ખુલ્લા આકાશ નીચે 3000 ફૂટની ઊંચાઈ પર બિરાજમાન છે 'એકદંત ગણપતિ', એક હજાર વર્ષ જૂનો છે ઈતિહાસ
છેલ્લું અપડેટ : 04 Sept 2025
ભારતમાં ગણેશ ઉત્સવ ફક્ત શહેરોની જીવંતતા અને પંડાલોની ભવ્યતા સુધી મર્યાદિત નથી. છત્તીસગઢના બસ્તરના ગાઢ જંગલોમાં 3000 ફૂટની ઊંચાઈ પર બિરાજમાન ઢોલકલ ગણેશની પ્રતિમા શ્રદ્ધા અને ઈતિહાસ એકબીજા સાથે કેવી રીતે જોડાયેલા છે તેનો પુરાવો છે. લગભગ 1000 વર્ષ જૂનું આ સ્થળ હજુ પણ રહસ્યો, લોકવાયકાઓ અને ભક્તિનો અદ્ભુત સંગમ છે. આજે અમે તમને તેનાથી સંબંધિત કેટલીક રસપ્રદ બાબતો વિશે જણાવીશું.
ગણેશજીનો પરશુરામ સાથે સામનો થયો હતો
દંતેવાડા જિલ્લામાં સ્થિત આ અનોખી પ્રતિમા 11મી સદીમાં નાગવંશી શાસકો દ્વારા સ્થાપિત કરવામાં આવી હોવાનું માનવામાં આવે છે. કાળા ગ્રેનાઈટ પથ્થરથી બનેલી આ પ્રતિમા લગભગ અઢીથી ત્રણ ફૂટ ઊંચી છે અને તેનું વજન લગભગ 500 કિલો છે. તમને જણાવી દઈએ કે, તે ઢોલક જેવા આકારના પથ્થરમાંથી કોતરવામાં આવી છે, જેના કારણે આ સ્થળનું નામ 'ઢોલકલ' પડ્યું. ભગવાન ગણેશ અહીં લલિતાસન મુદ્રામાં બિરાજમાન છે, જાણે કે તેમની નજર આખા બસ્તરના જંગલો પર હોય.
સ્થાનિક માન્યતાઓ અનુસાર, આ તે સ્થાન છે જ્યાં પરશુરામ અને ગણેશજીનો સામનો થયો હતો. એવું કહેવાય છે કે ફરસીના વારથી ગણપતિનો એક દાંત તૂટી ગયો હતો. નજીકના ગામ 'ફરસપાલ' નું નામ આ વાર્તા પરથી પડ્યું છે. આજે પણ આ ગામમાં પરશુરામનું એક નાનું મંદિર છે, જે આ વાર્તાને જીવંત રાખે છે.
ઢોલકલ ગણેશ ખુલ્લા આકાશ નીચે બિરાજમાન છે
ઢોલકલ ગણેશની મૂર્તિને ખાસ બનાવતી વસ્તુ તેનું સ્વરૂપ છે. પરંપરાગત પવિત્ર જનોઈના બદલે અહીં નાગવંશના પ્રતીક - સાપનો આકાર કોતરવામાં આવ્યો છે. તે નાગવંશી રાજવંશના પ્રભાવ અને ઓળખનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. આ મૂર્તિ પોતાનામાં એક અનોખો વારસો છે જેમાં ખુલ્લા આકાશ નીચે કોઈ મંદિર કે છત નથી.
ગાઢ જંગલમાંથી પસાર થાય છે અહીં પહોંચવાનો રસ્તો
ઢોલકલ પહોંચવાનો રસ્તો કોઈ એડવેન્ચરથી ઓછો નથી. ફરસપાલ ગામથી 7 કિમી લાંબો રસ્તો ગાઢ જંગલમાંથી પસાર થાય છે. આ યાત્રામાં, તમને મોગરાની સુગંધવાળા રસ્તાઓ અને વિશાળ ટેકરીઓ જોવા મળે છે. વચ્ચે, તમે નાના ધોધ અને પ્રાચીન સૂર્ય અને દેવી માતાના ખંડેર મંદિરોના અવશેષો જોઈ શકો છો.
આદિવાસી સંસ્કૃતિ સાથે જોડાણ
બસ્તરના આદિવાસી સમુદાયો માટે, આ ફક્ત એક યાત્રાધામ નથી પરંતુ તેમની પરંપરાઓનો એક ભાગ છે. સ્થાનિક ભોગામી આદિજાતિ માને છે કે તેમનો વંશ ઢોલકલ સાથે જોડાયેલો છે. એક જૂની લોકકથા કહે છે કે અહીં શંખ વગાડતી મહિલા પૂજારીનો અવાજ ગામડાઓ સુધી સંભળાય છે. દર વર્ષે, માઘ મહિનામાં અહીં એક ખાસ મેળાનું આયોજન કરવામાં આવે છે જેમાં ભક્તો અને નજીકના ગામડાઓના લોકોની ભીડ ઉમટે છે.
ઢોલકલ ગણેશ મંદિર કેવી રીતે પહોંચવું?
હવાઈ માર્ગે
રાયપુર અને વિશાખાપટ્ટનમ સૌથી નજીકના મુખ્ય એરપોર્ટ છે, આ બંને સ્થળો જિલ્લા મુખ્યાલય દંતેવાડાથી લગભગ 400 કિમીના સમાન અંતરે છે. જગદલપુર સૌથી નજીકનું મીની એરપોર્ટ છે, જ્યાં રાયપુર અને વિશાખાપટ્ટનમ બંને માટે ફ્લાઈટ સેવાઓ ઉપલબ્ધ છે.
રેલ્વે માર્ગે
વિશાખાપટ્ટનમ જિલ્લા મુખ્યાલય દંતેવાડા સાથે રેલ દ્વારા સારી રીતે જોડાયેલ છે. વિશાખાપટ્ટનમ અને દંતેવાડા વચ્ચે બે દૈનિક ટ્રેનો ઉપલબ્ધ છે.
રોડ
રાયપુર અને દંતેવાડા વચ્ચે નિયમિત બસ સેવાઓ ઉપલબ્ધ છે. દંતેવાડા નિયમિત બસ સેવાઓ દ્વારા હૈદરાબાદ અને વિશાખાપટ્ટનમ સાથે પણ સારી રીતે જોડાયેલ છે.
દર્શન માટે યોગ્ય સમય કયો છે?
શિયાળાની ઋતુ (ડિસેમ્બરથી ફેબ્રુઆરી) આ પ્રવાસ માટે શ્રેષ્ઠ છે. આ સમય દરમિયાન હવામાન ખુશનુમા હોય છે અને રસ્તાઓ સુરક્ષિત હોય છે. વરસાદની ઋતુ દરમિયાન, અહીં જોખમની શક્યતા વધી જાય છે.