ગણપતિ બાપ્પાની પૂજા 10 દિવસ કેમ કરવામાં આવે છે? જાણો ગણેશ ચતુર્થીનું મહત્ત્વ અને માન્યતાઓ
છેલ્લું અપડેટ : 12 Sept 2026
ગણેશ ચતુર્થીએ ભારતના સૌથી મોટા અને ભવ્ય તહેવારોમાંનો એક છે. આ તહેવાર દર વર્ષે ભાદરવા મહિનાની શુક્લ ચતુર્થીથી શરૂ થાય છે અને અનંત ચતુર્દશી સુધી 10 દિવસ સુધી ચાલે છે.
આ દિવસોમાં ગણપતિ બાપ્પાને ઘરો અને પંડાલોમાં બિરાજમાન કરવામાં આવે છે અને પછી સંપૂર્ણ ભક્તિભાવથી પૂજા કરવામાં આવે છે. ચાલો જાણીએ, ગણેશ ચતુર્થી ફક્ત 10 દિવસ માટે જ કેમ ઉજવવામાં આવે છે? તેની પાછળ ધાર્મિક માન્યતાઓ અને ઐતિહાસિક કારણો.
ગણેશ સ્થાપનથી લઈને વિસર્જન સુધીની પરંપરા
પુરાણો અનુસાર, ભગવાન ગણેશનો જન્મ ભાદરવા મહિનાની શુક્લ ચતુર્થીના રોજ થયો હતો. તેથી, ગણપતિની પૂજા આ દિવસથી શરૂ થાય છે. ભક્તોનું માનવું છે કે જ્યારે ઘરમાં ગણેશની મૂર્તિ સ્થાપિત કરવામાં આવે છે, ત્યારે બાપ્પા તે 10 દિવસ માટે ઘર અને પરિવારને સુખ, શાંતિ, સમૃદ્ધિ અને સૌભાગ્યનો આશીર્વાદ આપે છે. દસમા દિવસે એટલે કે અનંત ચતુર્દશીના દિવસે વિસર્જન કરવામાં આવે છે, જેને ગણપતિને આદરપૂર્વક વિદાય આપવાની પરંપરા માનવામાં આવે છે.
ઐતિહાસિક કારણ: લોકમાન્ય તિલક અને ગણેશ ઉત્સવ
10 દિવસ સુધી જાહેરમાં ગણેશ ચતુર્થીની ઉજવણી કરવાની પરંપરાનો શ્રેય લોકમાન્ય બાલ ગંગાધર તિલકને જાય છે. પેશ્વા કાળ દરમિયાન આ ઉત્સવ મોટા પાયે ઉજવવામાં આવતો હતો, પરંતુ તે ફક્ત પૂજા ઘરો પૂરતો મર્યાદિત હતો. 1893માં, તિલકે આ ઉત્સવને એક જન આંદોલનનું સ્વરૂપ આપ્યું. તેમણે ગણપતિ ઉત્સવ જાહેરમાં ઉજવવાનું આહવાન કર્યું જેથી લોકો મોટી સંખ્યામાં ભેગા થાય. તે સમયે, બ્રિટિશ શાસન હેઠળ મોટા રાજકીય મેળાવડા પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ ધાર્મિક કાર્યક્રમો પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો ન હતો. આવી સ્થિતિમાં, ગણેશોત્સવ લોકોને એક કરવા અને સ્વતંત્રતાની ભાવનાને જાગૃત કરવાનું માધ્યમ બન્યું. આ જ કારણ છે કે 10 દિવસ સુધી ભવ્ય રીતે ગણેશ ચતુર્થીની ઉજવણી કરવાની પરંપરા હજુ પણ જીવંત છે.
ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર 10 દિવસનું મહત્ત્વ
ગણપતિને અવરોધોનો નાશ કરનાર અને ઉદ્ઘાટનના દેવ માનવામાં આવે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે જ્યારે તેઓ ભાદરવા મહિનાની ચતુર્થીએ સ્થાપિત થાય છે, ત્યારે તેઓ 10 દિવસ સુધી પોતાના ભક્તોમાં રહે છે અને તેમના બધા અવરોધો દૂર કરે છે અને તેમને સૌભાગ્યનો આશીર્વાદ આપે છે. અનંત ચતુર્દશીને વિસર્જનનો દિવસ તરીકે રાખવામાં આવે છે કારણ કે આ દિવસ "અનંત" એટલે કે જીવન અને બ્રહ્માંડની અનંતતાનું પ્રતીક છે. એવું માનવામાં આવે છે કે ગણપતિ આ 10 દિવસોમાં ભક્તોની બધી ઈચ્છાઓ પૂર્ણ કરીને કૈલાશ પાછા ફરે છે.
કેટલાક લોકો ઓછા દિવસો માટે વિસર્જન કેમ કરે છે?
પરંપરા 10 દિવસની હોવા છતાં, ઘણા પરિવારો તેમની સુવિધા અને પરંપરા અનુસાર ગણપતિ વિસર્જન વહેલા કરે છે. કેટલાક ઘરોમાં, બાપ્પા 1 દિવસ, 3 દિવસ, 5 દિવસ અથવા 7 દિવસ માટે જ બિરાજમાન થાય છે. આનું કારણ એ છે કે દરેક વ્યક્તિ લાંબા સમય સુધી પૂજા અને આતિથ્ય કરી શકતો નથી.
નોંધ:- આ લેખમાં આપવામાં આવેલી તમામ માહિતી વિવિધ સ્રોતો જેવા કે - પંચાંગો/ ઉપદેશો/ ધાર્મિક માન્યતાઓ/જ્યોતિષીઓ/ શાસ્ત્રોમાંથી સંકલિત કરવામાં આવી છે અને તમને પ્રસારિત કરવામાં આવી છે. અમારો હેતુ માત્ર માહિતી પૂરી પાડવાનો છે. GSTV આની પુષ્ટિ નથી કરતું. તેના માટે કોઈ નિષ્ણાતનું માર્ગદર્શન લેવું.
