Religion : નવરાત્રીમાં કળશ સ્થાપના શા માટે કરવામાં આવે છે?
છેલ્લું અપડેટ : 19 Sept 2025
હિન્દુ ધર્મમાં દરેક તહેવારનું વિશેષ મહત્વ છે. આ પવિત્ર તહેવારો દરમિયાન કળશ સ્થાપનાનું પણ વિશેષ મહત્વ છે. હવનથી લઈને લગ્ન સુધી, કળશ સ્થાપિત કરવામાં આવે છે.
નવ દિવસ સુધી ઉજવાતો હિન્દુઓનો સૌથી પવિત્ર તહેવાર નવરાત્રી, થોડા દિવસો દૂર છે. નવરાત્રીના પહેલા દિવસે, કળશ સ્થાપિત કરવામાં આવે છે. તે સ્વચ્છ પાણી, થોડું ગંગાજળ, કેરીના પાન અને વાસણની ઉપર મૂકવામાં આવેલા નારિયેળથી ભરેલું હોય છે. આ કળશ (કળશ સ્થાપના) મૂળ સ્ત્રોતનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. વૈદિક સાહિત્ય અનુસાર, પાણી જીવનનો સ્ત્રોત છે. તેથી, ભક્તો પ્રતીકાત્મક રીતે કળશને પાણીથી ભરીને બ્રહ્માંડના ગર્ભનું આહ્વાન કરે છે. આનો અર્થ એ છે કે તેઓ જીવનના સ્ત્રોત તેમજ બ્રહ્માંડને સ્વીકારી રહ્યા છે. હિન્દુ ધર્મ અનુસાર, કળશને વિશ્વનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે, જે પ્રજનન અને સાતત્યની ભાવના જાળવી રાખે છે. શારદીય નવરાત્રી (નવરાત્રી 2025) નો તહેવાર 22 સપ્ટેમ્બરથી શરૂ થાય છે. આ નવ દિવસો દરમિયાન, દેવી દુર્ગાના નવ સ્વરૂપોની પૂજા કરવામાં આવશે.
કળશ સ્થાપનાનું મહત્વ
કળશને દેવી દુર્ગાનું સિંહાસન માનવામાં આવે છે. તેથી, દરેક શુભ પ્રસંગે, મંત્રોનો જાપ કરીને તેમનું આહ્વાન કરવામાં આવે છે. આમ કરવાથી કળશ પવિત્ર થાય છે અને દેવી માતાના આશીર્વાદ પ્રાપ્ત થાય છે. આ કળશ ધાર્મિક સ્થળે દૈવી ઉર્જા લાવે છે.
ઘરના દરવાજા પર કળશ મૂકો
દરવાજા પર કળશ મૂકવાનું સ્વાગત અને રક્ષણનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, કળશ હવા ને શુદ્ધ કરે છે અને ઘરને નકારાત્મકતાથી બચાવે છે. ઘરના દરવાજા પર કળશ મૂકવાનો અર્થ એ છે કે તે ધાર્મિક તહેવારો માટે સમર્પિત છે. કળશને સમૃદ્ધિ, સંપત્તિ અને જીવનની સાતત્યનું પ્રતીક પણ માનવામાં આવે છે.
કળશ રચનાનું મહત્વ
કળશ પાંચ તત્વો, પંચભૂતનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, કળશને દેવી ગૌરી અને ભગવાન ગણેશનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. તેથી, દરેક શુભ પ્રસંગે કળશ સ્થાપિત કરવામાં આવે છે.
પાત્ર પૃથ્વીનું પ્રતીક છે.
પાણી પાણીનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
પાત્રનું મુખ અગ્નિનું પ્રતીક છે અને મુખ હવાનું પ્રતીક છે.
નાળિયેર અને કેરીના પાન આકાશ (ઇથર)નું પ્રતીક છે.
નોંધ:- આ લેખમાં આપવામાં આવેલી તમામ માહિતી વિવિધ સ્રોતો જેવા કે - પંચાંગો/ ઉપદેશો/ ધાર્મિક માન્યતાઓ/જ્યોતિષીઓ/ શાસ્ત્રોમાંથી સંકલિત કરવામાં આવી છે અને તમને પ્રસારિત કરવામાં આવી છે. અમારો હેતુ માત્ર માહિતી પૂરી પાડવાનો છે. GSTV આની પુષ્ટિ નથી કરતું. તેના માટે કોઈ નિષ્ણાતનું માર્ગદર્શન લેવું.
