માળાનો જાપ કરતી વખતે ક્યારેય ન કરો તર્જની આંગળીનો ઉપયોગ; જાણો શાસ્ત્રોક્ત કારણ અને નિયમો
છેલ્લું અપડેટ : 29 Aug 2026
સનાતન ધર્મમાં મંત્ર જાપ અને માળા ફેરવવાનું વિશેષ મહત્વ છે. શાસ્ત્રો અનુસાર, નિયમબદ્ધ અને શુદ્ધ ભાવથી કરવામાં આવતો જાપ માનસિક શાંતિ, સુખ-સમૃદ્ધિ અને ઈશ્વરીય કૃપા પ્રદાન કરે છે. જોકે, માળાના જાપનું પૂર્ણ ફળ ત્યારે જ પ્રાપ્ત થાય છે જ્યારે તેના ચોક્કસ શાસ્ત્રોક્ત નિયમોનું પાલન કરવામાં આવે.
આ નિયમોમાં સૌથી મહત્વનો નિયમ છે કે જાપ કરતી વખતે ક્યારેય તર્જની (અંગૂઠા પાસેની પહેલી આંગળી)નો ઉપયોગ ન કરવો. આવો જાણીએ તેની પાછળનું ધાર્મિક અને આધ્યાત્મિક કારણ.
જાપ કરતી વખતે તર્જની આંગળીનો ઉપયોગ કેમ ન કરવો?
ધાર્મિક અને જ્યોતિષીય માન્યતાઓ અનુસાર, તર્જની આંગળીને અહંકાર, ક્રોધ અને દોષારોપણનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. ભક્તિ અને સાધનાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય અહંકારનો ત્યાગ કરવાનો છે. જો જાપ કરતી વખતે તર્જની આંગળી માળાને સ્પર્શે, તો સાધનાનું સાત્વિક ફળ નષ્ટ થઈ જાય છે. આ જ કારણથી માળા ફેરવવા ઉપરાંત હવનમાં આહુતિ આપવા કે તિલક કરવા માટે પણ સામાન્ય રીતે તર્જની આંગળીનો સીધો ઉપયોગ ટાળવામાં આવે છે.
જાપ માટે કઈ આંગળીનો ઉપયોગ કરવો શ્રેષ્ઠ?
માળા ફેરવતી વખતે મધ્યમા (વચ્ચેની સૌથી મોટી આંગળી) અને અંગૂઠાનો ઉપયોગ કરવો સર્વોત્તમ માનવામાં આવે છે. માળાને મધ્યમા આંગળી પર ટેકવીને અંગૂઠાની મદદથી મણકા પોતાની તરફ ખેંચવા જોઈએ. ઉપરાંત, અનામિકા (રિંગ ફિંગર)નો સહારો પણ શુભ માનવામાં આવે છે. આ પદ્ધતિથી જાપ કરવાથી મનની એકાગ્રતા વધે છે અને સકારાત્મક ઊર્જા પ્રાપ્ત થાય છે.
માળા જાપ કરતી વખતે ધ્યાનમાં રાખવાના મહત્વપૂર્ણ નિયમો:
જમણા હાથનો જ ઉપયોગ: માળાનો જાપ હંમેશાં જમણા હાથથી જ કરવો જોઈએ.
ગૌમુખીનો ઉપયોગ: જાપ કરતી વખતે માળા ખુલ્લી ન રાખવી જોઈએ. તેને 'ગૌમુખી' (કાપડની થેલી)માં રાખીને ઢાંકેલી અવસ્થામાં જ જાપ કરવો, જેથી અન્ય કોઈની નજર તેના પર ન પડે.
આસન અને દિશા: જાપ માટે હંમેશાં ઊન કે દર્ભનું સ્વચ્છ આસન પાથરીને બેસવું. પૂજા દરમિયાન મુખ પૂર્વ અથવા ઉત્તર દિશા તરફ રાખવું શ્રેષ્ઠ ગણાય છે.
સુમેરુનું ઉલ્લંઘન ન કરવું: માળાના ૧૦૮ મણકા પૂરા થયા પછી મુખ્ય મણકા (સુમેરુ)ને ઓળંગવો નહીં, પરંતુ ત્યાંથી માળાને ઉલટાવીને ફરીથી જાપ શરૂ કરવો.
તૂટેલી કે ખંડિત માળાનો ઉપયોગ ન કરવો: તૂટેલી, તિરાડ પડેલી કે દોરો ઢીલો થઈ ગયેલી માળાથી જાપ કરવો અશુભ માનવામાં આવે છે. જો માળા તૂટી જાય તો તેને કોઈ પવિત્ર નદીમાં વિસર્જિત કરવી અથવા પીપળાના વૃક્ષ નીચે મૂકી નવી માળા ધારણ કરવી.
