Religion: દક્ષિણના કાશીમાં વાયુ સ્વરૂપે બિરાજમાન છે શિવ; જ્યાં દરવાજા ક્યારેય બંધ થતા નથી, જાણો તેની માન્યતા
છેલ્લું અપડેટ : 25 Jul 2025
મહાદેવ અને તેમના ભક્તોને સમર્પિત શ્રાવણ મહિનો ચાલી રહ્યો છે. દેશભરમાં ભોલેનાથના ઘણા મંદિરો છે, જેમના દર્શન કરવાથી ભક્તોનું કલ્યાણ થાય છે. રહસ્યો અને ચમત્કારોથી ભરેલું આવું જ એક મંદિર આંધ્રપ્રદેશના ચિત્તૂર જિલ્લામાં આવેલું છે, જેનું નામ શ્રીકાલહસ્તી મંદિર છે.
'દક્ષિણની કાશી'માં ભોલેનાથ વાયુ સ્વરૂપે બેસે છે, જેને પૂજારી પણ સ્પર્શતા નથી.
દરવાજા ક્યારેય બંધ થતા નથી
આ મંદિરનું રહસ્ય અને વાર્તા કરોળિયા, હાથી અને સમય સાથે સંકળાયેલી છે, અને ચંદ્રગ્રહણ હોય કે સૂર્યગ્રહણ, મંદિરના દરવાજા ક્યારેય બંધ થતા નથી.
શું મહત્વ છે?
આંધ્રપ્રદેશના ચિત્તૂર જિલ્લામાં તિરુપતિ પાસે સ્થિત શ્રીકાલહસ્તીશ્વર મંદિર છે, તે એક એવું પવિત્ર સ્થળ છે, જ્યાં ભોલેનાથ વાયુ લિંગના રૂપમાં બેસે છે. આ મંદિરની વિશેષતા એ છે કે પૂજારીઓ પણ આ શિવલિંગને સ્પર્શ કરતા નથી. આ મંદિર ફક્ત તેના આધ્યાત્મિક મહત્વ માટે જ પ્રખ્યાત નથી, પરંતુ કરોળિયા, સાપ અને હાથી સાથે જોડાયેલી રહસ્યમય વાર્તાઓ માટે પણ જાણીતું છે.
સંકુલમાં પવિત્ર વડનું વૃક્ષ શા માટે ખાસ છે?
સ્વર્ણમુખી નદીના કિનારે આવેલું આ મંદિર કુદરતી સૌંદર્ય અને શાંતિનો અનોખો સંગમ છે. મંદિર સંકુલમાં એક પવિત્ર વડનું વૃક્ષ, જેને સ્થળ વૃક્ષ કહેવામાં આવે છે, તે ભક્તોની ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરવા માટે પ્રખ્યાત છે. ભક્તો આ વૃક્ષની આસપાસ રંગબેરંગી દોરા બાંધે છે અને તેમની ઇચ્છાઓ માંગે છે, જે મંદિરની સુંદરતામાં વધારો કરે છે. આ મંદિર ભક્તિ, શ્રદ્ધા અને ચમત્કારોની વાર્તાઓનો ભંડાર છે.
મંદિરનું નામ કેવી રીતે પડ્યું?
શ્રીકાલહસ્તી મંદિરનું નામ ત્રણ ભક્તો, કરોળિયો (શ્રી), સાપ (કાળ) અને હાથી (હસ્તી) પરથી પડ્યું છે. એક દંતકથા અનુસાર, આ ત્રણેય ભગવાન શિવની પૂજા કરતા હતા અને પોતાના જીવનનું બલિદાન આપતા હતા. તેમની ભક્તિથી પ્રસન્ન થઈને, શિવે તેમને મુક્તિ આપી હતી. મંદિરના શિવલિંગના પાયામાં એક કરોળિયો, બે હાથીના દાંત અને પાંચ માથાવાળો સાપ દર્શાવવામાં આવ્યો છે, જે તેમની ભક્તિનું પ્રતીક છે.
આ પણ એક વાર્તા છે
એક બીજી વાર્તા છે જે મુજબ શિકારી કન્નપ્પાએ શિવલિંગમાંથી વહેતું લોહી જોઈને પોતાની આંખો અર્પણ કરી હતી. તેમની ભક્તિને કારણે શિવે પોતાની આંખો પાછી આપી અને તેમને મુક્તિ આપી. તેવી જ રીતે, માતા પાર્વતીએ શ્રાપથી મુક્તિ મેળવવા માટે અહીં ધ્યાન કર્યું હતું અને 'જ્ઞાન પ્રસુનામ્બિકા દેવી' તરીકે પૂજાતી હતી. ઘનકલા નામના ભૂતએ પણ અહીં ભૈરવ મંત્રનો જાપ કરીને ધ્યાન કર્યું હતું.
મંદિર કેવી રીતે બનાવવામાં આવ્યું?
મંદિરનો આંતરિક ભાગ 5મી સદીમાં પલ્લવ કાળમાં બનાવવામાં આવ્યો હતો, જ્યારે મુખ્ય માળખું અને ગોપુરમ 11મી સદીમાં ચોલ સમ્રાટ રાજેન્દ્ર ચોલ I દ્વારા બનાવવામાં આવ્યું હતું. 16મી સદીમાં, વિજયનગર સામ્રાજ્યએ 120 મીટર ઊંચું રાજગોપુરમ બનાવ્યું હતું, જે દ્રવિડિયન સ્થાપત્યનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે. ૧૫૧૬માં વિજયનગર સમ્રાટ કૃષ્ણદેવરાય દ્વારા બંધાવાયેલા મંદિરની દિવાલો અને ગોપુરમ પર ચોલ શાસકોની કોતરણી તેની ઐતિહાસિકતા દર્શાવે છે.
શ્રીકાલહસ્તી પંચભૂત સ્થળમાંથી એક છે
શ્રીકાલહસ્તી પંચભૂત સ્થળમાંથી એક છે, જ્યાં શિવની પૂજા વાયુ લિંગ (પવન) ના રૂપમાં કરવામાં આવે છે. તેને 'દક્ષિણનો કૈલાશ' અથવા 'દક્ષિણનો કાશી' કહેવામાં આવે છે. આ મંદિર રાહુ-કેતુ પૂજા માટે પણ પ્રખ્યાત છે, જે જ્યોતિષીય ખામીઓને દૂર કરે છે. તે એકમાત્ર મંદિર છે જે સૂર્ય અને ચંદ્રગ્રહણ દરમિયાન પણ ખુલ્લું રહે છે.
મંદિરની આસપાસ શ્રી સુબ્રમણ્ય સ્વામી મંદિર, પુલિકટ તળાવ અને ચંદ્રગિરિ કિલ્લો જેવા આકર્ષણો છે. શ્રાવણ તેમજ મહા શિવરાત્રી પર હજારો ભક્તો અહીં ભક્તિમાં ડૂબી જાય છે.