Religion: ભગવાન વિષ્ણુના જાગ્યા પછી જ લગ્ન અને શુભ પ્રસંગો શા માટે શરૂ થાય છે?
છેલ્લું અપડેટ : 30 Oct 2025
દેવઊઠી એકાદશી, જેને પ્રબોધિની એકાદશી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે કાર્તિક મહિનાના શુક્લ પક્ષ (તેજસ્વી પખવાડિયા) ની એકાદશી તિથિ પર ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસ ખાસ છે કારણ કે આ દિવસે ભગવાન વિષ્ણુ ચાર મહિનાની યોગિક નિદ્રામાંથી જાગે છે, જેને દેવપ્રબોધન કાળ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
અષાઢ શુક્લ એકાદશીથી કાર્તિક શુક્લ એકાદશી સુધીના ચાર મહિનાને ચાતુર્માસ કહેવામાં આવે છે, જ્યારે બધી શુભ ઘટનાઓ મુલતવી રાખવામાં આવે છે. દેવઊઠી પર ભગવાન વિષ્ણુનું જાગરણ બ્રહ્માંડમાં શુભ અને સકારાત્મક ઉર્જા લાવે છે. તેથી, લગ્ન, ગૃહસ્થી સમારોહ અને અન્ય શુભ પ્રસંગોની શરૂઆત શુભ માનવામાં આવે છે. કેલેન્ડર મુજબ, આ વર્ષે, દેવુથની એકાદશી વ્રત 1 નવેમ્બર, 2025 ના રોજ મનાવવામાં આવશે.
ચાતુર્માસ દરમિયાન શુભ પ્રસંગો શા માટે પ્રતિબંધિત છે?
અષાઢ શુક્લ એકાદશીના દિવસે, ભગવાન વિષ્ણુ ક્ષીરસાગરમાં યોગિક નિદ્રામાં પ્રવેશ કરે છે. તે સમયથી કાર્તિક શુક્લ એકાદશી સુધીના ચાર મહિનાના સમયગાળાને ચાતુર્માસ કહેવામાં આવે છે. આ સમયગાળા દરમિયાન, લગ્ન, ગૃહસ્થી, મુંડન અને ઉપનયન વિધિ જેવા શુભ પ્રસંગો પર પ્રતિબંધ છે કારણ કે ભગવાન પોતે આરામમાં છે. આ સમય ધ્યાન, ઉપવાસ, દાન અને ભક્તિ માટે શુભ માનવામાં આવે છે, પરંતુ સાંસારિક અને શુભ કાર્યો માટે અયોગ્ય છે.
કાર્તિક શુક્લ એકાદશીના દિવસે, ભગવાન વિષ્ણુનો યોગનિન્દ્રા સમાપ્ત થાય છે. આ દિવસને દેવઊઠી અથવા દેવપ્રબોધિની એકાદશી કહેવામાં આવે છે. પૌરાણિક માન્યતા અનુસાર, ભગવાન વિષ્ણુના જાગરણ સાથે, દેવતાઓની પ્રવૃત્તિઓ ફરી શરૂ થાય છે અને શુભતા વિશ્વમાં પાછી આવે છે. આ દિવસ દેવશયન કાળનો અંત અને શુભ સમય ફરી શરૂ થાય છે. તેથી, આ તારીખથી ફરીથી શુભ કાર્યોની મંજૂરી આપવામાં આવે છે.
