Religion: અંતિમયાત્રામાં કેમ બોલાય છે ‘રામ નામ સત્ય હૈ’? જાણો તેની પાછળનું આધ્યાત્મિક રહસ્ય
છેલ્લું અપડેટ : 31 May 2026
હિન્દુ ધર્મમાં મૃત્યુને જીવનનું અંતિમ અને પરમ સત્ય માનવામાં આવે છે. જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ આ સંસારમાં પોતાની જીવનયાત્રા પૂર્ણ કરે છે, ત્યારે શાસ્ત્રોક્ત વિધિ અનુસાર તેની અંતિમયાત્રા કાઢવામાં આવે છે. આ યાત્રા દરમિયાન પ્રત્યેક વ્યક્તિ મુખેથી "રામ નામ સત્ય હૈ" (રામનું નામ સત્ય છે) નું ઉચ્ચારણ કરે છે. જોકે, બહુ ઓછા લોકો જાણે છે કે અંતિમયાત્રા વખતે આ પંક્તિ બોલવા પાછળનું અસલી કારણ શું છે અને તેની પાછળ કઈ પૌરાણિક કથા જોડાયેલી છે.
મહાભારત અને ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરનો સંદર્ભ
અંતિમ સંસ્કાર વખતે 'રામ નામ સત્ય હૈ' બોલવા પાછળ મહાભારતનો એક અત્યંત પ્રેરણાદાયી પ્રસંગ જોડાયેલો છે. મહાભારતના યક્ષ-યુધિષ્ઠિર સંવાદ દરમિયાન, જ્યારે યક્ષે યુધિષ્ઠિરને પૂછ્યું કે, "આ સંસારનું સૌથી મોટું આશ્ચર્ય શું છે?" ત્યારે ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે એક ખૂબ જ સુંદર શ્લોક કહ્યો હતો:
'अहन्यहनि भूतानि गच्छंति यमममन्दिरम्।
शेषा विभूतिमिच्छंति किमाश्चर्य मत: परम्।।'
(સરળ અર્થ): દરરોજ અસંખ્ય જીવો યમલોક (મૃત્યુ તરફ) પ્રયાણ કરે છે, તે પોતાની આંખે જોવા છતાં પણ પાછળ રહેલા લોકો એવું જ વિચારે છે કે તેઓ હંમેશ માટે જીવતા રહેશે અને સાંસારિક મોહ-માયા તેમજ મિલકત મેળવવાની ઈચ્છા રાખે છે. આનાથી મોટું આશ્ચર્ય બીજું શું હોઈ શકે?
આ પંક્તિ ઉચ્ચારવા પાછળનો સાચો હેતુ
જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ સગા-સંબંધીના મૃતદેહને સ્મશાનભૂમિ તરફ લઈ જાય છે, ત્યારે રામ નામ બોલીને તે સ્વીકારે છે કે આ સંસાર નશ્વર છે. પરંતુ, જેવો વ્યક્તિ સ્મશાનથી પાછો ઘરે ફરે છે, તે ફરીથી સાંસારિક સંપત્તિ, લોભ અને ચિંતાઓમાં ડૂબી જાય છે. આ સ્થિતિને શાસ્ત્રોમાં 'સ્મશાન વૈરાગ્ય' કહેવામાં આવે છે, જે ક્ષણિક હોય છે.
અંતિમયાત્રા વખતે આ પંક્તિ મોટેથી બોલવાનો હેતુ મૃતક માટે નથી, પરંતુ તેની સાથે ચાલનારા જીવિત લોકો માટે છે. તે જીવિત મનુષ્યોને એ વાતનો અહેસાસ કરાવે છે કે:
-
મનુષ્ય આ સંસારમાં એકલો આવ્યો છે અને એકલો જ જવાનો છે.
-
જીવન દરમિયાન જે કંઈ પણ ભૌતિક સંપત્તિ કે સંબંધો કમાવ્યા છે, તે બધા જ અહીં પાછળ છૂટી જવાના છે.
-
આ જગતમાં મોહ-માયા બધું જ અસત્ય (ક્ષણભંગુર) છે, જો કંઈ શાશ્વત અને પરમ સત્ય હોય તો તે માત્ર 'પરમાત્મા' એટલે કે ભગવાન રામનું નામ જ છે.
આમ, 'રામ નામ સત્ય હૈ' એ માત્ર એક પરંપરા નથી, પરંતુ માનવજાતને મોહ-માયામાંથી જગાડીને જીવનની અસારતા અને ઈશ્વરની સર્વોપરિતા સમજાવતો ગૂઢ સંદેશ છે.
નોંધ:- આ લેખમાં આપવામાં આવેલી તમામ માહિતી વિવિધ સ્રોતો જેવા કે - પંચાંગો/ ઉપદેશો/ ધાર્મિક માન્યતાઓ/જ્યોતિષીઓ/ શાસ્ત્રોમાંથી સંકલિત કરવામાં આવી છે અને તમને પ્રસારિત કરવામાં આવી છે. અમારો હેતુ માત્ર માહિતી પૂરી પાડવાનો છે. GSTV આની પુષ્ટિ નથી કરતું. તેના માટે કોઈ નિષ્ણાતનું માર્ગદર્શન લેવું.