Religion : નરક ચતુર્દશી ક્યારે છે? જાણો પૂજા વિધિ અને આ દિવસનું ધાર્મિક મહત્ત્વ
છેલ્લું અપડેટ : 08 Oct 2025
હિન્દુ પંચાંગ મુજબ, નરક ચતુર્દશી અથવા રૂપ ચૌદસ એ દિવાળીના એક દિવસ પહેલા આવતો પવિત્ર તહેવાર છે. આ દિવસ ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ દ્વારા નરકાસુરનો વધ કરીને પૃથ્વીને ભયથી મુક્ત કરવાની યાદમાં ઉજવવામાં આવે છે. આ વર્ષે નરક ચતુર્દશી એક વિશેષ શુભ મુહૂર્તમાં ઉજવવામાં આવશે. અહીં જાણો નરક ચતુર્દશીની તિથિ અને પૂજા વિધિ અને ધાર્મિક મહત્ત્વ વિશે...
નરક ચતુર્દશી ક્યારે છે?
વૈદિક પંચાંગ મુજબ, નરક ચતુર્દશી આસો મહિનાના (અંધારા પખવાડિયા)ની ચતુર્દશીના દિવસે ઉજવવામાં આવે છે. આ વર્ષે ચતુર્દશી તિથિ 19 ઓક્ટોબરના રોજ બપોરે 1:51 વાગ્યે શરૂ થશે અને 20 ઓક્ટોબરના રોજ બપોરે 3:44 વાગ્યે સમાપ્ત થશે. તેથી આ વર્ષે નરક ચતુર્દશી, અથવા છોટી દિવાળી 19 ઓક્ટોબરના રોજ ઉજવવામાં આવશે.
બ્રહ્મ મુહૂર્તમાં સ્નાન
સવારે સૂર્યોદય પહેલાં બ્રહ્મ મુહૂર્તમાં સ્નાન કરવું વિશેષ ફળદાયી માનવામાં આવે છે. તેમને 'નરક નિવારણ સ્નાન' પણ કહેવામાં આવે છે.
ધાર્મિક માન્યતા અને કથા
નરક ચતુર્દશી સાથે સંકળાયેલી સૌથી કથા નરકાસુરના વધની છે.
પૌરાણિક માન્યતા અનુસાર, નરકાસુર નામના રાક્ષસે દેવતાઓ અને પૃથ્વીવાસીઓ પર અત્યાચાર કર્યો હતો. આ રાક્ષસે 16, 100 કન્યાઓને નરકમાં કેદ કરી હતી. તેમનું રક્ષણ કરવા માટે ભગવાન કૃષ્ણે નરકાસુરનો વધ કર્યો હતો, અને 16, 100 કન્યાઓને નકરમાંથી મુક્ત કરાવી હતી. જે બાદ આ કન્યાઓને નવું જીવન મળ્યું હતું.
લોકો દીવા પ્રગટાવીને આ વિજયની ઉજવણી કરે છે. ત્યારથી આ દિવસ નરક ચતુર્દશી તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસ અંધકાર પર પ્રકાશ, અનિષ્ટ પર શુભ અને અધર્મ પર ન્યાયના વિજયનું પ્રતીક છે.
રૂપ ચૌદસ અને સૌંદર્યનો ઉત્સવ
નરક ચતુર્દશીને રૂપ ચૌદસ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. આ દિવસે સ્ત્રીઓ સુંદરતા, સ્વાસ્થ્ય અને આધ્યાત્મિક તેજ જાળવવા માટે વિશેષ સ્નાન કરે છે.
એવું માનવામાં આવે છે કે જે લોકો આ દિવસે સૂર્યોદય પહેલાં ઉબટન લગાવે છે અને સ્નાન કરે છે તેઓ નરકના ભયથી મુક્ત થાય છે.
સ્નાનની પૂજા વિધિ
આ દિવસે સ્નાન કરીને તલના તેલથી માલિશ કરવી ખૂબ જ શુભ માનવામાં આવે છે. સ્નાન કરતા પહેલા ઉબટન (ચણાનો લોટ, હળદર અને તેલનું મિશ્રણ) શરીર પર લગાવવામાં આવે છે.
સ્નાન વિધિ
- તલ અથવા સરસવના તેલથી આખા શરીરની માલિશ કરો.
- ઉબટન લગાવ્યા પછી શરીરને શુદ્ધ કરો.
- સ્નાન કર્યા પછી સ્વચ્છ વસ્ત્રો પહેરો અને દીવો અર્પણ કરો.
- યમરાજ અને ભગવાન શ્રીકૃષ્ણનું ધ્યાન કરો.
દીપદાન અને યમ પૂજાનું મહત્ત્વ
નરક ચતુર્દશીની રાત્રે યમરાજના નામે દીવો ચઢાવવો ખૂબ જ શુભ માનવામાં આવે છે. ઘરના મુખ્ય પ્રવેશદ્વાર પર દીવો પ્રગટાવીને યમદેવને પરિવારને રોગ, અકાળ મૃત્યુ અને પાપથી બચાવવા માટે પ્રાર્થના કરવામાં આવે છે.
યમ દીપદાન મંત્ર:
"मृत्युना दण्डपाशाभ्यां कालेन श्यामया सह।
त्रयोदश्यां दीपदानात् सूर्यजः प्रीयतां मम।।"
કૌટુંબિક અને સામાજિક મહત્ત્વ
આ દિવસે ઘરની ખાસ સફાઈ અને સુશોભન કરવામાં આવે છે. દીવા પ્રગટાવવાથી દુષ્ટતા અને અંધકાર દૂર થાય છે. આ દિવસને કુટુંબના પુનઃમિલન, સ્વચ્છતા, સ્વાસ્થ્ય અને શરૂઆતનો દિવસ માનવામાં આવે છે. નરક ચતુર્દશી માત્ર એક તહેવાર નથી, પરંતુ પાપોથી મુક્તિ, આત્મશુદ્ધિ અને ઉજ્જવળ ભવિષ્ય તરફ પ્રગતિનું પ્રતીક છે.
આ વર્ષે નરક ચતુર્દશી દિવાળીના બરાબર એક દિવસ પહેલા 19 ઓક્ટોબર 2025ના રોજ આવે છે. આ દિવસે સ્નાન, દીપદાન અને પૂજા કરવાથી માત્ર આધ્યાત્મિક લાભ જ નહીં પરંતુ આપણા શરીર, મન અને ઘરને પણ શુદ્ધ કરવામાં આવે છે. આ માટે આ વખતે નરક ચતુર્દશી પર, વહેલા ઉઠો, સ્નાન કરો અને તમારા ઘર અને મન બંનેને દીવાઓથી પ્રકાશિત કરો.