Religion: પુરાણોમાં આવતા અધિક માસને શા માટે કહેવામાં આવે છે 'પુરુષોત્તમ માસ'?
છેલ્લું અપડેટ : 22 Dec 2025
સનાતન ધર્મમાં 'પુરુષોત્તમ માસ' ને આધ્યાત્મિક ઉર્જાનું કેન્દ્ર માનવામાં આવે છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે દર ત્રણ વર્ષે આવતો આ મહિનો આટલો ખાસ કેમ છે, અને પુરાણોમાં તેને 'મલમાસ' ને બદલે 'પુરુષોત્તમ માસ' કેમ કહેવામાં આવે છે? ચાલો જાણીએ.
અધિક માસ શા માટે અસ્તિત્વમાં છે?
હિન્દુ કેલેન્ડર સૂર્ય અને ચંદ્રની ગણતરી પર આધારિત છે.
ચંદ્ર વર્ષ: 354 દિવસ.
સૌર વર્ષ: 365 દિવસ અને આશરે 6 કલાક.
દર વર્ષે, બંને વચ્ચે લગભગ 11 દિવસનો તફાવત હોય છે. ત્રણ વર્ષમાં, આ તફાવત લગભગ એક મહિનાનો (33 દિવસ) બની જાય છે. આ અંતરને દૂર કરવા અને ઋતુ સંતુલન જાળવવા માટે, દર ત્રીજા વર્ષે કેલેન્ડરમાં એક વધારાનો મહિનો ઉમેરવામાં આવે છે, જેને અધિક માસ કહેવામાં આવે છે. માન્યતા અનુસાર, આ સમયગાળા દરમિયાન તીર્થયાત્રાઓ અને પવિત્ર નદીઓમાં સ્નાન કરવાથી ઘણા જન્મોના પાપોનું નિવારણ થાય છે.
પુરાણોમાંથી એક વાર્તા: મલમાસથી પુરુષોત્તમ માસ સુધીની યાત્રા
પૌરાણિક કથાઓ અનુસાર, અધિક માસને મૂળરૂપે 'મલમાસ' કહેવામાં આવતો હતો અને તે શુભ કાર્યો માટે અશુભ માનવામાં આવતો હતો. આ કારણે, કોઈ પણ દેવતા આ મહિનાના પ્રમુખ દેવતા બનવા તૈયાર નહોતા. તેની અવગણનાથી વ્યથિત થઈને, મહિનો ભગવાન વિષ્ણુ પાસે આવ્યો. ત્યારબાદ ભગવાન વિષ્ણુએ તેનું નામ 'પુરુષોત્તમ' રાખ્યું અને વરદાન આપ્યું કે જે કોઈ પણ આ મહિનામાં તેમની પૂજા કરશે તેને અન્ય મહિનાઓ કરતાં અનેક ગણું વધુ પુણ્ય પ્રાપ્ત થશે. ત્યારથી, આ મહિનો પુરુષોત્તમ માસ તરીકે ઓળખાવા લાગ્યો અને ભગવાન વિષ્ણુને ખૂબ પ્રિય બન્યો.
ધાર્મિક મહત્ત્વ અને અધિક માસના ફાયદા
પુણ્ય પ્રાપ્તિ: એવું માનવામાં આવે છે કે અધિક માસ દરમિયાન એક દિવસની પૂજા સામાન્ય મહિનાઓમાં 100 દિવસની પૂજા સમાન છે.
દોષો દૂર કરવા: આ સમયગાળા દરમિયાન ઉપવાસ અને આત્મચિંતન કુંડળીમાં ગ્રહ દોષો અને માનસિક તણાવ ઘટાડે છે.
વિષ્ણુની કૃપા: આ મહિનો ભગવાન વિષ્ણુને સમર્પિત હોવાથી, "ૐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય" મંત્રનો જાપ કરવાથી મુક્તિ મળે છે.
આ મહિને શું કરવું અને શું ન કરવું?
દાન અને સારા કાર્યો: દીવા, કપડાં અને અનાજનું દાન કરવું ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.
શુભ વિધિઓ: લગ્ન, મુંડન સમારોહ, પવિત્ર દોરા વિધિઓ અને ગૃહસ્થી વિધિઓ જેવા સમારોહ પર પ્રતિબંધ છે.
મંત્ર જાપ: વિષ્ણુ સહસ્ત્રનામ અને શ્રીમદ્ ભગવદ ગીતા સાંભળો.
નવું કાર્ય: નવી મિલકત ખરીદવાનું કે નવો વ્યવસાય શરૂ કરવાનું ટાળો.
ઉપવાસ અને આત્મશિસ્ત: સાત્વિક ખોરાક ખાઓ અને બ્રહ્મચર્યનું પાલન કરો.
તામસિક ખોરાક: માંસ, દારૂ અને નશીલા પદાર્થોનું સેવન પ્રતિબંધિત છે.
૨૦૨૬માં અધિક માસ ક્યારે છે?
૨૦૨૬માં અધિક માસ રવિવાર, ૧૭ મે, ૨૦૨૬ ના રોજ શરૂ થશે અને સોમવાર, ૧૫ જૂન, ૨૦૨૬ ના રોજ સમાપ્ત થશે.
નોંધ:- આ લેખમાં આપવામાં આવેલી તમામ માહિતી વિવિધ સ્રોતો જેવા કે - પંચાંગો/ ઉપદેશો/ ધાર્મિક માન્યતાઓ/જ્યોતિષીઓ/ શાસ્ત્રોમાંથી સંકલિત કરવામાં આવી છે અને તમને પ્રસારિત કરવામાં આવી છે. અમારો હેતુ માત્ર માહિતી પૂરી પાડવાનો છે. GSTV આની પુષ્ટિ નથી કરતું. તેના માટે કોઈ નિષ્ણાતનું માર્ગદર્શન લેવું.