Rath Yatra 2025: રથ ખેંચતા ત્રણ દોરડાના નામ પણ છે ખાસ, જાણો કેટલીક રસપ્રદ વાતો
છેલ્લું અપડેટ : 27 Jun 2025
ઓડિશાના પુરી શહેરમાં દર વર્ષે યોજાતી જગન્નાથ રથયાત્રાને દુનિયાભરના લોકો ખૂબ જ ભક્તિ અને ઉત્સાહથી નિહાળે છે. આ વર્ષે આ યાત્રા 27 જૂન એટલે કે આજથી શરૂ થશે અને 8 જુલાઈ સુધી ચાલુ રહેશે. ભગવાન જગન્નાથ તેમના ભાઈ બલભદ્ર અને બહેન સુભદ્રા સાથે પુરીના મુખ્ય મંદિરથી ગુંડિચા મંદિર સુધી વિશાળ રથ પર યાત્રા કરશે. આ યાત્રા 12 દિવસ ચાલે છે અને દરેક દિવસનું એક વિશેષ મહત્ત્વ હોય છે. જ્યોતિષે આ વિષય પર વધુ માહિતી આપી રહ્યા છે.
રથયાત્રાનો પ્રારંભ અને સમય
આ વખતે અષાઢ શુક્લ પક્ષનો બીજો દિવસ 27 જૂન છે. આ દિવસે રથયાત્રા શરૂ થશે. પંચાંગ મુજબ, 27 જૂને સવારે 5:25 થી 7:22 સુધી સર્વાર્થ સિદ્ધિ યોગ છે. આ પછી પુષ્ય નક્ષત્ર. આજનો શુભ સમય રાત્રે 11:56 થી 12:52 સુધીનો છે, જેમને અભિજિત મુહૂર્ત કહેવામાં આવે છે. આ સમયે ભગવાનની યાત્રા શરૂ થાય છે.
27 જૂન, શુક્રવાર – રથયાત્રાનો પ્રારંભ સમારોહ
રથયાત્રાના પહેલા દિવસે પુરીના રાજા પોતે 'છેરા પહિંદ' વિધિ કરે છે, જેમાં તેઓ સોનાની સાવરણીથી રથના નીચેના ભાગને સાફ કરે છે. આ નમ્રતા અને સેવાનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. 'હેરા પંચમી' ના દિવસે દેવી લક્ષ્મી ગુંડિચા મંદિરમાં જાય છે અને ભગવાને તેમને કેમ છોડી દીધા તે અંગે નારાજગી વ્યક્ત કરે છે. આ વિધિ સમગ્ર યાત્રાને વધુ રસપ્રદ બનાવે છે.
શું હોય રથના હોય છે નામ?
બહુ ઓછા લોકો જાણે છે કે ભગવાનના આ ત્રણ રથોને ખેંચતા દોરડાઓના પણ પોતાના નામ હોય છે. ભગવાન જગન્નાથના 16 પૈડાવાળા રથને "નંદી ઘોષ" કહેવામાં આવે છે. આ રથના દોરડાનું નામ શંખચુડા નાડી છે.
બલભદ્રજીના રથ, જેમાં 14 પૈડાં હોય છે, તેમને "તાલધ્વજ" કહેવામાં આવે છે અને તેમનું દોરડું બાસુકી તરીકે ઓળખાય છે. દેવી સુભદ્રાના રથ, જેમાં 12 પૈડાં હોય છે અને તેમને "દર્પદલન" કહેવામાં આવે છે, તેના દોરડાનું નામ સ્વર્ણચુડા નાડી છે. આ દોરડાંનો ઉપયોગ ન ફક્ત રથ ખેંચવા માટે જ થાય છે, પરંતુ તેમને સ્પર્શ કરવો પણ એક મહાન સૌભાગ્ય માનવામાં આવે છે.
રથ કોણ ખેંચી શકે છે?
પુરીના રથયાત્રાની સૌથી મોટી વિશેષતા એ છે કે તેમાં કોઈ પણ પ્રકારનો ભેદભાવ નથી. કોઈપણ વ્યક્તિ, ભલે તેનો ધર્મ, જાતિ કે દેશ કોઈ પણ હોય, રથ ખેંચી શકે છે. શરત માત્ર એટલી છે કે તેનું હૃદય સાચી શ્રદ્ધા ભરેલું હોવું જોઈએ. એવું માનવામાં આવે છે કે રથનું દોરડું ખેંચનાર વ્યક્તિ જીવન અને મૃત્યુના ચક્રમાંથી મુક્તિ મેળવે છે અને મુક્તિ તરફ આગળ વધે છે.
જોકે, કોઈ એક વ્યક્તિ લાંબા સમય સુધી રથ ખેંચી શકતો નથી. આવું એટલા માટે કરવામાં આવે છે કે આવનાર દરેક ભક્તને આ તક મળે. અને જો કોઈ રથ ખેંચી ન શકે તો પણ ચિંતા કરવાની જરૂર નથી, કારણ કે સાચા હૃદયથી આ યાત્રામાં ભાગ લેવો એ હજારો યજ્ઞો જેટલું પુણ્યપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
રથયાત્રા કેવી રીતે શરૂ થઈ?
સ્કંદ પુરાણ અનુસાર, એક દિવસ ભગવાન જગન્નાથના બહેન સુભદ્રાએ નગર જોવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી. ત્યારબાદ જગન્નાથ અને બલભદ્ર તેમને રથ પર બેસાડીને નગરની પ્રદક્ષિણા કરાવ્યા. આ સમય દરમિયાન તેઓ તેમની માસી ગુંડિચાના ઘરે પણ ગયા અને ત્યાં સાત દિવસ રહ્યા. ત્યારથી આ યાત્રાની પરંપરા શરૂ થઈ. આજે પણ આ યાત્રા મંદિરથી ગુંડિચા મંદિર સુધી રથ દ્વારા થાય છે.
રથની બનાવટ કેવી હોય છે?
ત્રણેય રથોની ઊંચાઈ અને રચના પણ અલગ અલગ હોય છે.
આ યાત્રામાં ભગવાન જગન્નાથ તેમના ભાઈ બલભદ્ર અને બહેન સુભદ્રા સાથે ત્રણ અલગ અલગ રથ પર સવારી કરે છે.
-જગન્નાથજીનો રથ (નંદીઘોષ): 45 ફૂટ ઊંચો, 16 પૈડાં
-બલભદ્રજીનો રથ (તાલધ્વજ): 43 ફૂટ ઊંચો, 14 પૈડાં
-સુભદ્રા જીનો રથ (દર્પદલન): 42 ફૂટ ઊંચો, 12 પૈડાં
-ત્રણેય રથ ખાસ લાકડામાંથી બનાવવામાં આવે છે અને દર વર્ષે નવા બનાવવામાં આવે છે.
-આ રથોને પુરીના મુખ્ય મંદિરથી ગુંડીચા મંદિર સુધી ખેંચવામાં આવે છે. ભક્તો જાડા દોરડાથી રથ ખેંચે છે અને માને છે કે આનાથી જીવનમાં સુખ અને શાંતિ આવે છે.
