Religion: ગણેશ પુરાણનું રસપ્રદ રહસ્ય! શું તમે જાણો છો દરેક યુગમાં બદલાય છે ગણપતિનું વાહન?
છેલ્લું અપડેટ : 23 May 2026
આપણે બધા જાણીએ છીએ કે પ્રથમ પૂજનીય ભગવાન ગણેશનું વાહન ઉંદર છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે 'ગણેશ પુરાણ' અનુસાર, દરેક યુગમાં ભગવાન ગણેશનું વાહન બદલાય છે? હિન્દુ પૌરાણિક કથાઓમાં સમયને ચાર અલગ-અલગ યુગોમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે. આ ચારેય યુગમાં ભગવાન ગણેશનું વાહન માત્ર સવારીનું સાધન નથી, પરંતુ તે દરેક યુગની વિશેષતાઓ અને લાક્ષણિકતાઓ પણ દર્શાવે છે.
1. સત્યયુગમાં કયું વાહન હતું?
સત્યયુગ, જેને 'કૃતયુગ' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે પવિત્રતા, આધ્યાત્મિક જ્ઞાન અને પરસ્પર સુમેળનો યુગ હતો. આ યુગમાં ધર્મ સર્વોચ્ચ સ્થાને હતો. સત્યયુગ દરમિયાન ભગવાન ગણેશનું વાહન સિંહ માનવામાં આવે છે. સિંહ એ જંગલનો રાજા છે, જે સર્વોચ્ચ શક્તિ, નિર્ભયતા અને ન્યાયનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. આ અવતારમાં તેમને 'મહોત્કટ વિનાયક' કહેવાયા છે.
2. ત્રેતાયુગમાં કયું વાહન હતું?
ત્રેતાયુગ એવો સમય હતો જ્યારે અધર્મની શરૂઆત થઈ ચૂકી હતી અને ન્યાયના ચાર સ્તંભોમાંથી માત્ર ત્રણ સ્તંભો જ બાકી રહ્યા હતા. આ એ જ યુગ હતો જ્યારે સંતુલન પુનઃસ્થાપિત કરવા માટે ભગવાન શ્રી રામ અને પરશુરામજીએ અવતાર લીધો હતો. આ યુગમાં યોગ્ય માર્ગદર્શન અને જ્ઞાનની સાથે શાસનની ખૂબ જરૂર હતી. ત્રેતાયુગમાં ભગવાન ગણેશનું વાહન મોર છે, જેના કારણે તેમને 'મયુરેશ્વર' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. આ યુગમાં તેમના છ હાથ હોવાનું અને તેમનો રંગ શ્વેત (સફેદ) હોવાનું વર્ણન છે.
3. દ્વાપરયુગમાં ગણેશજીનું વાહન
દ્વાપરયુગમાં ન્યાય અને ધર્મમાં વધુ ઘટાડો જોવા મળ્યો, જેના લીધે ધર્મ માત્ર બે પગ પર જ રહી ગયો. આ યુગ સંઘર્ષ, યુદ્ધ અને ભૌતિકવાદી વિચારસરણી માટે જાણીતો છે, જેનું સૌથી મોટું ઉદાહરણ મહાભારતનું યુદ્ધ છે. આ સમય દરમિયાન માનવ જીવન વ્યૂહાત્મક વિચારસરણી અને યુદ્ધ કૌશલ્યની આસપાસ કેન્દ્રિત હતું. દ્વાપરયુગમાં ભગવાન ગણેશનું વાહન ઉંદર બન્યું. ઉંદર એક નાનું, ચપળ અને અશાંત પ્રાણી છે, જે અનિયંત્રિત મન અને માનવીય વાસનાઓ (ઇચ્છાઓ) પર વિજય મેળવવાનું પ્રતીક છે. આ યુગમાં તેઓ 'ગજાનન' તરીકે પૂજાયા.
4. કળિયુગમાં કયું વાહન છે?
વર્તમાન યુગ એટલે કે કળિયુગ, જેમાં ધર્મ અને ન્યાય અગાઉના ત્રણેય યુગ કરતાં ઘટીને માત્ર એક જ પગ પર ટકેલા છે. આ યુગમાં ભૌતિકવાદ, અજ્ઞાન અને સ્વાર્થનું સામ્રાજ્ય છે. લોકો ધર્મના માર્ગે ચાલવાને બદલે લોભ, અહંકાર અને સાંસારિક સુખો પાછળ દોડી રહ્યા છે. કળિયુગમાં ભગવાન ગણેશનું વાહન ઘોડો (ધૂમ્રકેતુ અવતાર) માનવામાં આવે છે. ઘોડો અત્યંત ગતિ, ઊર્જા અને અથાક પ્રયત્નોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, જે કળિયુગમાં પાપનો નાશ કરી ફરીથી સત્યની સ્થાપના કરવાનો સંકેત આપે છે.
નોંધ:- આ લેખમાં આપવામાં આવેલી તમામ માહિતી વિવિધ સ્રોતો જેવા કે - પંચાંગો/ ઉપદેશો/ ધાર્મિક માન્યતાઓ/જ્યોતિષીઓ/ શાસ્ત્રોમાંથી સંકલિત કરવામાં આવી છે અને તમને પ્રસારિત કરવામાં આવી છે. અમારો હેતુ માત્ર માહિતી પૂરી પાડવાનો છે. GSTV આની પુષ્ટિ નથી કરતું. તેના માટે કોઈ નિષ્ણાતનું માર્ગદર્શન લેવું.