ચાતુર્માસનો અંત અને શુભ કાર્યોની શરૂઆત
દેવઊઠી એકાદશીના દિવસે તુલસી વિવાહ વિધિ અત્યંત શુભ માનવામાં આવે છે. આ લગ્ન ભગવાન વિષ્ણુ (શાલિગ્રામ) અને દેવી તુલસીના મિલનનું પ્રતીક છે. પૌરાણિક માન્યતાઓ અનુસાર, તુલસી માતા દેવી લક્ષ્મીના અવતાર છે, અને ભગવાન વિષ્ણુ સાથેના તેમના લગ્નને સમૃદ્ધિ, સૌભાગ્ય અને સુખાકારીનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. આ વિધિ બ્રહ્માંડમાં શુભ કાર્યોની પુનઃ શરૂઆત દર્શાવે છે. ચાતુર્માસ દરમિયાન, જ્યારે ભગવાન વિષ્ણુ યોગનિદ્રામાં હોય છે, ત્યારે બધી શુભ પ્રવૃત્તિઓ મુલતવી રાખવામાં આવે છે, પરંતુ તેમના જાગરણ સાથે, શુભ કાર્યો ફરી શરૂ થાય છે. તેથી, લગ્ન, ગૃહસંવર્ધન, અન્નપ્રાશન અને નામકરણ વિધિઓ દેવુથણી એકાદશી પછી જ કરવામાં આવે છે, કારણ કે આ સમય દૈવી આશીર્વાદ અને શુભ ઉર્જાથી ભરેલો માનવામાં આવે છે.
2025 માં દેવઊઠી એકાદશી ક્યારે છે?
2025 માં, 1 નવેમ્બર, શનિવારના રોજ દેવઊઠી એકાદશી ઉજવવામાં આવશે. આ દિવસે, ભગવાન વિષ્ણુ યોગનિદ્રામાંથી જાગે છે, જે ચાતુર્માસનો અંત દર્શાવે છે.
દેવઊઠી એકાદશી શું કહેવાય છે?
દેવઊઠી એકાદશીને દેવપ્રબોધિની એકાદશી અથવા પ્રબોધિની એકાદશી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. આ દિવસે ભગવાન વિષ્ણુ તેમના ચાર મહિનાના નિદ્રા (ચાતુર્માસ) માંથી જાગે છે, તેથી તેને "દેવપ્રબોધન" નો દિવસ કહેવામાં આવે છે.
દેવઊઠી એકાદશીથી લગ્ન શા માટે શરૂ થાય છે?
ભગવાન વિષ્ણુ ચાતુર્માસ દરમિયાન આરામ કરે છે, તેથી આ સમયગાળા દરમિયાન લગ્ન જેવા શુભ પ્રસંગો કરવામાં આવતા નથી.
દેવઊઠી એકાદશી પર તેમના જાગરણ પછી, શુભતા પાછી આવે છે અને લગ્ન, ગૃહસ્થાશ્રમ અને અન્નપ્રાશન (પ્રથમ ભોજન સમારંભ) જેવા ધાર્મિક વિધિઓ ફરી શરૂ થાય છે.
દેવઊઠી એકાદશી પર શું કરવું અને શું ન કરવું?
શું કરવું
ભગવાન વિષ્ણુ અને તુલસી માતાની પૂજા કરવી.
ઉપવાસ કરવો અને દીવા ચઢાવવા.
તુલસી વિવાહનું આયોજન કરવું.
શું ન કરવું
આ દિવસે માંસ, દારૂ કે તામસિક ખોરાકનું સેવન ન કરવું.
કોઈનું અપમાન ન કરવું કે જૂઠું ન બોલવું.
દેવઊઠી એકાદશીના બીજા દિવસે શું ઉજવવામાં આવે છે?
દેવઊઠી એકાદશી પછીના દિવસે તુલસી વિવાહ ઉજવવામાં આવે છે. ૨૦૨૫ માં, આ તહેવાર ૨ નવેમ્બર, રવિવારના રોજ ઉજવવામાં આવશે. તે ભગવાન વિષ્ણુ (શાલિગ્રામ) અને દેવી તુલસીના જોડાણનું પ્રતીક છે અને શુભ ઘટનાઓની શરૂઆત દર્શાવે છે.
નોંધ:- આ લેખમાં આપવામાં આવેલી તમામ માહિતી વિવિધ સ્રોતો જેવા કે - પંચાંગો/ ઉપદેશો/ ધાર્મિક માન્યતાઓ/જ્યોતિષીઓ/ શાસ્ત્રોમાંથી સંકલિત કરવામાં આવી છે અને તમને પ્રસારિત કરવામાં આવી છે. અમારો હેતુ માત્ર માહિતી પૂરી પાડવાનો છે. GSTV આની પુષ્ટિ નથી કરતું. તેના માટે કોઈ નિષ્ણાતનું માર્ગદર્શન લેવું.
