Religion / ક્યારે છે ગોવત્સ દ્વાદશી? જાણો તેનું મહત્ત્વ અને પૂજા કરવાનો શુભ સમય
છેલ્લું અપડેટ : 14 Oct 2025
દિવાળીના તહેવારોની શરૂઆતનો પવિત્ર તહેવાર ગોવત્સ દ્વાદશી ગાય અને તેના વાછરડાઓને સમર્પિત છે. હિન્દુ ધર્મમાં, ગાયને માતા તરીકે પૂજનીય માનવામાં આવે છે અને કામધેનુ, જેને બધી ઈચ્છાઓની પૂર્ણાહુતિ આપનાર માનવામાં આવે છે.
આ તહેવાર બાળકોના સુખ, સમૃદ્ધિ અને પારિવારિક શાંતિનું પ્રતીક છે. આ વર્ષે, ગોવત્સ દ્વાદશી 17 ઓક્ટોબર, 2025ના રોજ શુક્રવારના રોજ ઉજવવામાં આવશે.
ગોવત્સ દ્વાદશી તિથિ અને શુભ સમય
ગોવત્સ દ્વાદશી આસો મહિનાના કૃષ્ણ પક્ષની દ્વાદશી તિથિ પર ઉજવવામાં આવે છે, જે ધનતેરસના એક દિવસ પહેલા આવે છે. હિન્દુ કેલેન્ડર મુજબ, આ તહેવાર શુક્રવાર, 17 ઓક્ટોબર, 2025ના રોજ ઉજવવામાં આવશે. દ્વાદશી તિથિ 17 ઓક્ટોબરના રોજ સવારે 11:12 વાગ્યે શરૂ થશે અને 18 ઓક્ટોબરના રોજ બપોરે 12:18 વાગ્યે સમાપ્ત થશે. આ દિવસે પૂજા માટેનો સૌથી શુભ સમય પ્રદોષ કાલ છે, જે સાંજે 5:14થી 7:43 વાગ્યા સુધી ચાલશે, જેનો સમયગાળો લગભગ 2 કલાક અને 29 મિનિટનો રહેશે. આ દિવસે, ખાસ કરીને પરિણીત મહિલાઓ ઉપવાસ રાખે છે અને ગાય માતાને પ્રાર્થના કરે છે. તેઓ તેમના બાળકો અને તેમના પરિવારોના લાંબા આયુષ્ય, સ્વાસ્થ્ય અને સમૃદ્ધિ માટે પ્રાર્થના કરે છે.
ગોવત્સ દ્વાદશીનું મહત્ત્વ શું છે?
ગોવત્સ દ્વાદશી, જેને વાસુ બારસ, નંદિની વ્રત અથવા બાચ બારસ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે હિન્દુ ધર્મમાં માતા ગાય પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા અને આદર વ્યક્ત કરવાનો એક ખાસ પ્રસંગ છે. શાસ્ત્રોમાં, ગાયને કામધેનુનું સ્વરૂપ માનવામાં આવે છે, જેમાં બધા દેવતાઓ નિવાસ કરે છે. આ તહેવાર મહારાષ્ટ્રમાં વાસુ બારસ, ગુજરાતમાં વાઘ બારસ અને ઉત્તર ભારતમાં ગોવત્સ દ્વાદશી તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. પૌરાણિક માન્યતાઓ અનુસાર, આ દિવસે ગાયની પૂજા કરવાથી ધન, સ્વાસ્થ્ય અને સમૃદ્ધિ મળે છે.
આ તહેવાર ખાસ કરીને સંતાન પ્રાપ્તિના સુખ સાથે સંકળાયેલો છે. એવું માનવામાં આવે છે કે જે સ્ત્રીઓ આ દિવસે ઉપવાસ અને પૂજા કરે છે તેમને પુત્ર પ્રાપ્ત થાય છે અને તેમના બાળકોનું રક્ષણ થાય છે. ભવિષ્ય પુરાણમાં એક વાર્તા અનુસાર, એક રાજાએ ગાયની પૂજા કરીને એક મૃત વાછરડાને જીવંત કર્યો હતો, ત્યારબાદ આ વ્રત લોકપ્રિય બન્યું. આ તહેવાર દિવાળીના તહેવારની શરૂઆત દર્શાવે છે.
ગોવત્સ દ્વાદશી પર કેવી રીતે પૂજા કરવી?
ગોવત્સ દ્વાદશી પર, સવારે વહેલા ઉઠો, સ્નાન કરો અને સ્વચ્છ કપડા પહેરો. જો શક્ય હોય તો, દૂધ દેતી ગાય અને તેના વાછરડાને સ્નાન કરાવો અને તેમને નવા કપડા પહેરાવો. ગાયને હળદર અને ચંદનનું તિલક લગાવો, તેને ગલગોટાના ફૂલોની માળા પહેરવો, અને ધૂપ અને દીવા પ્રગટાવો. જો વાસ્તવિક ગાય ઉપલબ્ધ ન હોય, તો પૂજા સ્થાન પર ગાય અને વાછરડાની મૂર્તિ અથવા ચિત્ર સ્થાપિત કરો. ગાયને ફળો, ગોળ, દૂધ અને લીલો ચારો અર્પણ કરો.
પૂજા દરમિયાન ગાયને પાણી અર્પણ કરતી વખતે, આ મંત્રનો જાપ કરો, 'क्षीरोदार्णवसम्भूते सुरासुरनमस्कृते। सर्वदेवमये मातर्गृहाणार्घ्य नमो नम:॥' આ પછી, ગાયના પગ ધોઈને તેની માટીથી તિલક લગાવો અને આરતી કરો. વ્રત રાખનારાઓએ આ દિવસે ઉપવાસ કરવો જોઈએ અને દૂધ અથવા ઘઉંની વસ્તુઓનો ત્યાગ કરવો જોઈએ. સાંજના સમયે ગાયની આરતી કરો અને પૌરાણિક કથા સાંભળો. અંતે, બ્રાહ્મણો અથવા ગૌશાળાને કપડા, અનાજ અથવા પૈસાનું દાન કરો. ગાયને ગોળ અને ચણા ખવડાવવાને શુભ માનવામાં આવે છે. જૈન અને વૈષ્ણવ સમુદાયોમાં, આ પૂજા ખાસ કરીને બાળકોની ખુશી અને સ્વાસ્થ્ય લાભ માટે કરવામાં આવે છે.
નોંધ:- આ લેખમાં આપવામાં આવેલી તમામ માહિતી વિવિધ સ્રોતો જેવા કે - પંચાંગો/ ઉપદેશો/ ધાર્મિક માન્યતાઓ/જ્યોતિષીઓ/ શાસ્ત્રોમાંથી સંકલિત કરવામાં આવી છે અને તમને પ્રસારિત કરવામાં આવી છે. અમારો હેતુ માત્ર માહિતી પૂરી પાડવાનો છે. GSTV આની પુષ્ટિ નથી કરતું. તેના માટે કોઈ નિષ્ણાતનું માર્ગદર્શન લેવું.
