Religion: માળામાં 108 મણકા જ કેમ હોય છે? જાણો ભગવાન શિવ સાથેનો સંબંધ
છેલ્લું અપડેટ : 12 Jan 2026
હિંદુ ધર્મમાં કોઈપણ માન્યતા કે પરંપરા પાછળ એક મજબૂત કારણ હોય છે. ભગવાનની સ્તુતિ કરતા 108 નામ હોય કે માળામાં 108 મણકા હોય, સનાતન ધર્મમાં આ નંબરને અત્યંત પવિત્ર માનવામાં આવે છે. આ નંબર સમગ્ર બ્રહ્માંડનું રહસ્ય ધરાવે છે. નંબર 1 પરમ પિતાની એકતાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, પછી ભલે તે ત્રિમૂર્તિ એટલે કે બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ તરીકે પ્રગટ થાય.0 એ નિરાકાર, ગુણહીન બ્રહ્મનું પ્રતીક છે અને 8એ પૃથ્વી, પાણી, આકાશ, વાયુ, પ્રકાશ, મન, બુદ્ધિ અને અહંકારને આવરી લેતી સમગ્ર પ્રકૃતિનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
સનાતન ધર્મમાં 108ના આંકને ખૂબ જ શુભ માનવામાં આવે છે. તે ભગવાન શિવ સાથે પણ સંકળાયેલ છે. ધર્મથી લઈને જ્યોતિષ સુધી દરેક બાબતમાં પવિત્ર નંબર 108નું મહત્વ છે.
સનાતન ધર્મમાં 108એ કોઈ સામાન્ય સંખ્યા નથી. આ સંખ્યા ખાસ કરીને ભગવાન શિવ સાથે સંકળાયેલી છે. હિન્દુ માન્યતાઓ અનુસાર ભગવાન શિવનું સ્વરૂપ અત્યંત લાભદાયી માનવામાં આવે છે. હિન્દુ માન્યતા અનુસાર બ્રહ્માંડની રચના પહેલાં, ભગવાન શિવ બાળ સ્વરૂપમાં પ્રગટ થયા અને રડવા લાગ્યા. ત્યારબાદ બ્રહ્માએ તેમને વિવિધ નામોથી બોલાવીને શાંત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો.
એવું કહેવાય છે કે જ્યારે બ્રહ્માએ એક નામ ઉચ્ચાર્યું, ત્યારે ભગવાન શિવ શાંત થયા. આ ક્રમમાં બ્રહ્માએ ભગવાન શિવને 108 નામોથી સંબોધ્યા, અને આ નામો તેમના મહિમાને ઉજાગર કરતા 108 નામો બની ગયા. એટલા માટે તેમની સ્તુતિ પૂજા દરમિયાન 108 નામોનો ખાસ ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. હિન્દુ માન્યતા અનુસાર, બ્રહ્મા આ નામોનો ઉચ્ચાર કરનાર સૌપ્રથમ હતા. કેટલાક લોકો તેને ભગવાન શિવના તાંડવ નૃત્યની 108 મુદ્રાઓ સાથે પણ જોડે છે. જોકે, મહાદેવના મણકા ગણાતી રુદ્રાક્ષ માળામાં 108 મણકા હોય છે.
સનાતન ધર્મમાં 108 નંબરને દૃશ્યમાન દેવતા ભગવાન સૂર્ય સાથે પણ મહત્વપૂર્ણ સંબંધ છે. એ નોંધવું જોઈએ કે ચંદ્રના 16 ચરણ છે, જ્યારે સૂર્ય ભગવાનના કુલ 216000 ચરણ છે. કારણ કે સૂર્ય ઉત્તરમાં છ મહિના અને દક્ષિણમાં છ મહિના રહે છે. તેનો એક વખતનો ચરણ 108,000 છે. જો આ સંખ્યામાંથી છેલ્લા ત્રણ શૂન્ય દૂર કરવામાં આવે તો કુલ સંખ્યા 108 રહે છે. હિન્દુ માન્યતામાં કોઈપણ માળાનો 108 નંબર સૂર્યના દરેક ચરણનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે.
જ્યોતિષશાસ્ત્રમાં 108 નંબર ગ્રહો, નક્ષત્રો અને 12 રાશિ ચિહ્નો સાથે સંકળાયેલો છે. જ્યોતિષશાસ્ત્ર અનુસાર 12 રાશિ ચિહ્નો અને 9 ગ્રહોનો ગુણાકાર કરવાથી પવિત્ર સંખ્યા 108 મળે છે. તેવી જ રીતે 27 નક્ષત્રો અને તેમના ચાર ચરણોનો ગુણાકાર કરવાથી પણ 108 મળે છે.
નોંધ:- આ લેખમાં આપવામાં આવેલી તમામ માહિતી વિવિધ સ્રોતો જેવા કે - પંચાંગો/ ઉપદેશો/ ધાર્મિક માન્યતાઓ/જ્યોતિષીઓ/ શાસ્ત્રોમાંથી સંકલિત કરવામાં આવી છે અને તમને પ્રસારિત કરવામાં આવી છે. અમારો હેતુ માત્ર માહિતી પૂરી પાડવાનો છે. GSTV આની પુષ્ટિ નથી કરતું. તેના માટે કોઈ નિષ્ણાતનું માર્ગદર્શન લેવું.
