Parenting Tips : બાળકને ફક્ત બોલવાનું જ નહીં પરંતુ ધ્યાનથી સાંભળવાનું પણ શીખવો! બનશે સમજદાર, સુધરશે વાતચીત કરવાની સ્કિલ
છેલ્લું અપડેટ : 06 Aug 2025
બાળકોને ફક્ત બોલવાનું જ નહીં પણ ધ્યાનથી સાંભળવાનું પણ શીખવવું ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. આનાથી તે બીજાઓને સમજવા, માન આપવા અને સાચા જવાબો આપવા સક્ષમ બને છે. તમે તેને દરરોજ 5 મિનિટ વાર્તા કહીને અને પછી તેના પર પ્રશ્નો પૂછીને આ ટેવ પાડી શકો છો. વાતચીત દરમિયાન તેની આંખોમાં જુઓ અને વચ્ચે વિરામ લઈને તેના પ્રતિભાવ સાંભળો. તેને વર્ગમાં શિક્ષક શું કહે છે તેના પર ધ્યાન આપવાનું પણ શીખવો. સક્રિય સાંભળવું ન માત્ર બાળકોને વધુ સારા વાતચીતકાર બનાવે છે, પરંતુ આત્મવિશ્વાસ અને સમજણનો વિકાસ પણ કરે છે. આજથી જ આ સરળ પદ્ધતિઓ અપનાવો!
બાળકોમાં સાંભળવાની ક્ષમતા આ રીતે વધારો
વાર્તા પછી પ્રશ્નો પૂછો
બાળકને દરરોજ એક ટૂંકી વાર્તા કહો. વાર્તા પૂરી થયા પછી તેને પૂછો: "તેમાં કયા પાત્રો હતા?", "તમને કોઈ ભાગ ગમ્યો?" આનાથી તેને સાંભળતી વખતે ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાનું શીખવામાં મદદ મળે છે, કારણ કે તે જાણે છે કે પ્રશ્નો પછીથી પૂછવામાં આવશે.
વાતચીત દરમિયાન આંખોમાં જુઓ-
જ્યારે પણ તમે તમારા બાળક સાથે વાત કરો છો, ત્યારે તેને સીધા આગળ જોઈને ધ્યાનથી સાંભળવાનું કહો. તમે ખૂદ પણ તેની વાત સાંભળતા સમય મોબાઈલ અથવા ટી.વી ન જુઓ. આમ કરવાથી બાળક સમજી જશે કે સાંભળવું પણ આદરનો એક ભાગ છે.
‘સાંભળવું’ ને રમત બનાવો-
બાળકો સાથે નાની સક્રિય સાંભળવાની રમતો રમો. જેમ કે “સિમોન કહે છે”, “વાર્તામાં શું ખોટું હતું?” અથવા “કોણ બોલ્યું?” આવી રમતો બાળકોને ધ્યાનથી સાંભળવાની અને પ્રતિભાવ આપવાની ટેવ વિકસાવે છે.
બાળકને વાત પૂરી કરવા દો, વચ્ચે ના પાડો-
જ્યારે બાળક કંઈક બોલી રહ્યું હોય, ત્યારે તેને વચ્ચે ટોકો નહીં. જ્યારે તમારો વારો હોય ત્યારે બોલો. પછી તેને બીજાઓને વચ્ચે ન નાખવાનું પણ શીખવો. સક્રિય સાંભળવાનો આ મૂળભૂત ગુણ છે - સાંભળવાની સમગ્ર પ્રક્રિયાનો આદર કરવો.
શબ્દોને બદલે હાવભાવ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરો-
બાળકોને સમજાવવું મહત્વપૂર્ણ છે કે વ્યક્તિનો મુદ્દો ફક્ત તેના શબ્દોથી જ નહીં, પરંતુ તેના અવાજના સ્વર અને ચહેરાના હાવભાવથી પણ સમજાય છે. આના પર એક નાનો રમત રમો - જેમ કે, હસતી વખતે "હું ગુસ્સે છું" કહો, પછી પૂછો કે તે સાચું હતું કે નહીં.
સક્રિય સાંભળવું એ ફક્ત શાળામાં સારું પ્રદર્શન કરવાની ચાવી નથી, પરંતુ જીવનમાં સંબંધો જાળવવા અને પોતાને વધુ સારી રીતે સમજવાની પણ ચાવી છે. જો તમે આ સરળ પદ્ધતિઓનો રોજિંદા જીવનમાં સમાવેશ કરશો, તો તમારું બાળક માત્ર એક સારો વક્તા જ નહીં, પણ સમજદાર અને જવાબદાર શ્રોતા પણ બનશે.
