Religion: શું તમે એકાદશી વ્રત દરમિયાન ચા કે કોફી પી શકો છો?
છેલ્લું અપડેટ : 05 Jan 2026
લાખો લોકો એકાદશી વ્રત રાખે છે. આ વ્રત રાખવાના ઘણા ફાયદા છે. તે શારીરિક શક્તિ અને ઇચ્છાશક્તિ બંનેમાં વધારો કરે છે. જો તમે પણ એકાદશી વ્રત રાખો છો, તો જાણો કે તમારે શું ખાવું જોઈએ અને શું ન ખાવું જોઈએ.
તમારે શું પીવું જોઈએ અને શું ન પીવું જોઈએ.
એકાદશી વ્રત દરમિયાન તમે શું ખાઈ કે પી શકો છો?
૧. નિર્જલા વ્રત: ઘણા ભક્તો એકાદશી પર પાણીનો પણ ત્યાગ કરે છે. તેઓ આખા દિવસ માટે ખોરાક અને પાણીનો ત્યાગ કરે છે. તેઓ બીજા દિવસે પારણા (ઉપવાસ તોડવા) દરમિયાન જ ખોરાક અને પાણીનો ઉપયોગ કરે છે. જો તમે આ ન કરી રહ્યા હોવ, તો તમે ઓછામાં ઓછું પાણી પી શકો છો.
૨. જલહાર: આનો અર્થ એ છે કે ફક્ત પાણીને તમારા આહાર તરીકે ધ્યાનમાં લઈને એકાદશી વ્રત રાખવું. તમે એકાદશી વ્રત દરમિયાન દિવસ અને રાતમાં જેટલી વાર પાણી પી શકો છો. જો કે, ઘણા ભક્તો તેમની શારીરિક સ્થિતિને કારણે આ કરી શકતા નથી, તેથી તેઓ ક્ષીરભોજ પસંદ કરે છે.
૩. ક્ષીરભોજ: ક્ષીર એટલે દૂધ, અને ભોજી એટલે ખોરાક. આનો અર્થ એ છે કે એકાદશી દરમિયાન દૂધ પી શકાય છે. ભેંસ કે બકરીનું દૂધ નહીં, પણ ફક્ત ગાયનું દૂધ જ પીવાની મંજૂરી છે. આને દુગ્ધહરી અથવા પયોહરી પણ કહેવામાં આવે છે.
૪. રાસભોજ: આનો અર્થ ફક્ત ફળોના રસનું સેવન કરવું. ફળોમાં દ્રાક્ષ, દાડમ, પપૈયા, કેળા, સફરજન, મીઠા ચૂનો, નારંગી, અનાનસ, નાળિયેર પાણી વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.
૫. ફલહાર: આનો અર્થ એ છે કે આહાર તરીકે ફળોનું સેવન કરવું. અહીં, ફક્ત ચોક્કસ ફળો પસંદ કરવામાં આવ્યા છે, જેમ કે કેળા, પપૈયા, સફરજન, દ્રાક્ષ, મીઠા ચૂનો, નારંગી વગેરે. બદામ, પિસ્તા અને અખરોટ જેવા સૂકા ફળો પણ ફલહાર તરીકે ખાઈ શકાય છે.
૬. નક્તભોજ: નક્ત એટલે રાત્રિ, અને ભોજી એટલે ખોરાક ખાનાર. આનો અર્થ ફક્ત રાત્રે જ ખાવું. આ નિયમ હેઠળ, સૂર્યાસ્ત પછી ખાઈ શકાય છે. કેટલાક લોકો એક વાર ફળો ખાય છે અને રાત્રે રાત્રિભોજન કરે છે. જોકે, તેઓ રાત્રિભોજનમાં સાબુદાણાની ખીચડી, પાણીના શેતૂર, શક્કરિયા, બટાકા, મગફળી, દાણાનો લોટ અને સમક ભાત જેવી ઉપવાસની વસ્તુઓ પણ ખાય છે.
એવા ઉપવાસ અને વ્રત છે જેમાં વ્યક્તિ આખો દિવસ અન્ન વગર રહે છે અને રાત્રે (સૂર્યાસ્ત પછી) ફક્ત એક જ વાર ખાય છે. આવા ઉપવાસને 'નક્ત વ્રત' કહેવામાં આવે છે, અને તેનું પાલન કરનાર વ્યક્તિને 'નક્ત ભોજી' કહેવામાં આવે છે.
એકાદશીના ઉપવાસ દરમિયાન શું ખાઈ કે પી શકાતું નથી?
1. કોફી: કોફી બીન્સ એ કાહવા નામના ફળના બીજ છે. ઉપવાસ દરમિયાન બીજ ખાવા અથવા તેનો રસ પીવા પર પ્રતિબંધ છે. કાહવા એક પ્રકારની કઠોળ છે, અને ઉપવાસ દરમિયાન તમામ પ્રકારની કઠોળનું સેવન પ્રતિબંધિત છે. કોકો પાવડર પણ એ જ છે.
2. ચા: ચા એ છોડના સૂકા પાંદડા છે અને તેને સામાન્ય રીતે ઝાડવા તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. જેમ આપણે ઉપવાસ દરમિયાન પાલક અને મેથી જેવા અન્ય પાંદડાઓનો રસ ખાઈ કે પી શકતા નથી, તેવી જ રીતે ચાને પણ પ્રતિબંધિત માનવી જોઈએ.
૩. ચ્યવનપ્રાશ: ચ્યવનપ્રાશ ૪૦ થી વધુ ઘટકોમાંથી બનાવવામાં આવે છે, તેથી એકાદશીના ઉપવાસ દરમિયાન પ્રતિબંધિત માનવામાં આવતા કેટલાક ઘટકો હાજર હોઈ શકે છે.
૪. પનીર: પનીર એ દૂધનું આથો સ્વરૂપ છે. ભલે તે ગાયના દૂધમાંથી બનાવવામાં આવે છે, પણ એકાદશીના ઉપવાસ દરમિયાન તેનું સેવન કરી શકાતું નથી.
૫. વટાણા: લીલા વટાણા એક પ્રકારની કઠોળ છે અને એકાદશીના ઉપવાસ દરમિયાન તેનું સેવન પ્રતિબંધિત છે.
૬. ટામેટા: કેટલાક લોકો ટામેટાંને ફળ માને છે, પરંતુ તેનું સેવન પણ પ્રતિબંધિત છે.
૭. શરબત: રૂહ અફઝા જેવા અન્ય તમામ પ્રકારના શરબત એકાદશી દરમિયાન પ્રતિબંધિત છે.
૮. પીણાં: કોઈપણ પ્રકારના પીણા, બીયર, દારૂ વગેરેનું સેવન પણ પ્રતિબંધિત છે.
૯. શાકભાજી: એકાદશી પર, ઉપવાસ કરનાર વ્યક્તિએ ગાજર, સલગમ, કોબી, પાલક વગેરે શાકભાજી ન ખાવા જોઈએ.
૧૦. અન્ય ખોરાક: ચોકલેટ, જવ, રીંગણ, કઠોળ, ટોફી, મશરૂમ્સ, ફ્રેન્ચ ફ્રાઈસ, ક્રિસ્પી કોર્ન વગેરે પણ ન ખાવા જોઈએ.