મંગળ દોષ શું છે? જાણો તેનાં મુખ્ય લક્ષણો, કરિયર-દાંપત્ય પર થતી અસર અને નિવારણના સરળ ઉપાયો
છેલ્લું અપડેટ : 22 Aug 2026
જ્યોતિષશાસ્ત્ર અનુસાર, કુંડળીમાં ગ્રહોની અશુભ સ્થિતિ વ્યક્તિના જીવનમાં અનેક પડકારો ઊભા કરી શકે છે. તે પૈકીનો એક અત્યંત ચર્ચિત અને મહત્વપૂર્ણ દોષ એટલે મંગળ દોષ (માંગલિક દોષ). માન્યતા છે કે જો કુંડળીમાં મંગળ દોષ હોય અને તેનું સમયસર નિવારણ ન કરવામાં આવે, તો વ્યક્તિના લગ્નજીવન, પારિવારિક સુખ, સ્વાસ્થ્ય તેમજ કરિયરમાં સતત મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડે છે.
મંગળ દોષ શું છે?
જ્યારે કોઈ વ્યક્તિની જન્મકુંડળીમાં મંગળ ગ્રહ ૧લા (લગ્ન), ૪થા, ૭મા, ૮મા કે ૧૨મા ભાવમાં બિરાજમાન હોય, ત્યારે 'મંગળ દોષ' અથવા 'માંગલિક દોષ'નું નિર્માણ થાય છે. આ સ્થાનો અનુક્રમે વ્યક્તિત્વ, સુખ, દાંપત્યજીવન, આયુષ્ય અને ખર્ચ સાથે સંકળાયેલા હોવાથી, મંગળની ક્રૂર દ્રષ્ટિ આ ક્ષેત્રોમાં અવરોધો પેદા કરે છે.
મંગળ દોષના મુખ્ય લક્ષણો
જો કુંડળીમાં મંગળ અશુભ પ્રભાવ આપી રહ્યો હોય, તો વ્યક્તિના જીવનમાં નીચે મુજબના સંકેતો જોવા મળે છે:
લગ્નમાં અડચણો: યોગ્ય જીવનસાથી શોધવામાં વિલંબ થવો, નક્કી થયેલા સંબંધો તૂટી જવા અથવા વાત આગળ ન વધવી.
દાંપત્યજીવનમાં ક્લેશ: લગ્ન પછી પતિ-પત્ની વચ્ચે સતત મતભેદ, અણબનાવ, શંકા કે છૂટાછેડા જેવી પરિસ્થિતિનું નિર્માણ થવું.
ઉગ્ર સ્વભાવ: સ્વભાવમાં વધુ પડતો ક્રોધ, અસહિષ્ણુતા અને નાની-નાની બાબતોમાં ચીડિયાપણું રહેવું.
કરિયર અને આર્થિક મુશ્કેલીઓ: કાર્યક્ષેત્રે સતત અસ્થિરતા રહેવી, પ્રમોશન અટકવું અને માથે દેવાનો બોજ વધતો જવો.
સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ: લોહી સંબંધિત બીમારીઓ, વારંવાર અકસ્માત થવો કે ઈજા પહોંચવી.
મંગળ દોષની અસરો ઘટાડવાના અસરકારક ઉપાયો
શાસ્ત્રો મુજબ વિધિપૂર્વકના ઉપાયો કરવાથી મંગળ દોષની પ્રતિકૂળ અસરોને ઘણી હદ સુધી શાંત કરી શકાય છે:
હનુમાનજીની ઉપાસના: મંગળવારના દિવસે હનુમાનજીની વિશેષ પૂજા કરો. દરરોજ શ્રદ્ધાપૂર્વક 'હનુમાન ચાલીસા' અથવા 'સુંદરકાંડ'નો પાઠ કરવો.
મંગળવારનું વ્રત અને દાન: મંગળવારે વ્રત રાખવું અને જરૂરિયાતમંદોને લાલ મસૂરની દાળ, ગોળ, લાલ વસ્ત્ર કે તાંબાના વાસણનું દાન કરવું.
કુંભ વિવાહ / વિષ્ણુ પ્રતિમા વિવાહ: લગ્નજીવનના દોષ નિવારણ માટે જ્યોતિષીય પરામર્શ મુજબ વિવાહ પૂર્વે વિષ્ણુ પ્રતિમા, શાલિગ્રામ કે પીપળાના વૃક્ષ સાથે પ્રતીકાત્મક વિવાહ (કુંભ વિવાહ) કરાવવામાં આવે છે.
રત્ન ધારણ: યોગ્ય જ્યોતિષીની સલાહ લઈને મંગળના રત્ન પરવાળાં (Coral) ને સોના અથવા તાંબાની વીંટીમાં ધારણ કરી શકાય.
ગૌ સેવા: લાલ ગાયને નિયમિત ગોળ અને રોટલી ખવડાવવાથી મંગળદેવ શાંત થાય છે.
મંગળ પૂજન: મંગળ ગ્રહના બીજ મંત્ર (ૐ ભૌમાય નમઃ) નો જાપ કરવો અને પૂજામાં લાલ પુષ્પો, કુમકુમ અને ગૂગળ ધૂપનો ઉપયોગ કરવો.
કુંડળીમાં ગ્રહોની અન્ય શુભ દ્રષ્ટિ કે યોગોથી મંગળ દોષ ભંગ પણ થતો હોય છે. તેથી કોઈપણ ઉપાય કે રત્ન ધારણ કરતાં પહેલાં વિદ્વાન જ્યોતિષાચાર્ય પાસે કુંડળીનું યોગ્ય વિશ્લેષણ કરાવી લેવું હિતાવહ છે.
