Religion: અંતિમ સંસ્કારમાં માટલું કેમ ફોડવામાં આવે છે? ગરુડ પુરાણમાં જણાવ્યું છે આ પરંપરા પાછળનું રહસ્ય
છેલ્લું અપડેટ : 20 Feb 2026
હિન્દુ ધર્મમાં, અંતિમ સંસ્કારને જીવનના સોળ સંસ્કારોમાં સૌથી મહત્ત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. આ તે તબક્કો છે જ્યાં આત્મા દુનિયા સાથે પોતાનો સંબંધ પુરો કરે છે.
અગ્નિસંસ્કાર દરમિયાન ઘણી ધાર્મિક વિધિઓ કરવામાં આવે છે, જેમાંથી સૌથી આકર્ષક "માટીના માટલા ફોડવા" ની વિધિ છે. જ્યારે શરીરના અગ્નિસંસ્કાર કરવામાં આવે છે, ત્યારે વ્યક્તિ પાણીથી ભરેલા માટીના માટલાથી ચિતાની પરિક્રમા કરે છે અને અંતે તેને પાછળ ફેંકીને ફોડી નાખે છે. શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે આ પરંપરા પાછળનું રહસ્ય શું છે? ચાલો જાણીએ.
સમાનતા
ગરુડ પુરાણ અનુસાર, આ પાછળ ઘણા કારણો છે. સનાતન પરંપરામાં, માનવ શરીરની તુલના માટીના માટલા સાથે કરવામાં આવે છે. "ક્ષિતિ જલ પાવક ગગન સમિરા, પંચ રચિત અતિ અધમ શરીરરા." જેમ માટીનું માટલુ કાચુ હોય છે અને અંતે માટીમાં ભળી જાય છે, તેવી જ રીતે આપણું શરીર પણ છે. માટલું ફોડવું એ પ્રતીક છે કે આ "માટીનું શરીર" હવે સમાપ્ત થઈ ગયું છે અને તેનો આત્મા મુક્ત છે.
આસક્તિનો ત્યાગ
મૃત્યુ પછી પણ, આત્મા ઘણીવાર તેના પરિવાર અને શરીર સાથે જોડાયેલો રહે છે. માટલું ફોડવાની વિધિ આત્માને સંકેત આપવા માટે કરવામાં આવે છે કે આ શરીર સાથેનો તેનો સંબંધ હવે સંપૂર્ણપણે તૂટી ગયો છે. માટલું ફોડવાનો અને પાણીનો અવાજ સૂચવે છે કે જેમ ફુટેલા માટલામાં પાણી રાખી શકાતું નથી, તેવી જ રીતે આત્માને પણ આ શરીરમાં કોઈ સ્થાન નથી.
ઘડામાં ત્રણ છિદ્રોનું રહસ્ય
ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, અંતિમ સંસ્કારની ચિતાની પરિક્રમા કરતી વખતે તીક્ષ્ણ વસ્તુ વડે માટલામાં ત્રણ છિદ્રો બનાવવામાં આવે છે. આ ત્રણ છિદ્રો માનવ જીવનના ત્રણ ઋણોની મુક્તિનું પ્રતીક છે: દેવતાઓનું ઋણ, ઋષિઓનું ઋણ અને પૂર્વજોનું ઋણ. જ્યારે માટલું ફુટે છે, ત્યારે એવું માનવામાં આવે છે કે વ્યક્તિ આ બધી જવાબદારીઓમાંથી મુક્ત થઈ જાય છે અને માટીમાં ભળી જાય છે.
બધા માટે એક પાઠ
આ વિધિ ફક્ત મૃતક માટે જ નહીં, પરંતુ અંતિમ સંસ્કારમાં હાજર રહેલા બધા માટે પણ એક પાઠ છે. વહેતું પાણી જીવનના ઝડપી માર્ગનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, અને ઘડાનું ફુટવું એ મૃત્યુની અનિવાર્યતાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. તે એ પણ શીખવે છે કે દરેક વ્યક્તિ એક દિવસ આ રીતે માટીમાં ભળી જશે.
નોંધ:- આ લેખમાં આપવામાં આવેલી તમામ માહિતી વિવિધ સ્રોતો જેવા કે - પંચાંગો/ ઉપદેશો/ ધાર્મિક માન્યતાઓ/જ્યોતિષીઓ/ શાસ્ત્રોમાંથી સંકલિત કરવામાં આવી છે અને તમને પ્રસારિત કરવામાં આવી છે. અમારો હેતુ માત્ર માહિતી પૂરી પાડવાનો છે. GSTV આની પુષ્ટિ નથી કરતું. તેના માટે કોઈ નિષ્ણાતનું માર્ગદર્શન લેવું.
