Waqf: વકફ કાયદો 2025 પર સુનાવણી પૂર્ણ, સુપ્રીમ કોર્ટે ચુકાદો અનામત રાખ્યો, વાંચો બંને વકીલોની દલીલો
છેલ્લું અપડેટ : 22 May 2025
Waqf: દેશ આખામાં ભારે ચકચાર મચાવનાર અને જેના લીધે ભારે હોબાળો થયો તે વકફ કાયદો 2025 પર સુપ્રીમ કોર્ટમાં સુનાવણી પૂર્ણ થઈ ચુકી છે. ત્રણ દિવસની મેરેથોનની સુનાવણી પછી મુખ્ય ન્યાયાધીશ બીઆર ગવઈ અને જસ્ટીસ એજી મસીહની બેંચે ચુકાદો અનામત રાખ્યો છે. કોર્ટે સુનાવણી દરમ્યાન કહ્યું હતું કે, વકફ કાયદા પર વચગાળાની રોક લગાવાઈ શકે છે. હવે કોર્ટ પોતાના ચુકાદામાં નક્કી કરશે કે સ્ટે લગાવવો કે નહીં. સુપ્રીમ કોર્ટમાં સુનાવણી દરમ્યાન તમામ પક્ષોએ પોતાની દલીલો મૂકી હતી.
સુપ્રીમ કોર્ટમાં વકફ કાયદો 2025 દરમિયાન ઘણા સવાલો પૂછવામાં આવ્યા હતા. વકફ બોર્ડ વિરુદ્ધ દાખલ કરાયેલી અરજીઓની કપિલ સિબ્બલે વકીલાત કરી હતી. જ્યારે કાયદાના પક્ષમાં કેન્દ્ર સરકાર તરફથી સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ દલીલો રાખી હતી.
વકફ કાયદાના વિરોધમાં દલીલ
રાજીવ ધવન - વકફ મુસ્લિમ સમુદાયના હૃદય નજીક એક સંસ્થા છે. અમે જોઈ શકીએ છીએ કે વકફ મુસ્લિમોના આખા જીવન અને સામાજિક આર્થિક જીવન સાથે સંકળાયેલ છે. સુપ્રીમ કોર્ટનો એક ચુકાદો પણ છે. વેદા અનુસાર મંદિર પણ હિંદુ ધર્મ માટે અનિવાર્ય અંગ નથી. ત્યાંતો પ્રકૃતિની પૂજા કરવાની જોગવાઈ છે. અગ્નિ, જળ, વરસાદના દેવતા છે. પર્વત, સાગર વગેરે છે.
કપિલ સિબ્બલ
ઈસ્લામના કેટલાક મૂળભૂત સિદ્ધાંતો અનુસાર, વકફ એ કુદરતને સમર્પિત કરવાનો છે. મૃત્યુ પછીના જીવન માટે. એકવાર વકફ કર્યા પછી, હંમેશા વકફ. CJI એ કહ્યું કે દાન એ અન્ય ધર્મો માટે પણ એક મૂળભૂત સિદ્ધાંત છે. સિબ્બલે કહ્યું કે અહીં આ વિચાર અન્ય કરતા અલગ છે. આ ભગવાનને આપવામાં આવેલું દાન છે. અહીં સમર્પણ ભગવાનને છે. દાન સમુદાય માટે છે. ભવિષ્ય માટે એટલે કે મૃત્યુ પછી. જેથી મૃત્યુ પછી અલ્લાહ મારી સંભાળ રાખે.
જ્યાં સુધી હિન્દુ ધાર્મિક સ્થળોના દાનનો સંબંધ છે, ત્યાં સુધી બિન-હિન્દુઓનો તેમાં સમાવેશ થતો નથી. પરંતુ જ્યાં સુધી વકફનો સંબંધ છે, અહીં બિન-મુસ્લિમોનો પણ તેમાં સમાવેશ થતો નથી.બિન-મુસ્લિમો માટે ચાર વ્યક્તિઓનું અનામત રાખવામાં આવ્યું છે. મારા મતે, એક પણ પૂરતું છે. આ કાયદો ધર્મનિરપેક્ષ કેમ નથી. તેની સમજૂતી કાયદામાં જ જોવા મળે છે.
કલમ-3Cનો હેતુ મહેસૂલ પ્રવેશમાં ફેરફાર કરવાનો છે, હું કબજો રાખીશ અને મને ખાલી કરવામાં આવશે નહીં પરંતુ કોઈ ચોક્કસ અધિકારો આપવામાં આવશે નહીં. શું એ નક્કી કરવું જરૂરી નથી કે આ સરકારી મિલકત છે. મહેસૂલ રેકોર્ડ ફક્ત ત્યારે જ બદલી શકાય છે જ્યારે તે નક્કી થાય કે તે સરકારી મિલકત છે. આ જોગવાઈ ગેરબંધારણીય છે. તપાસ માટે કોઈ સમય મર્યાદા નથી. તેમાં 6 મહિના કે તેથી વધુ સમય લાગી શકે છે. ત્યાં સુધીમાં મુસ્લિમ સમુદાય તે મિલકત પરનો પોતાનો અધિકાર ગુમાવી દેશે. તે મિલકત વકફ છે કે નહીં તે નક્કી કરવા માટે કોઈ નિશ્ચિત પ્રક્રિયા નથી. નિર્ણય સરકારે કરવાનો હોય છે, નિર્ણય પછી, મહેસૂલ રેકોર્ડમાં પણ ફેરફારો કરી શકાય છે. નિર્ણયની પ્રક્રિયા નિશ્ચિત નથી. તે સંપૂર્ણપણે મનસ્વી છે.
વકફ કાયદાના સમર્થનમાં દલીલો
સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતા-
જો અંતિમ સુનાવણી પછી, કોર્ટને લાગે કે કાયદો ગેરબંધારણીય છે, તો કોર્ટ તેને રદ કરી શકે છે. પરંતુ જો કોર્ટ વચગાળાના આદેશથી કાયદાને રોકે છે, અને આ સમય દરમિયાન કોઈપણ મિલકત વકફમાં જાય છે, તો તેને પાછી મેળવવી મુશ્કેલ બનશે. કારણ કે વકફ અલ્લાહનો છે, એકવાર તે વકફમાં જાય, પછી તેને પાછી મેળવવી સરળ રહેશે નહીં. વકફ બનાવવો અને વકફને દાન કરવું એ બે અલગ-અલગ બાબતો છે. આ જ કારણ છે કે મુસ્લિમો માટે 5 વર્ષની પ્રેક્ટિસ જરૂરી છે, જેથી વકફનો ઉપયોગ કોઈને છેતરવા માટે ન થાય.
ધારો કે હું હિન્દુ છું અને હું વકફમાં દાન આપવા માંગુ છું, તો વકફમાં પણ દાન આપી શકાય છે. સુપ્રીમ કોર્ટે તેના એક નિર્ણયમાં કહ્યું છે કેદેશના બંધારણની કલમ-12 હેઠળ, વકફ પોતે જ એક રાજ્ય છે. આવી સ્થિતિમાં, એવો દલીલ કરી શકાય નહીં કે તેમાં ફક્ત એક જ સમુદાયના લોકોને સામેલ કરવામાં આવશે.
