Religion: શું છે અક્ષય પાત્ર, મહાભારતમાં જણાવેલી છે તેની વાર્તા
છેલ્લું અપડેટ : 19 Apr 2026
અક્ષય તૃતીયાનો તહેવાર હિન્દુ ધર્મમાં સુખ, સમૃદ્ધિ અને અનંત સૌભાગ્યનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. આ દિવસે સોનું ખરીદવા, તેનું દાન કરવા અને પૂજા કરવાની પરંપરા પ્રચલિત છે, તો બીજી એક ખાસ ધાર્મિક માન્યતા અક્ષય પાત્રની પૂજા છે. એવું માનવામાં આવે છે કે જે ઘરમાં અક્ષય પાત્ર સ્થાપિત અને પૂજા કરવામાં આવે છે ત્યાં ક્યારેય અન્ન અને સંપત્તિની અછત રહેશે નહીં. આ વાર્તા મહાભારત કાળની છે.
મહાભારતમાં જણાવેલ અક્ષય પાત્રની વાર્તા
અક્ષય પાત્રનો ઉલ્લેખ મહાભારત કાળનો છે. દંતકથા અનુસાર, જ્યારે પાંડવો વનવાસમાં હતા, ત્યારે તેમનો સૌથી મોટો પડકાર મહેમાનો અને ઋષિઓ માટે ભોજન પૂરું પાડવાનો હતો. આ ચિંતાથી દૂર થઈને ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે સૂર્યદેવની પૂજા કરવાનું શરૂ કર્યું. તેમની તપસ્યાથી પ્રસન્ન થઈને, સૂર્યદેવે તેમને એક દૈવી પાત્ર આપ્યું, જે અક્ષય પાત્ર તરીકે ઓળખાય છે.
આ પાત્રની ખાસિયત એ હતી કે દ્રૌપદી પોતે ભોજન પૂરું ન કરે ત્યાં સુધી તે અમર્યાદિત ખોરાક ઉત્પન્ન કરતું રહ્યું. ગમે તેટલા મહેમાનો આવે, દરેકને પેટ ભરીને ખવડાવવામાં આવતું. દ્રૌપદી ભોજન પૂરું કર્યા પછી જ પાત્રની દિવસભરની શક્તિ ખતમ થઈ જતી હતી. આ જ કારણ છે કે અક્ષય પાત્રને અન્નપૂર્ણાની કૃપા અને દૈવી રક્ષણનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે.
'અક્ષય' શબ્દનો આધ્યાત્મિક અર્થ
'અક્ષય' નો અર્થ એવી વસ્તુ છે જે ક્યારેય ક્ષીણ થતી નથી, જે કાયમ રહે છે. ધાર્મિક દ્રષ્ટિકોણથી, અક્ષય પાત્ર ફક્ત એક ચમત્કારિક પાત્ર નથી પણ જીવનમાં સતત સમૃદ્ધિ, ખોરાક, દાન અને સંતોષનું પ્રતીક પણ છે.
આ પાત્રની પૂજા અક્ષય તૃતીયા પર કરવામાં આવે છે કારણ કે એવું માનવામાં આવે છે કે આ દિવસે કરવામાં આવેલા શુભ કાર્યો ક્યારેય વ્યર્થ જતા નથી. મતલબ કે, આ દિવસે કરવામાં આવેલી પ્રાર્થના, દાન અને સંકલ્પો જીવનભર ફળ આપે છે.
અક્ષય તૃતીયા પર અક્ષય પાત્ર કેવી રીતે બનાવવું
ધાર્મિક પરંપરા અનુસાર, અક્ષય પાત્ર ઘરમાં સરળતાથી સ્થાપિત કરી શકાય છે. આ હેતુ માટે સ્વચ્છ ચાંદી, પિત્તળ, તાંબુ અથવા માટીના વાસણનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
પૂજા માટે, વાસણમાં ઘઉં, ચોખા, મસૂર અથવા મિશ્ર અનાજ ભરો. કેટલાક લોકો તેમાં સિક્કા અથવા હળદરનો ગઠ્ઠો પણ મૂકે છે, જે લક્ષ્મી અને અન્નપૂર્ણાનું પ્રતીક છે. આ પછી, વાસણ પર સ્વસ્તિક દોરવામાં આવે છે અને ભગવાન વિષ્ણુ, દેવી લક્ષ્મી અને અન્નપૂર્ણા દેવીનું ધ્યાન કરતી વખતે પૂજા કરવામાં આવે છે.
ઘરમાં અક્ષય પાત્ર ક્યાં મૂકવું
વાસ્તુ અને ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, અક્ષય પાત્રને રસોડામાં અથવા પ્રાર્થના વિસ્તારમાં રાખવું સૌથી શુભ માનવામાં આવે છે. તેને હંમેશા સ્વચ્છ જગ્યાએ રાખો અને ખાતરી કરો કે તે ખાલી રહે. સમયાંતરે તેમાં સંગ્રહિત ખોરાકનું દાન કરવું પણ ખૂબ જ પુણ્યશાળી માનવામાં આવે છે.
અક્ષય તૃતીયા પર પૂજાનું વિશેષ મહત્ત્વ
અક્ષય તૃતીયાને હંમેશા શુભ દિવસ માનવામાં આવે છે, કારણ કે આ દિવસે કોઈ ખાસ શુભ સમયની જરૂર હોતી નથી. તેથી, અક્ષય પાત્ર સ્થાપિત કરવું અને પૂજા કરવી એ ઘરમાં કાયમી સુખ અને સમૃદ્ધિનો આશીર્વાદ માનવામાં આવે છે. ખરેખર, અક્ષય પાત્ર એ સંદેશ આપે છે કે સમૃદ્ધિ ફક્ત સંચયથી જ નહીં, પરંતુ દાન, સેવા અને સંતોષથી પણ વધે છે. આ જ કારણ છે કે અક્ષય તૃતીયા પર ખોરાકનું દાન કરવું અને જરૂરિયાતમંદોને મદદ કરવી એ સૌથી મોટું પુણ્ય માનવામાં આવે છે.
નોંધ: આ લેખમાં આપવામાં આવેલી તમામ માહિતી વિવિધ સ્રોતો જેવા કે - પંચાંગો/ ઉપદેશો/ ધાર્મિક માન્યતાઓ/જ્યોતિષીઓ/ શાસ્ત્રોમાંથી સંકલિત કરવામાં આવી છે અને તમને પ્રસારિત કરવામાં આવી છે. અમારો હેતુ માત્ર માહિતી પૂરી પાડવાનો છે. GSTV આની પુષ્ટિ નથી કરતું. તેના માટે કોઈ નિષ્ણાતનું માર્ગદર્શન લેવું.
