ચીસો, આંસુ અને લાશોના ઢગલા! દેશમાં નાસભાગની એવી ઘટનાઓ, જેની યાદ આજે પણ ધ્રુજાવી દે છે

દેશમાં ધાર્મિક ઉત્સવો, મંદિરો, પૂજા પંડાલો અને ધાર્મિક યાત્રાઓ દરમિયાન ભીડ બેકાબૂ બનવાથી અનેક મોટી દુર્ઘટનાઓ સર્જાઈ છે. તાજેતરમાં પશ્ચિમ બંગાળના કોલકાતામાં ચોરબાગાન દુર્ગા પૂજા પંડાલમાં થયેલી નાસભાગમાં 19 લોકોનાં મોત થયાના અહેવાલે ફરી એકવાર ભીડ વ્યવસ્થાપન સામે ગંભીર સવાલો ઊભા કર્યા છે. આ દુર્ઘટનામાં બે ડઝનથી વધુ લોકો ઘાયલ થયા છે. જોકે, દેશમાં આ પહેલી ઘટના નથી. પ્રયાગરાજના મહાકુંભથી લઈને વૈષ્ણોદેવી મંદિર અને હાથરસના સત્સંગ સુધી અનેક દુર્ઘટનાઓમાં સેંકડો લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા છે. ચાલો જાણીએ દેશની કેટલીક મોટી દુર્ઘટનાઓ વિશે.

કોલકાતામાં દુર્ગા પૂજા પંડાલમાં નાસભાગ

18 ઓક્ટોબર 2026ના અહેવાલ મુજબ, કોલકાતાના ચોરબાગાન વિસ્તારમાં શનિવારે સાંજે દુર્ગા પૂજા પંડાલમાં નાસભાગની ઘટના બની હતી. ભારે વરસાદ, સાંકડા પ્રવેશ અને બહાર નીકળવાના રસ્તા તથા મોટી સંખ્યામાં એકત્ર થયેલી ભીડને કારણે પરિસ્થિતિ વણસી હતી. આ દુર્ઘટનામાં 19 લોકોનાં મોત થયાં હોવાના અહેવાલ છે, જ્યારે 25 લોકો ઘાયલ થયા છે.

મહાકુંભથી રેલવે સ્ટેશન સુધી દુર્ઘટનાઓ

• 29 જાન્યુઆરી 2025 – પ્રયાગરાજ મહાકુંભ: મૌની અમાસના દિવસે સંગમ ખાતે થયેલી નાસભાગમાં 30 લોકોનાં મોત થયાં હતાં અને 60 લોકો ઘાયલ થયા હતા.

• 15 ફેબ્રુઆરી 2025 – નવી દિલ્હી રેલવે સ્ટેશન: મહાકુંભ જવા માટે એકત્ર થયેલી ભીડ વચ્ચે નાસભાગ થતાં 18 લોકોનાં મોત થયાં હતાં.

• 8 જાન્યુઆરી 2025 – તિરુમલા: વૈકુંઠ દ્વાર દર્શન માટે ટિકિટ કાઉન્ટર પાસે થયેલી નાસભાગમાં છ લોકોનાં મોત થયાં હતાં.

• 3 મે 2025 – શિરગાંવ, ગોવા: શ્રી લૈરાઈ દેવી મંદિરની યાત્રા દરમિયાન થયેલી નાસભાગમાં સાત લોકોનાં મોત થયાં હતાં અને આશરે 80 લોકો ઘાયલ થયા હતા.

હાથરસ, વૈષ્ણોદેવી અને ઇન્દોરની મોટી દુર્ઘટનાઓ

• 2 જુલાઈ 2024 – હાથરસ, ઉત્તર પ્રદેશ: ભોલે બાબાના સત્સંગ બાદ થયેલી નાસભાગમાં 100થી વધુ લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા હતા.

• 12 ઑગસ્ટ 2024 – બાબા સિદ્ધનાથ મંદિર, બિહાર: શ્રાવણ માસ દરમિયાન થયેલી નાસભાગમાં સાત લોકોનાં મોત થયાં હતાં અને 10 લોકો ઘાયલ થયા હતા.

• 1 જાન્યુઆરી 2022 – માતા વૈષ્ણોદેવી મંદિર: નવા વર્ષના દર્શન દરમિયાન થયેલી નાસભાગમાં 12 લોકોનાં મોત થયાં હતાં અને 12થી વધુ લોકો ઘાયલ થયા હતા.

• 31 માર્ચ 2023 – ઇન્દોર, મધ્ય પ્રદેશ: રામનવમીના હવન દરમિયાન મંદિરની વાવની છત ધરાશાયી થતાં 36 લોકોનાં મોત થયાં હતાં અને 18 લોકો ઘાયલ થયા હતા.

2013 અને 2014માં પણ સર્જાઈ હતી મોટી દુર્ઘટના

• 23 ઑક્ટોબર 2023 – ગોપાલગંજ, બિહાર: રાજા દલ દુર્ગા પૂજા પંડાલમાં મહાનવમીના દિવસે થયેલી નાસભાગમાં એક બાળક સહિત ત્રણ લોકોનાં મોત થયાં હતાં અને 17 લોકો ઘાયલ થયા હતા.

