VIDEO: બાળક પર ગુસ્સો કરવાનો છોડો! આ ટિપ્સથી તમારા સંતાનને બનાવો સંસ્કારી અને પ્રેમાળ

બાળકોનો ઉછેર માત્ર તેમને ભણાવવા, સારા સંસ્કાર આપવા કે સાચું-ખોટું સમજાવવા પૂરતો સીમિત નથી. બાળકો પોતાના માતા-પિતા સાથે ભાવનાત્મક જોડાણ (ઈમોશનલ બોન્ડિંગ) પણ ઈચ્છે છે. તેમને લાગે છે કે મમ્મી-પપ્પા તેમની વાત સાંભળે, તેમની લાગણીઓને સમજે અને ભૂલ થાય ત્યારે તેમને વઢવાને બદલે સાચો રસ્તો બતાવે. આ જ કારણે 'પોઝિટિવ પેરેન્ટિંગ'માં પ્રેમ, ખુલ્લી વાતચીત, ધ્યાનથી સાંભળવું (એક્ટિવ લિસનિંગ) અને શાંતિથી નિયમો નક્કી કરવા પર ભાર મૂકવામાં આવે છે. જો તમે ઈચ્છો છો કે તમારું બાળક કોઈપણ ડર વગર પોતાની નાની-મોટી વાતો તમારી સાથે શેર કરે, તો રોજિંદી કેટલીક આદતોમાં આ ફેરફાર ખૂબ મદદરૂપ થઈ શકે છે:

1. બાળકની વાત વચ્ચેથી કાપવાને બદલે પૂરી સાંભળો

બાળક જ્યારે શાળા, મિત્રો કે પોતાની કોઈ મુશ્કેલી વિશે જણાવી રહ્યું હોય ત્યારે તરત જ સલાહ આપવા કે નિર્ણય સંભળાવવાનું ટાળો. તેની સામે જોઈને વાત સાંભળો અને જરૂર પડે તો તેની વાત તમારા શબ્દોમાં પુનરાવર્તન કરો. આને 'એક્ટિવ લિસનિંગ' કહેવામાં આવે છે. બાળકને પૂરૂં ધ્યાન આપીને સાંભળવાથી અને તેની લાગણીઓને સમજવાનો પ્રયાસ કરવાથી તમારું બોન્ડિંગ વધુ મજબૂત બનશે.

દાખલા તરીકે, જો બાળક એમ કહે કે, “આજે મારો મિત્ર મારી સાથે વાત નહોતો કરતો”, તો તરત જ એવું ન કહો કે “કાંઈ વાંધો નહીં, ભૂલી જા.” તેના બદલે પૂછો, “શું તને આનાથી ખરાબ લાગ્યું?” આનાથી તેને અનુભવ થશે કે તમે તેની લાગણીઓને મહત્વ આપો છો.

2. માત્ર ભૂલ પર જ નહીં, સારી વાતની પ્રશંસા પણ કરો

જો બાળકે ગૃહકાર્ય (હોમવર્ક) સમયસર કર્યું હોય, પોતાના રમકડાં પોતે સરખા મૂક્યા હોય કે નાના ભાઈ-બહેનને મદદ કરી હોય, તો તેની પ્રશંસા ચોક્કસ કરો. પરંતુ ફક્ત “ગુડ બોય” કે “ગુડ ગર્લ” કહેવાને બદલે તેને એ જણાવો કે તમને તેની કઈ વાત સારી લાગી. બાળકના કોઈ ચોક્કસ સારા વર્તનના વખાણ કરવાથી તેને એ સમજવામાં મદદ મળે છે કે તેણે શું સાચું કર્યું છે.

3. દરેક ભૂલ પર વઢવાને બદલે વર્તનમાં સુધારો કરો

બાળકથી ભૂલ થવી એ શીખવાની પ્રક્રિયાનો એક ભાગ છે. તેથી “તું સાવ બેદરકાર છે” જેવા શબ્દો વાપરવાને બદલે તેના વર્તન પર વાત કરો. બાળકના વ્યક્તિગત સ્વભાવ પર ટીકા કરવાને બદલે તેના વર્તનને સમજાવવું અને સાચી રીત બતાવવી વધુ મદદરૂપ થાય છે.

જેમ કે, જો બાળક સામાન વેરવિખેર કરી દે, તો “તું હંમેશાં ગંદકી કરે છે” એમ કહેવાને બદલે કહો કે, “રમી લીધા પછી રમકડાં પાછા પોતાની જગ્યાએ મૂકવા જરૂરી છે.”

4. રોજ થોડો 'ક્વોલિટી ટાઈમ' માત્ર બાળક માટે ફાળવો

બાળક સાથે સમય વિતાવવાનો અર્થ હંમેશાં કોઈ મોટી પ્રવૃત્તિ કે પિકનિક જ કરવી એવો નથી. સાથે બેસીને વાતો કરવી, વાર્તા વાંચવી, રમવું કે સાથે ચાલવા જવું પણ પૂરતું છે. આ સમય દરમિયાન ફોન અને ટીવીને થોડીવાર દૂર રાખીને તમારું પૂરૂં ધ્યાન બાળક પર આપો.

5. નિયમો બનાવો, પરંતુ પ્રેમ અને સન્માન સાથે

પેરેન્ટિંગમાં બાળકોને દરેક વાતની છૂટ આપી દેવી પણ યોગ્ય નથી. ઘરમાં બાળકની ઉંમર પ્રમાણે સ્પષ્ટ અને સરળ નિયમો હોવા જોઈએ. ફરક માત્ર એટલો છે કે આ નિયમો ડર, ધમકી કે મારઝૂડના બદલે શાંતિથી સમજાવવામાં આવે. પોઝિટિવ પેરેન્ટિંગમાં સ્પષ્ટ સીમાઓ (Clear Boundaries) નક્કી કરવાની સાથે બાળકની લાગણીઓને સમજવી અને સન્માન આપવું ખૂબ જરૂરી છે.