તિલક લગાવતી વખતે હાથ માથા પર કેમ રાખવામાં આવે છે? ફક્ત પરંપરા નહીં તેની પાછળ છે વિજ્ઞાન
છેલ્લું અપડેટ : 22 Jan 2026
ભારતીય સંસ્કૃતિમાં, પૂજા અથવા કોઈપણ શુભ પ્રસંગ દરમિયાન કપાળ પર તિલક લગાવવું એ એક આવશ્યક પરંપરા છે. તમે ઘણીવાર જોયું હશે કે જ્યારે પણ કોઈ આપણને તિલક લગાવે છે, ત્યારે તેઓ પોતાનો હાથ આપણા માથા પર રાખે છે અથવા આપણે આપણો હાથ આપણા માથા પર રાખીએ છીએ.
પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે આવું શા માટે કરવામાં આવે છે? કદાચ નહીં. ચાલો જાણીએ કે શું તે ફક્ત એક જૂની પરંપરા છે. હિન્દુ શાસ્ત્રો અને પ્રાચીન વિજ્ઞાન અનુસાર આ સરળ ક્રિયા પાછળ ઊંડા અને તાર્કિક કારણો છે.
ઉર્જા સંરક્ષણ
આપણા શરીરના ટોચ પર 'સહસ્રાર ચક્ર' આવેલું છે, જેને પ્રાથમિક ઉર્જા કેન્દ્ર માનવામાં આવે છે. તિલક હંમેશા ભમરની વચ્ચે સ્થિત 'અજ્ઞા ચક્ર' પર લગાવવામાં આવે છે. પ્રાચીન માન્યતાઓ અનુસાર, જ્યારે તિલક લગાવતી વખતે હાથ માથા પર રાખવામાં આવે છે, ત્યારે શરીરની સકારાત્મક ઉર્જા બહાર નીકળવાને બદલે શરીરમાં પાછી વહેવા લાગે છે. આ એક ચક્ર પૂર્ણ કરવા જેવું છે.
એકાગ્રતા અને માનસિક શાંતિ
વૈજ્ઞાનિક રીતે, આજ્ઞા ચક્ર આપણી પીનીયલ અને કફોત્પાદક ગ્રંથીઓની નજીક છે. જ્યારે અંગૂઠા અથવા આંગળીથી તિલક લગાવવામાં આવે છે, ત્યારે તે બિંદુ પર દબાણ લાગુ પડે છે. માથા પર હાથ રાખવાથી તે દબાણ સ્થિર થાય છે, મન શાંત થાય છે અને એકાગ્રતા વધે છે.
આદર અને આશીર્વાદની ભાવના
તિલક વિજય, આદર અને શુદ્ધતાનું પ્રતીક છે. માથા પર હાથ રાખવાથી આશીર્વાદ આપવાની પણ એક રીત છે. એવું માનવામાં આવે છે કે તિલક લગાવનાર વ્યક્તિની આંગળીઓમાંથી નીકળતા સકારાત્મક સ્પંદનો તિલક લેનાર વ્યક્તિના મગજમાં પ્રવેશ કરે છે, જેનાથી તેમને માનસિક શક્તિ મળે છે.
ખાલી કપાળને શા માટે અશુભ માનવામાં આવે છે?
શાસ્ત્રોમાં ખાલી કપાળને અશુભ માનવામાં આવે છે. તિલક માત્ર શણગાર નથી પણ આત્મવિશ્વાસ જગાડવાનું સાધન પણ છે. ચંદન, કુમકુમ અથવા હળદરનું તિલક લગાવવાથી મગજ ઠંડુ થાય છે, જે તણાવ ઘટાડવામાં મદદરૂપ થાય છે.
નોંધ:- આ લેખમાં આપવામાં આવેલી તમામ માહિતી વિવિધ સ્રોતો જેવા કે - પંચાંગો/ ઉપદેશો/ ધાર્મિક માન્યતાઓ/જ્યોતિષીઓ/ શાસ્ત્રોમાંથી સંકલિત કરવામાં આવી છે અને તમને પ્રસારિત કરવામાં આવી છે. અમારો હેતુ માત્ર માહિતી પૂરી પાડવાનો છે. GSTV આની પુષ્ટિ નથી કરતું. તેના માટે કોઈ નિષ્ણાતનું માર્ગદર્શન લેવું.
