નિયમો ચૂક્યા તો વ્રત નિષ્ફળ જશે! નિર્જળા એકાદશીના દિવસે કઈ ૬ બાબતોનું ખાસ ધ્યાન રાખવું?
છેલ્લું અપડેટ : 24 Jun 2026
નિર્જળા એકાદશીને ભીમસેની એકાદશી અને પાંડવ એકાદશી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. વર્ષભરમાં મનાવવામાં આવતી 24 એકાદશીઓમાં નિર્જળા એકાદશી સૌથી મુશ્કેલ અને મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. તે દર વર્ષે જ્યેષ્ઠ મહિનાના શુક્લ પક્ષ (ચંદ્રનો વધતો તબક્કો) ની એકાદશી તિથિએ મનાવવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, જો કોઈ વ્યક્તિ આખા વર્ષ દરમિયાન બધી એકાદશીના ઉપવાસ કરી શકતો નથી, તો ફક્ત નિર્જળા એકાદશીનું પાલન કરવાથી આખા વર્ષ દરમિયાન બધી એકાદશીના ઉપવાસ કરવા જેટલું જ પુણ્ય મળે છે.
નિર્જળા એકાદશી પર શું ન કરવું?
પાણી અને ખોરાક ટાળો
આ વ્રતના નામ અનુસાર, વ્યક્તિ સૂર્યોદયથી બીજા દિવસે દ્વાદશી તિથિ પર ઉપવાસ તોડે ત્યાં સુધી પાણી અને ખોરાકનો ત્યાગ કરે છે. જોકે, બીમાર, વૃદ્ધો અને ગર્ભવતી સ્ત્રીઓ માટે છૂટછાટ આપવામાં આવે છે.
ભાત અને મીઠું ખાવાનું ટાળો
જો તમે ઉપવાસ ન કરતા હોવ તો પણ, એકાદશી પર ભાત ખાવાનું ટાળવું જોઈએ. આ દિવસે ઘરે ભાત રાંધવા અને ખાવાની મનાઈ છે. વધુમાં, ખોરાકમાં સામાન્ય મીઠું પણ ન વાપરવું જોઈએ.
તામસિક ખોરાક ટાળો
જો ઘરમાં કોઈ ઉપવાસ ન કરે તો પણ, તમારે આ દિવસે લસણ, ડુંગળી, માંસ અને દારૂ જેવા તામસિક ખોરાક ખાવાનું ટાળવું જોઈએ. ઘરમાં સંપૂર્ણપણે સાત્વિક વાતાવરણ જાળવો.
બપોરે સૂવુ નહીં
શાસ્ત્રો અનુસાર, કોઈપણ ઉપવાસ દરમિયાન બપોરે સૂવાથી ઉપવાસનો સંપૂર્ણ લાભ મળતો નથી. આ સમય ભજન ગાવામાં, ગીતો ગાવામાં અને ભગવાન વિષ્ણુનું ધ્યાન કરવામાં વિતાવવો જોઈએ.
કાળા કપડાં અને વિવાદ ટાળો
પૂજા દરમિયાન કાળા કપડાં પહેરવાનું ટાળો. ઉપરાંત, આ દિવસે તમારી વાણીમાં સંયમ રાખો. કોઈનું અપમાન ન કરો અને ઘરમાં સંઘર્ષ કે વિવાદ ટાળો.
નિર્જળા એકાદશી પર શું કરવું?
દાન અને શુભ કાર્યોનું વિશેષ મહત્વ છે
જેઠ મહિનો ખૂબ જ ગરમીનો હોય છે, તેથી આ દિવસે પાણીનું દાન કરવું એ સૌથી મોટું પુણ્ય માનવામાં આવે છે. પસાર થતા લોકો માટે પીવાના પાણીનો સ્ટોલ લગાવવો, માટીના વાસણો, તરબૂચ, કેરી અને પંખાનું દાન કરવું ખૂબ જ શુભ માનવામાં આવે છે.
પ્રાણીઓ અને પક્ષીઓ માટે પાણી આપો
તમારા છાપરા પર અથવા બાલ્કની પર પક્ષીઓ માટે ખોરાક અને પાણી રાખો, અને રખડતા પ્રાણીઓ માટે પણ પાણી ઉપલબ્ધ હોય તેની ખાતરી કરો.
સૂર્યોદય પહેલા જાગો
આ દિવસે બ્રહ્મ મુહૂર્ત દરમિયાન જાગો, સ્નાન કરો, સ્વચ્છ પીળા કપડાં પહેરો અને ઉપવાસનું વ્રત લેતા પહેલા સૂર્ય ભગવાનને પાણી અર્પણ કરો.
વ્રત કથા અને મંત્ર જાપ
ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા દરમિયાન, "ૐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય" મંત્રનો ભક્તિભાવથી પાઠ કરો. સાંજની આરતી દરમિયાન નિર્જળા એકાદશી વ્રત કથાનું પાઠ કરવાનું ભૂલશો નહીં.
નોંધ:- આ લેખમાં આપવામાં આવેલી તમામ માહિતી વિવિધ સ્રોતો જેવા કે - પંચાંગો/ ઉપદેશો/ ધાર્મિક માન્યતાઓ/જ્યોતિષીઓ/ શાસ્ત્રોમાંથી સંકલિત કરવામાં આવી છે અને તમને પ્રસારિત કરવામાં આવી છે. અમારો હેતુ માત્ર માહિતી પૂરી પાડવાનો છે. GSTV આની પુષ્ટિ નથી કરતું. તેના માટે કોઈ નિષ્ણાતનું માર્ગદર્શન લેવું.