન્ન થાય છે.
સુખ-સમૃદ્ધિ: એવી માન્યતા છે કે આમ કરવાથી ઘરમાં ક્યારેય અન્ન અને ધનની અછત સર્જાતી નથી અને પરિવાર પર દેવી-દેવતાઓના આશીર્વાદ જળવાઈ રહે છે.
વૈજ્ઞાનિક કારણ
ભોજન પહેલાં પાણી છાંટવા પાછળનું વૈજ્ઞાનિક કારણ પણ અત્યંત તાર્કિક છે:
સ્વચ્છતા અને રક્ષણ: પ્રાચીન સમયમાં લોકો જમીન પર બેસીને ભોજન કરતા હતા. ભોજનની સુગંધથી નાના જીવજંતુઓ કે કીડીઓ થાળી તરફ આકર્ષાય નહીં તે માટે આસપાસ પાણી છાંટવામાં આવતું હતું. પાણીનું આ કવચ જંતુઓને થાળીમાં પ્રવેશતા અટકાવતું.
ધૂળથી બચાવ: પાણી છાંટવાથી જમીન પર રહેલી ધૂળ કે ગંદકી હવામાં ઉડતી નથી અને ખોરાકમાં ભળતી નથી.
ભોજન સાથે જોડાયેલી અન્ય પરંપરાઓ
પ્રથમ ગ્રાસ (નૈવેદ્ય): ભોજન શરૂ કરતા પહેલા ઘણા લોકો ખોરાકનો એક નાનો ભાગ થાળીની બહાર કાઢે છે. આ ભાગ ભગવાનને અર્પણ કરવામાં આવે છે અથવા પિતૃઓ અને અલૌકિક શક્તિઓના માનમાં કાઢવામાં આવે છે.
ખુલ્લામાં ભોજન: ઘરની બહાર કે ખુલ્લી જગ્યામાં જમતી વખતે થોડો ખોરાક અલગ મૂકવાની પરંપરા છે, જેથી આસપાસની અદ્રશ્ય શક્તિઓ સંતુષ્ટ રહે અને ભોજન કરનાર વ્યક્તિને કોઈ અવરોધ ન નડે.
નોંધ:- આ લેખમાં આપવામાં આવેલી તમામ માહિતી વિવિધ સ્રોતો જેવા કે - પંચાંગો/ ઉપદેશો/ ધાર્મિક માન્યતાઓ/જ્યોતિષીઓ/ શાસ્ત્રોમાંથી સંકલિત કરવામાં આવી છે અને તમને પ્રસારિત કરવામાં આવી છે. અમારો હેતુ માત્ર માહિતી પૂરી પાડવાનો છે. GSTV આની પુષ્ટિ નથી કરતું. તેના માટે કોઈ નિષ્ણાતનું માર્ગદર્શન લેવું.