• 13 ઑક્ટોબર 2013 – રતનગઢ મંદિર, મધ્ય પ્રદેશ: નવરાત્રિ દરમિયાન થયેલી નાસભાગમાં 115 લોકોનાં મોત થયાં હતાં અને 100થી વધુ લોકો ઘાયલ થયા હતા.

• 3 ઑક્ટોબર 2014 – ગાંધી મેદાન, પટના: દશેરાના કાર્યક્રમ બાદ થયેલી નાસભાગમાં 32 લોકોનાં મોત થયાં હતાં અને 26 લોકો ઘાયલ થયા હતા.

2003થી 2015 દરમિયાન થયેલી મોટી દુર્ઘટનાઓ

દેશમાં છેલ્લાં બે દાયકાથી વધુ સમય દરમિયાન અનેક ધાર્મિક કાર્યક્રમોમાં ભીડને કારણે મોટી જાનહાનિ થઈ છે.

• 27 ઑગસ્ટ 2003 – નાસિક કુંભ, મહારાષ્ટ્ર: સ્નાન દરમિયાન થયેલી નાસભાગમાં 39 લોકોનાં મોત થયાં હતાં.

• 25 જાન્યુઆરી 2005 – માંઢરદેવી મંદિર, મહારાષ્ટ્ર: ધાર્મિક યાત્રા દરમિયાન સર્જાયેલી નાસભાગમાં 340થી વધુ લોકોનાં મોત થયાં હતાં.

• 3 ઑગસ્ટ 2008 – નૈના દેવી મંદિર, હિમાચલ પ્રદેશ: પથ્થરો ખસવાની અફવા બાદ નાસભાગ થતાં 162 લોકોનાં મોત થયાં હતાં.

• 30 સપ્ટેમ્બર 2008 – ચામુંડા દેવી મંદિર, રાજસ્થાન: બોમ્બ હોવાની અફવાને કારણે ફેલાયેલી નાસભાગમાં આશરે 250 લોકોનાં મોત થયાં હતાં.

• 4 માર્ચ 2010 – રામજાનકી મંદિર, ઉત્તર પ્રદેશ: મફતમાં કપડાં અને ભોજન વિતરણ દરમિયાન થયેલી નાસભાગમાં આશરે 63 લોકોનાં મોત થયાં હતાં.

• 14 જાન્યુઆરી 2011 – પુલમેડુ, કેરળ: સબરીમાલાથી પરત ફરી રહેલા શ્રદ્ધાળુઓ વચ્ચે થયેલી દુર્ઘટનામાં 104 લોકોનાં મોત થયાં હતાં.

• 8 નવેમ્બર 2011 – હર કી પૌડી, હરિદ્વાર: નાસભાગમાં 20 લોકોનાં મોત થયાં હતાં.

• 19 નવેમ્બર 2012 – પટના: છઠ પૂજા દરમિયાન કામચલાઉ પુલ ધરાશાયી થતાં સર્જાયેલી નાસભાગમાં આશરે 20 લોકોનાં મોત થયાં હતાં.

• 14 જુલાઈ 2015 – રાજમહેન્દ્રવરમ, આંધ્ર પ્રદેશ: ગોદાવરી નદીમાં પુષ્કરમ સ્નાન દરમિયાન થયેલી નાસભાગમાં 27 લોકોનાં મોત થયાં હતાં.

તાજેતરના વર્ષોમાં પણ અટકી નથી આવી ઘટનાઓ

• 1 નવેમ્બર 2025 – કાસીબુગ્ગા, આંધ્ર પ્રદેશ: શ્રી વેંકટેશ્વર સ્વામી મંદિરમાં થયેલી નાસભાગમાં નવ લોકોનાં મોત થયાં હતાં.

• 17 ઑગસ્ટ 2026 – અશોક ધામ મંદિર, બિહાર: શ્રાવણ માસ દરમિયાન થયેલી નાસભાગમાં સાત લોકોનાં મોત થયાં હતાં.

ધાર્મિક કાર્યક્રમોમાં સુરક્ષા વ્યવસ્થા કેમ જરૂરી?

આ તમામ દુર્ઘટનાઓનાં કારણો અલગ-અલગ રહ્યાં છે. ક્યાંક અફવા ફેલાતાં લોકોમાં ગભરાટ સર્જાયો, તો ક્યાંક સાંકડા રસ્તા, અચાનક વધેલી ભીડ અથવા કામચલાઉ માળખાં ધરાશાયી થવાથી પરિસ્થિતિ બેકાબૂ બની હતી.

આવી દુર્ઘટનાઓ અટકાવવા માટે પ્રવેશ અને બહાર નીકળવાના રસ્તા ખુલ્લા રાખવા, ભીડની ક્ષમતા મુજબ આયોજન કરવું, પૂરતી લાઇટિંગ અને સુરક્ષાકર્મીઓની વ્યવસ્થા કરવી તથા કટોકટીમાં લોકોને બહાર કાઢવાની યોજના તૈયાર રાખવી જરૂરી છે.

કોલકાતાની તાજેતરની દુર્ઘટનાએ ફરી એકવાર યાદ અપાવ્યું છે કે ધાર્મિક ઉત્સવમાં શ્રદ્ધાળુઓની સુરક્ષા સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા હોવી જોઈએ. યોગ્ય આયોજન અને સમયસર પગલાં અનેક નિર્દોષ લોકોના જીવ બચાવી શકે છે.