Religion: શા માટે પૂજામાં જવ કે ઘઉં નહીં, પણ માત્ર 'અક્ષત' જ ચઢાવવામાં આવે છે? જાણો તેની પાછળનું રહસ્ય
છેલ્લું અપડેટ : 08 May 2026
હિન્દુ ધર્મમાં દરેક શુભ કાર્ય, પૂજા-વિધિ કે તહેવારમાં 'અક્ષત' એટલે કે આખા ચોખાનો ઉપયોગ અનિવાર્ય માનવામાં આવે છે. પછી તે દેવી-દેવતાઓને અર્પણ કરવાના હોય, તિલક કરવાનું હોય કે કન્યાની વિદાયનો પ્રસંગ હોય. પણ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે અન્ય અનાજને બદલે માત્ર ચોખાને જ આ મહત્વ કેમ આપવામાં આવ્યું છે?
અક્ષતનો અર્થ
'અક્ષત' શબ્દનો શાબ્દિક અર્થ થાય છે 'જે ક્ષત (તૂટેલું) નથી તે'. એટલે કે જે અખંડ છે. શાસ્ત્રો મુજબ પૂજામાં ક્યારેય ખંડિત વસ્તુઓનો ઉપયોગ થતો નથી, તેથી જ અક્ષત તરીકે હંમેશા આખા ચોખાનો જ ઉપયોગ થાય છે.
ચોખાને પસંદ કરવાના મુખ્ય કારણો:
સર્વોચ્ચ પવિત્રતા: ચોખા કુદરતી રીતે ડાંગરના ફોતરાંની અંદર સુરક્ષિત હોય છે. અન્ય અનાજની સરખામણીએ તેને અત્યંત શુદ્ધ અને પવિત્ર માનવામાં આવે છે કારણ કે તે સીધા જ પ્રકૃતિમાંથી અકબંધ મળે છે.
શુદ્ધતાનું પ્રતીક: ચોખાનો સફેદ રંગ શાંતિ, શુદ્ધતા અને સાદગીનું પ્રતીક છે. તે મનને શાંત રાખવા અને ભક્તિમાં એકાગ્રતા લાવવામાં મદદરૂપ થાય છે.
લક્ષ્મીજી સાથે જોડાણ: ચોખાને ધાન્ય માનવામાં આવે છે અને તે સંપત્તિની દેવી મહાલક્ષ્મી સાથે સંકળાયેલા છે. પૂજામાં અક્ષત ચઢાવવાનો અર્થ છે કે આપણે ઈશ્વર પાસે સુખ, સમૃદ્ધિ અને જીવનમાં પરિપૂર્ણતાની પ્રાર્થના કરીએ છીએ.
તિલકમાં મહત્વ: જ્યારે કપાળ પર તિલકની સાથે અક્ષત લગાવવામાં આવે છે, ત્યારે તેનો ભાવ એ હોય છે કે વ્યક્તિનું જીવન અક્ષતની જેમ જ અખંડ રહે અને તેના જીવનમાં ક્યારેય ધન-ધાન્યની ખોટ ન આવે.
પૂજાનો વિશેષ મંત્ર
પૂજા દરમિયાન અક્ષત અર્પણ કરતી વખતે આ મંત્ર બોલવો જોઈએ:
અક્ષતાશ્ચ સુરશ્રેષ્ઠ કુંકુમાક્તા: સુશોભિતા: |
મયા નિવેદિતા ભક્ત્યા ગૃહાણ પરમેશ્વર ||
અર્થ: હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ પરમેશ્વર! કુંકુમથી સુશોભિત આ અક્ષત હું આપને ભક્તિભાવપૂર્વક અર્પણ કરું છું, કૃપા કરી તેનો સ્વીકાર કરો.
નોંધ:- આ લેખમાં આપવામાં આવેલી તમામ માહિતી વિવિધ સ્રોતો જેવા કે - પંચાંગો/ ઉપદેશો/ ધાર્મિક માન્યતાઓ/જ્યોતિષીઓ/ શાસ્ત્રોમાંથી સંકલિત કરવામાં આવી છે અને તમને પ્રસારિત કરવામાં આવી છે. અમારો હેતુ માત્ર માહિતી પૂરી પાડવાનો છે. GSTV આની પુષ્ટિ નથી કરતું. તેના માટે કોઈ નિષ્ણાતનું માર્ગદર્શન લેવું.
