ભગવાન શિવના ત્રિશૂળથી સૂર્યદેવના થયા હતા ત્રણ ટુકડા! રાવણના નાનાએ રચી હતી આ આખી યુક્તિ
છેલ્લું અપડેટ : 28 Sept 2026
બિહાર, પૂર્વી ઉત્તર પ્રદેશ સહિત દેશના અનેક ભાગોમાં છઠ્ઠનો પવિત્ર તહેવાર ખૂબ જ ઉત્સાહ અને શ્રદ્ધા સાથે ઉજવવામાં આવે છે. છઠ્ઠ દરમિયાન સૂર્યદેવની પૂજાનું વિશેષ મહત્વ છે. વ્રત રાખનાર ભક્તો સૂર્યદેવને અર્ઘ્ય અર્પણ કરીને પરિવારની સુખ-સમૃદ્ધિ અને મનોકામના માટે પ્રાર્થના કરે છે.
ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર સૂર્યદેવની ઉપાસના કરવાથી ભક્તોની મનોકામનાઓ પૂર્ણ થાય છે. સૂર્યદેવ સાથે જોડાયેલી એક પ્રાચીન પૌરાણિક કથા પણ પ્રચલિત છે, જેના આધારે દેશના ત્રણ અલગ-અલગ સ્થળો સાથે સૂર્યમંદિરોની માન્યતા જોડાયેલી છે. આ કથાનો ઉલ્લેખ બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણમાં જોવા મળે છે.
સૂર્યદેવ અને ભગવાન શિવ વચ્ચે શા માટે થયું યુદ્ધ?
બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણમાં વર્ણવાયેલી કથા અનુસાર, રાવણના નાના સુમાલીએ ભગવાન શિવની આરાધના કરીને તેમની પાસેથી રક્ષણનું વરદાન મેળવ્યું હતું. વરદાન મળ્યા બાદ સુમાલી અત્યંત શક્તિશાળી બની ગયો. તેની શક્તિ એટલી વધી ગઈ કે તેણે એક સમયે સમગ્ર બ્રહ્માંડનો નાશ કરવાની ધમકી પણ આપી હતી.
કહેવાય છે કે ત્યારબાદ સુમાલી સૂર્યદેવના માર્ગમાં અવરોધ ઊભો કરવા લાગ્યો અને તેમને આકાશમાં ઉગતા અટકાવવાનો પ્રયાસ કર્યો. સૂર્યદેવે સુમાલીને રોકવા માટે તેના પર પ્રહાર કર્યો, પરંતુ સૂર્યદેવની પ્રચંડ શક્તિ સામે સુમાલી ટકી શક્યો નહીં. અંતે તેણે ભગવાન શિવને મદદ માટે પોકાર કર્યો.
ભગવાન શિવ પોતાના ભક્તને આપેલા વચનથી બંધાયેલા હોવાથી સૂર્યદેવ સામે યુદ્ધ કરવા માટે આગળ આવ્યા. આ રીતે ભગવાન શિવ અને સૂર્યદેવ વચ્ચે ભયંકર યુદ્ધ થયું.
ત્રિશૂળના પ્રહારથી સૂર્યદેવના થયા ત્રણ ટુકડા
પૌરાણિક કથા અનુસાર, માલી અને સુમાલીને આકાશમાં ઉડતા બચાવવા માટે ભગવાન શિવે સૂર્યદેવ સાથે યુદ્ધ કર્યું. યુદ્ધ દરમિયાન ભગવાન શિવે સૂર્યદેવ પર પોતાનું ત્રિશૂળ ફેંક્યું.
ત્રિશૂળના પ્રચંડ પ્રહારથી સૂર્યદેવ બેભાન થઈ ગયા અને તેમના શરીરના ત્રણ ભાગ થઈ ગયા. સૂર્યદેવની આ સ્થિતિ જોઈને તેમના પિતા કશ્યપ અત્યંત ક્રોધિત થયા. તેમણે ભગવાન શિવને શ્રાપ આપ્યો કે એક દિવસ તેઓ પણ પોતાના ત્રિશૂળથી પોતાના જ પુત્ર પર પ્રહાર કરશે.
ધાર્મિક કથા અનુસાર, આ શ્રાપ આગળ જઈને ગણેશજી સાથે જોડાયો. માતા પાર્વતીના પુત્ર ગણેશનું માથું ભગવાન શિવના ત્રિશૂળના પ્રહારથી કપાયું હતું. ત્યારબાદ ભગવાન શિવે ગણેશજીને પુનઃજીવન આપ્યું હતું.
સૂર્યદેવના ત્રણ ટુકડા જ્યાં પડ્યા, ત્યાં બન્યાં મંદિરો?
પૌરાણિક માન્યતા અનુસાર, સૂર્યદેવના શરીરના ત્રણ ભાગ જ્યાં પડ્યા હતા, તે સ્થળો સાથે આજે ત્રણ પ્રસિદ્ધ સૂર્યમંદિરોની કથા જોડાયેલી છે.
માન્યતા પ્રમાણે પહેલો ભાગ જ્યાં પડ્યો હતો, ત્યાં કોણાર્ક સૂર્ય મંદિર આવેલું છે. આ મંદિર ઓડિશામાં આવેલું છે અને સૂર્યદેવને સમર્પિત પ્રાચીન મંદિરોમાં તેનું વિશેષ સ્થાન છે.
બીજો ભાગ બિહારમાં પડ્યો હોવાનું માનવામાં આવે છે, જ્યાં દેવરક સૂર્ય મંદિર સાથે આ પૌરાણિક કથા જોડાયેલી છે. જ્યારે ત્રીજો ભાગ ઉત્તર પ્રદેશમાં કાશી નજીક પડ્યો હોવાનું કહેવાય છે અને અહીં લોલાર્ક સૂર્ય મંદિર આવેલું છે.
આ રીતે સૂર્યદેવની ઉપાસના, છઠ્ઠની પરંપરા અને આ ત્રણ પ્રાચીન સૂર્યમંદિરો સાથે જોડાયેલી આ પૌરાણિક કથા ભારતીય ધાર્મિક પરંપરામાં વિશેષ મહત્વ ધરાવે છે.
નોંધ: આ લેખમાં આપવામાં આવેલી તમામ માહિતી વિવિધ સ્ત્રોતો જેવા કે પંચાંગો, ઉપદેશો, ધાર્મિક માન્યતાઓ, જ્યોતિષીઓ અને શાસ્ત્રોમાંથી સંકલિત કરવામાં આવી છે. અમારો હેતુ માત્ર માહિતી પ્રદાન કરવાનો છે. GSTV આ માહિતી અથવા ધાર્મિક માન્યતાઓની પુષ્ટિ કરતું નથી. આ અંગે વધુ માહિતી માટે નિષ્ણાતનું માર્ગદર્શન લેવું.