આમલકી એકાદશી 2026: જાણો ક્યારે છે વ્રત? શું છે આમળાના વૃક્ષની ઉત્પત્તિનું રહસ્ય અને પૂજાનું વિશેષ મહત્વ
છેલ્લું અપડેટ : 26 Feb 2026
હિન્દુ ધર્મમાં એકાદશીનું વ્રત અત્યંત ફળદાયી માનવામાં આવે છે. હિન્દુ કેલેન્ડર મુજબ વર્ષમાં કુલ 24 એકાદશીઓ આવે છે, જેમાં ફાગણ મહિનાના શુક્લ પક્ષમાં આવતી એકાદશીને 'આમલકી એકાદશી' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
વર્ષ 2026 માં, આ વ્રત 27 ફેબ્રુઆરી, શુક્રવારના રોજ રાખવામાં આવશે. આ દિવસે ભગવાન વિષ્ણુની સાથે આમળાના વૃક્ષની પણ પૂજા કરવાનું વિધાન છે. માનવામાં આવે છે કે આ દિવસે આમળાના વૃક્ષની પૂજા કરવાથી ભક્તો પર ભગવાનના વિશેષ આશીર્વાદ વરસે છે. ચાલો જાણીએ આ દિવસનું મહત્વ અને તેની પાછળની પૌરાણિક કથાઓ.
આમળાના વૃક્ષની ઉત્પત્તિની કથા
ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, આમળાના વૃક્ષની ઉત્પત્તિ સૃષ્ટિના સર્જન સાથે જોડાયેલી છે. પૌરાણિક કથા મુજબ, જ્યારે ચારેતરફ પાણી હતું અને સૃષ્ટિનું સર્જન થવાનું હતું, ત્યારે બ્રહ્માજીએ ભગવાન વિષ્ણુની ઘોર તપસ્યા કરી હતી. તેમની ભક્તિથી પ્રસન્ન થઈને ભગવાન વિષ્ણુ જ્યારે પ્રગટ થયા, ત્યારે બ્રહ્માજી અત્યંત ભાવુક થઈ ગયા અને તેમની આંખોમાંથી આનંદના આંસુ વહેવા લાગ્યા. માનવામાં આવે છે કે આ આંસુઓ જ્યાં પડ્યા ત્યાંથી આમળાના વૃક્ષનો જન્મ થયો. આ જ કારણ છે કે આમળાના વૃક્ષને પૃથ્વી પરનું પ્રથમ વૃક્ષ અથવા 'આદિ વૃક્ષ' માનવામાં આવે છે.
અમૃત સમાન ફળ
બીજી એક માન્યતા મુજબ, સમુદ્ર મંથન દરમિયાન જ્યારે અમૃત નીકળ્યું, ત્યારે તેના કેટલાક ટીપાં પૃથ્વી પર પડ્યા હતા. જે સ્થાનો પર અમૃતના ટીપાં પડ્યા, ત્યાં આમળાના વૃક્ષો ઉગી નીકળ્યા. તેના ઔષધીય ગુણોને કારણે જ તેને 'અમૃત ફળ' પણ કહેવામાં આવે છે.
આમલકી એકાદશી પર પૂજાનું મહત્વ
શાસ્ત્રો અનુસાર, આમલકી એકાદશીના દિવસે જ આમળાનું વૃક્ષ પ્રગટ થયું હતું. એવું માનવામાં આવે છે કે આ દિવસે ભગવાન વિષ્ણુ સ્વયં આમળાના વૃક્ષમાં બિરાજમાન હોય છે. તેથી ભક્તો આ દિવસે વૃક્ષની પૂજા કરે છે અને ભગવાનને આમળા અર્પણ કરે છે.
ભગવાન વિષ્ણુએ બ્રહ્માજીને આશીર્વાદ આપ્યા હતા કે જે કોઈ શ્રદ્ધાળુ આ દિવસે આમળાના વૃક્ષની ભક્તિભાવથી પૂજા કરશે, તેના તમામ પાપો નાશ પામશે અને જીવનના કષ્ટો દૂર થશે. આમ, આ એકાદશી શ્રદ્ધા, ભક્તિ અને પ્રકૃતિ પ્રત્યેના આદરનું પ્રતીક છે.
