Religion : જો ઘરમાં એક કરતાં વધુ પુત્રો હોય, તો પિંડદાન કરવાનો અધિકાર કોને મળશે?
છેલ્લું અપડેટ : 04 Sept 2025
હિન્દુ ધર્મમાં પિતૃ પક્ષનો સમય ખૂબ જ ખાસ માનવામાં આવે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આ સમયગાળા દરમિયાન આપણા પૂર્વજો પૃથ્વી પર આવે છે અને તેમના વંશજો પાસેથી ખોરાક અને પાણી લે છે. આ કારણોસર શ્રાદ્ધ કર્મનું વિશેષ મહત્વ છે.
શાસ્ત્રોમાં આ માટે ઘણા નિયમો અને પદ્ધતિઓનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે, જેનું પાલન કરવું જરૂરી છે, પરંતુ ઘણીવાર લોકોના મનમાં આ પ્રશ્ન આવે છે કે જો કોઈને પુત્ર ન હોય, તો તેનું શ્રાદ્ધ કોણ કરશે? ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, મરણોત્તર સંસ્કારોમાં પુત્રની ભૂમિકા સૌથી મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. એવું કહેવાય છે કે પૂર્વજોને પુત્ર દ્વારા જ નરકમાંથી મુક્તિ મળે છે, તેથી સામાન્ય પરિસ્થિતિઓમાં શ્રાદ્ધ કરવાનો અધિકાર ફક્ત પુત્રને જ આપવામાં આવ્યો છે.
જેને પુત્ર નથી તેમના માટે શ્રાદ્ધ કેવી રીતે કરવામાં આવશે?
જેને પુત્ર નથી તેમના માટે શાસ્ત્રોમાં વિકલ્પો પણ આપવામાં આવ્યા છે. જો ઘરનો વંશ સમાપ્ત થઈ ગયો હોય, તો પુત્રીનો પતિ કે પુત્રીનો પુત્ર પણ શ્રાદ્ધ કરી શકે છે. જો કોઈ પુત્ર, પૌત્ર કે પ્રપૌત્રી ન હોય, તો મૃતકની પત્ની પણ તેનું શ્રાદ્ધ કરી શકે છે. પિતાનું શ્રાદ્ધ કરવાનો પ્રથમ અધિકાર પુત્રને છે, પરંતુ જો કોઈ પુત્ર ન હોય, તો જમાઈ, પૌત્ર કે પત્ની પણ આ કાર્ય કરી શકે છે.
પુત્રની જગ્યાએ શ્રાદ્ધ કરનારા લોકો
શાસ્ત્રો અનુસાર, પિતાના મૃત્યુ પર શ્રાદ્ધ કરવાનો પ્રથમ અધિકાર પુત્રને આપવામાં આવે છે. જો કોઈ પિતાને એક કરતાં વધુ પુત્રો હોય, તો મોટો પુત્ર શ્રાદ્ધ કરશે. જો મોટો પુત્ર હાજર ન હોય, તો નાનો પુત્ર આ ફરજ બજાવી શકે છે. બીજી બાજુ, જો બધા ભાઈઓ અલગ રહેતા હોય, તો બધા ભાઈઓએ શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ.
પરંતુ જેમને પુત્રો નથી, તેમનું શ્રાદ્ધ પરિવારના અન્ય સભ્યો દ્વારા કરી શકાય છે. આ સ્થિતિમાં, પૌત્ર, પ્રપૌત્ર, પત્ની, ભાઈ, પુત્રીનો પુત્ર, ભત્રીજો, પિતા, માતા, પુત્રવધૂ, બહેન અને ભત્રીજો શ્રાદ્ધ કરી શકે છે.
ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, પિતાનું શ્રાદ્ધ કરવું એ પુત્રનું કર્તવ્ય છે, પરંતુ જો પુત્ર ન હોય તો પત્ની શ્રાદ્ધ કરી શકે છે. જો પત્ની ન હોય તો, સાચા ભાઈ અને તેની ગેરહાજરીમાં, સંબંધીઓને શ્રાદ્ધ કરવાનો અધિકાર છે. જો એક કરતાં વધુ પુત્રો હોય, તો ફક્ત મોટા પુત્રએ જ આ કાર્ય કરવું જોઈએ.
નોંધ:- આ લેખમાં આપવામાં આવેલી તમામ માહિતી વિવિધ સ્રોતો જેવા કે - પંચાંગો/ ઉપદેશો/ ધાર્મિક માન્યતાઓ/જ્યોતિષીઓ/ શાસ્ત્રોમાંથી સંકલિત કરવામાં આવી છે અને તમને પ્રસારિત કરવામાં આવી છે. અમારો હેતુ માત્ર માહિતી પૂરી પાડવાનો છે. GSTV આની પુષ્ટિ નથી કરતું. તેના માટે કોઈ નિષ્ણાતનું માર્ગદર્શન લેવું.
