આ મહિનાને શા માટે કલંકિત કરવામાં આવ્યો? વૈકુંઠમાં રડતા રડતા પહોંચેલો મલમાસ કેવી રીતે બન્યો પુરુષોત્તમ માસ?
છેલ્લું અપડેટ : 14 May 2026
હિન્દુ કેલેન્ડરમાં દર ત્રણ વર્ષે આવતો અધિક માસ, જેને પુરુષોત્તમ માસ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે ફક્ત જ્યોતિષીય ગણતરી નથી. તેનો આધાર આપણા પવિત્ર નારદ પુરાણ અને પદ્મ પુરાણમાં વિગતવાર છે.
આ પુરાણોના પુરુષોત્તમ માહાત્મ્ય વિભાગ સ્પષ્ટપણે સમજાવે છે કે કેવી રીતે એક ધિક્કારપાત્ર મહિનાને ભગવાન વિષ્ણુનો ટેકો મળ્યો.
નારદ પુરાણમાંથી સંદર્ભ: જ્યારે માલિકહીન હોવાનો કલંક લગાવવામાં આવ્યો
નારદ પુરાણ અનુસાર, જ્યારે સૃષ્ટિની ગણતરી દરમિયાન બધા 12 મહિનાના સ્વામી નક્કી કરવામાં આવ્યા હતા, ત્યારે અધિક માસ માટે કોઈ સ્વામી નહતો મળ્યો. આ મહિનામાં કોઈ સૌર ગોચર (એક રાશિથી બીજી રાશિમાં ગોચર) ન હોવાથી, તેને 'મલિન' અથવા 'મલમાસ' કહેવામાં આવતું હતું.
પુરાણો વર્ણવે છે કે સમાજ દ્વારા ઉપેક્ષિત આ મહિનો દુઃખી આત્માનું રૂપ ધારણ કરીને વૈકુંઠ પહોંચ્યો. દયાળુ સ્વરે, તેણે ભગવાન વિષ્ણુને કહ્યું, "પ્રભુ, કારણ કે હું માલિકહીન છું, દુનિયા મારી મજાક ઉડાવે છે. મને અપવિત્ર અને કલંકિત કહેવામાં આવે છે. શુભ સમારોહમાં મારું કોઈ સ્થાન નથી. આવા અપમાનિત અસ્તિત્વનો શું ફાયદો?"
પદ્મ પુરાણ પુરાવા: શ્રી હરિનો આશીર્વાદ અને ગોલોકની યાત્રા
આ વાર્તા પદ્મ પુરાણમાં વધુ વિગતવાર વર્ણવવામાં આવી છે. મલમાસની દુર્દશા સાંભળીને, ભગવાન વિષ્ણુનું હૃદય પીગળી ગયું. તેઓ તેને ગોલોક લઈ ગયા, જ્યાં ભગવાન શ્રી કૃષ્ણ રહેતા હતા. ભગવાન વિષ્ણુએ કૃષ્ણને આ દુ:ખી મહિનાને આશ્રય આપવા વિનંતી કરી.
પછી ભગવાન કૃષ્ણે મલમાસને પોતાનું સૌથી પ્રિય નામ, "પુરુષોત્તમ" આપ્યું. તેમણે જાહેર કર્યું, "હવેથી, હું આ મહિનાનો સ્વામી છું. મારામાં જે ગુણો છે તે આ મહિનામાં પણ ભરાઈ જશે. તેને હવે મલમાસ નહીં, પરંતુ પુરુષોત્તમ માસ કહેવામાં આવશે. આ સમયગાળા દરમિયાન જે કોઈ મારી પૂજા કરશે તે મૃત્યુ પછી મારું પરમ સ્થાન પ્રાપ્ત કરશે."
33 દેવતાઓનું રહસ્ય અને દાનનું મહત્વ
શાસ્ત્રો (ખાસ કરીને પદ્મ પુરાણ) માં ઉલ્લેખ છે કે પુરુષોત્તમ મહિનામાં 33 પ્રકારના દેવતાઓનો વાસ હોય છે. આ જ કારણ છે કે આ મહિનામાં 33 સંખ્યાનું વિશેષ મહત્ત્વ છે.
33 માલપુઆનું દાન: કાંસાના વાસણમાં 33 માલપુઆનું ભક્તિભાવથી દાન કરવાનો રિવાજ છે.
33 દીપોનું દાન: ઘરમાં શાંતિ અને સુખ માટે 33 દીવા પ્રગટાવવા અત્યંત ફળદાયી માનવામાં આવે છે.
તે અન્ય મહિનાઓ કરતાં શા માટે શ્રેષ્ઠ છે?
નારદ પુરાણ અનુસાર, આ મહિનામાં લગ્ન અથવા ગૃહસ્થી જેવી ભૌતિક પ્રવૃત્તિઓ પ્રતિબંધિત હોવા છતાં, તે આધ્યાત્મિક સાધના માટે વર્ષનો શ્રેષ્ઠ પ્રસંગ છે. પદ્મ પુરાણમાં જણાવાયું છે કે આ મહિનામાં કરવામાં આવતી એક દિવસની પૂજા પણ અન્ય મહિનાઓમાં વર્ષોની તપસ્યા જેટલી પુણ્ય આપે છે.
તેથી, અધિક માસ અથવા મલમાસ અશુભ સમય નથી. આ એવો સમયગાળો છે, જે શાસ્ત્રો દ્વારા પ્રમાણિત છે, જે આપણને દુનિયાની ભાગદોડમાંથી બહાર કાઢે છે અને આત્મ-સાક્ષાત્કાર તરફ દોરી જાય છે. ભગવાન વિષ્ણુ તેને પોતાનું નામ આપીને સંદેશ આપે છે કે જે લોકો દુનિયા દ્વારા ત્યજી દેવામાં આવે છે તેઓ ખુદ ભગવાન દ્વારા સ્વીકારવામાં આવે છે.
નોંધ:- આ લેખમાં આપવામાં આવેલી તમામ માહિતી વિવિધ સ્રોતો જેવા કે - પંચાંગો/ ઉપદેશો/ ધાર્મિક માન્યતાઓ/જ્યોતિષીઓ/ શાસ્ત્રોમાંથી સંકલિત કરવામાં આવી છે અને તમને પ્રસારિત કરવામાં આવી છે. અમારો હેતુ માત્ર માહિતી પૂરી પાડવાનો છે. GSTV આની પુષ્ટિ નથી કરતું. તેના માટે કોઈ નિષ્ણાતનું માર્ગદર્શન લેવું.
