Religion : ભગવાન શિવની પૂજામાં શંખનો ઉપયોગ શા માટે પ્રતિબંધિત છે? જાણો મોટું રહસ્ય
છેલ્લું અપડેટ : 15 Sept 2025
હિન્દુ ધર્મમાં, પૂજા પછી શંખ વગાડવામાં આવે છે, જે ખૂબ જ શુભ માનવામાં આવે છે. શંખ ભગવાન વિષ્ણુ અને માતા લક્ષ્મીને ખૂબ પ્રિય છે. પરંતુ ભગવાન શિવની પૂજામાં શંખનો ઉપયોગ પ્રતિબંધિત છે. સનાતન ધર્મમાં, બધા વૈદિક કાર્યોમાં શંખનું વિશેષ સ્થાન છે. સુખ, સમૃદ્ધિ અને સૌભાગ્ય લાવનાર શંખને ભારતીય સંસ્કૃતિમાં શુભ પ્રતીક તરીકે સ્વીકારવામાં આવ્યો છે. જેમ ભગવાન વિષ્ણુને શંખ ખૂબ પ્રિય છે અને શંખમાંથી પાણી ચઢાવવામાં આવે ત્યારે ભગવાન વિષ્ણુ ખૂબ ખુશ થાય છે, તેવી જ રીતે ભગવાન શિવની પૂજામાં શંખનો ઉપયોગ પ્રતિબંધિત માનવામાં આવે છે. જેના કારણે ન તો મહાદેવને શંખમાંથી પાણી ચઢાવવામાં આવે છે અને ન તો શિવની પૂજામાં શંખ ફૂંકવામાં આવે છે. ચાલો જાણીએ આ પાછળની પૌરાણિક કથા.
શંખની પૌરાણિક કથા
પૌરાણિક કથાઓમાં શંખની ઉત્પત્તિનું વિગતવાર વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે. શિવપુરાણની કથા અનુસાર, દૈત્યરાજ દંભને કોઈ સંતાન નહોતું. તેમણે સંતાન પ્રાપ્તિ માટે ભગવાન વિષ્ણુની કઠોર તપસ્યા કરી હતી. રાક્ષસ રાજાની કઠોર તપસ્યાથી પ્રસન્ન થઈને ભગવાન વિષ્ણુએ તેમને વરદાન માંગવાનું કહ્યું. પછી દંભે એક અત્યંત શક્તિશાળી પુત્રનું વરદાન માંગ્યું. વિષ્ણુજી 'તથાસ્તુ' કહીને અદ્રશ્ય થઈ ગયા. આ પછી દંભને એક પુત્ર પ્રાપ્ત થયો, જેનું નામ શંખચૂડ હતું.
બ્રહ્માજીએ શંખચૂડને શ્રી કૃષ્ણ કવચ આપ્યો.
શંખચૂડ બ્રહ્માજીને પ્રસન્ન કરવા માટે કઠોર તપસ્યા કરી. તપસ્યાથી પ્રસન્ન થઈને બ્રહ્મદેવે વરદાન માંગ્યું, પછી શંખચૂડે વરદાન માંગ્યું કે તે દેવતાઓ માટે અજેય બને. બ્રહ્માજીએ 'તથાસ્તુ' કહ્યું અને તેને શ્રી કૃષ્ણ કવચ આપ્યો જેથી તે ત્રણેય લોકમાં સૌભાગ્ય પ્રાપ્ત કરી શકે. આ પછી, શંખચૂડની તપસ્યાથી પ્રસન્ન થઈને, બ્રહ્માજીએ તેને ધર્મધ્વજની પુત્રી તુલસી સાથે લગ્ન કરવાનો આદેશ આપીને અદ્રશ્ય થઈ ગયા. બ્રહ્માજીની પરવાનગીથી તુલસી અને શંખચૂડના લગ્ન થયા.
શિવજી પણ તેને મારી શક્યા નહીં
બ્રહ્માજી પાસેથી વરદાન મેળવ્યા પછી, શંખચૂડ ઘમંડી બની ગયો અને ત્રણેય લોક પર પોતાનું વર્ચસ્વ સ્થાપિત કરી લીધું. શંખચૂડથી પરેશાન દેવતાઓએ વિષ્ણુજી પાસે મદદ માંગી, પરંતુ ભગવાન વિષ્ણુએ પોતે ઘમંડીને પુત્રનું વરદાન આપ્યું હતું, તેથી વિષ્ણુજીએ શંકરજીની પૂજા કરી, ત્યારબાદ શિવજી દેવતાઓનું રક્ષણ કરવા નીકળ્યા, પરંતુ શ્રી કૃષ્ણ કવચ અને તુલસીની તેના પતિ પ્રત્યેની ભક્તિને કારણે, શિવજી પણ તેને મારી શક્યા નહીં.
ભગવાન શિવે શંખચૂડનો વધ કર્યો હતો
આ પછી, વિષ્ણુજીએ બ્રાહ્મણનું રૂપ ધારણ કર્યું અને રાક્ષસ રાજા પાસેથી દાન તરીકે શ્રી કૃષ્ણ કવચ લીધું અને શંખચૂડનું રૂપ ધારણ કરીને તુલસીનું પવિત્રતા છીનવી લીધી. આ પછી, ભગવાન શિવે વિજય નામના પોતાના ત્રિશૂળથી શંખચૂડનો વધ કર્યો. શંખનો જન્મ શંખચૂડના હાડકાંમાંથી થયો હતો. ભગવાન શિવે શંખચૂડનો વધ કર્યો હતો, તેથી તેમની પૂજામાં ન તો શંખ વગાડવામાં આવે છે અને ન તો શંખથી શિવનો જળ અભિષેક કરવામાં આવે છે.
નોંધ:- આ લેખમાં આપવામાં આવેલી તમામ માહિતી વિવિધ સ્રોતો જેવા કે - પંચાંગો/ ઉપદેશો/ ધાર્મિક માન્યતાઓ/જ્યોતિષીઓ/ શાસ્ત્રોમાંથી સંકલિત કરવામાં આવી છે અને તમને પ્રસારિત કરવામાં આવી છે. અમારો હેતુ માત્ર માહિતી પૂરી પાડવાનો છે. GSTV આની પુષ્ટિ નથી કરતું. તેના માટે કોઈ નિષ્ણાતનું માર્ગદર્શન લેવું.
