VIDEO: શહેરોમાં ચૂલા સળગતા રાખવા PNG ફરજિયાત કરાશે, જ્યાં પાઇપલાઇન હશે ત્યાં LPG કનેક્શન રદ થશે

પશ્ચિમ એશિયામાં (West Asia) ચાલી રહેલા તણાવ અને ક્રૂડ ઓઈલ (Crude Oil)ના સપ્લાયને લઈને ઊભી થયેલી ચિંતાઓ વચ્ચે કેન્દ્ર સરકારે (Central Government) ઘરેલુ ગેસના ઉપયોગ અંગે મહત્વનો નિર્ણય લીધો છે. પેટ્રોલિયમ મંત્રાલય (Petroleum Ministry) દ્વારા શહેરોમાં પાઇપલાઇન મારફતે PNG (Piped Natural Gas)ની સુવિધા ઉપલબ્ધ હોય તેવા વિસ્તારોમાં LPG (Liquefied Petroleum Gas) સિલિન્ડરનો ઉપયોગ ઘટાડવા માટે નવા નિર્દેશો આપવામાં આવ્યા છે.

સરકારના નવા નિયમો અનુસાર, જે વિસ્તારોમાં PNG કનેક્શન ઉપલબ્ધ છે ત્યાં ગ્રાહકોને PNG અપનાવવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવશે. જો કોઈ ગ્રાહક PNGની સુવિધા ઉપલબ્ધ હોવા છતાં LPG કનેક્શન ચાલુ રાખે છે, તો તેને નોટિસ (Notice) આપવામાં આવી શકે છે અને નિયમો મુજબ LPG કનેક્શન રદ (Cancel) કરવાની કાર્યવાહી થઈ શકે છે.

ક્રૂડ ઓઈલ સંકટ વચ્ચે સરકારનો મોટો નિર્ણય

પશ્ચિમ એશિયામાં અમેરિકા (America) અને ઈરાન (Iran) વચ્ચે વધતા તણાવને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ક્રૂડ ઓઈલના પુરવઠાને લઈને ચિંતા વધી છે. ખાસ કરીને હોર્મુઝ જળમાર્ગ (Strait of Hormuz)ને લઈને ઊભી થયેલી સ્થિતિની સીધી અસર વૈશ્વિક એનર્જી સપ્લાય (Energy Supply) પર પડી શકે છે.

ભારત પોતાની ક્રૂડ ઓઈલની જરૂરિયાતનો મોટો હિસ્સો આયાત (Import) દ્વારા પૂરો કરે છે. આવી સ્થિતિમાં આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ વધે અથવા સપ્લાયમાં અડચણ આવે તો દેશમાં પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો અને LPGની સપ્લાય વ્યવસ્થા પર દબાણ વધી શકે છે.

આથી કેન્દ્ર સરકાર હવે ઘરેલુ ગેસના વપરાશમાં LPG પરની નિર્ભરતા ઘટાડીને PNGના ઉપયોગને વધારવા પર ભાર મૂકી રહી છે.

PNG ઉપલબ્ધ હોય ત્યાં LPG પર તવાઈ

સરકારના નિર્દેશો અનુસાર, શહેરો અને એવા વિસ્તારો જ્યાં PNG પાઇપલાઇનનું નેટવર્ક (Pipeline Network) પહોંચી ગયું છે, ત્યાં રહેલા પરિવારોને PNG કનેક્શન લેવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવશે.

જો કોઈ વિસ્તારમાં PNG ઉપલબ્ધ હોવા છતાં પરિવાર LPG સિલિન્ડરનો ઉપયોગ કરતો રહે છે, તો સંબંધિત તંત્ર દ્વારા તેની તપાસ કરવામાં આવી શકે છે. આવા ગ્રાહકોને નોટિસ આપીને PNGમાં શિફ્ટ (Shift) થવા માટે કહેવામાં આવશે.

નિયમોનો મુખ્ય હેતુ એ છે કે જ્યાં પાઇપલાઇન મારફતે કુદરતી ગેસ (Natural Gas) ઉપલબ્ધ છે ત્યાં LPG સિલિન્ડર પરની નિર્ભરતા ઘટાડવામાં આવે.

એક જ ઘરમાં PNG અને LPG બંને કનેક્શન નહીં?

સરકારે તૈયાર કરેલા નવા નિયમનકારી માળખા (Regulatory Framework) હેઠળ PNG અને LPGના ડ્યુઅલ કનેક્શન (Dual Connection)ને લઈને પણ કડક વ્યવસ્થા કરવામાં આવી રહી છે.

અર્થાત્, જે પરિવારોના ઘરમાં PNG કનેક્શન સક્રિય થઈ જશે, તેમના LPG કનેક્શન અંગે સંબંધિત વિભાગ દ્વારા કાર્યવાહી કરવામાં આવી શકે છે. ગ્રાહકોએ PNG અપનાવ્યા બાદ LPG કનેક્શન સરેન્ડર (Surrender) કરવાનું રહેશે.

આ માટે રાજ્ય સરકારો, કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો અને સંબંધિત વિભાગોને જરૂરી કાર્યવાહી કરવા સૂચના આપવામાં આવી છે.

જિલ્લા સ્તરે નોડલ અધિકારીની નિમણૂક

PNGને ઝડપથી પ્રોત્સાહન આપવા માટે જિલ્લા સ્તરે નોડલ અધિકારી (Nodal Officer)ની વ્યવસ્થા કરવામાં આવશે. ખાદ્ય અને નાગરિક પુરવઠા વિભાગ (Food & Civil Supplies Department)ના જિલ્લા કક્ષાના અધિકારીઓને આ કામગીરીમાં જવાબદારી સોંપવામાં આવી શકે છે.

આ અધિકારીઓનું મુખ્ય કામ PNG ઉપલબ્ધ હોય તેવા વિસ્તારોની ઓળખ કરવી, LPG ગ્રાહકોને PNGમાં શિફ્ટ કરવા માટે જાગૃતિ ફેલાવવી અને કનેક્શનની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવવાનું રહેશે.

PNG કનેક્શન માટે શિબિરો યોજાશે

સરકારના આ અભિયાન હેઠળ ગ્રાહકોને PNG કનેક્શન મેળવવામાં મુશ્કેલી ન પડે તે માટે જાગૃતિ કાર્યક્રમો (Awareness Programs) અને કનેક્શન કેમ્પ (Connection Camps) યોજવાની પણ વ્યવસ્થા કરવામાં આવી રહી છે.

PNG કંપનીઓ અને સિટી ગેસ ડિસ્ટ્રિબ્યુશન કંપનીઓ (City Gas Distribution Companies) વચ્ચે સંકલન વધારવા માટે સંકલન સમિતિ (Coordination Committee) બનાવવાની પણ સૂચના આપવામાં આવી છે.

આ સમિતિઓ PNG કનેક્શનની ઉપલબ્ધતા, નવા કનેક્શનની પ્રક્રિયા અને LPGથી PNGમાં શિફ્ટ થનારા ગ્રાહકોની કામગીરી પર નજર રાખશે.

LPGનો વપરાશ ઘટાડવાનો પ્રયાસ

કેન્દ્ર સરકારના આ નિર્ણય પાછળનો મુખ્ય હેતુ દેશના એનર્જી સિક્યુરિટી (Energy Security)ને મજબૂત કરવાનો હોવાનું માનવામાં આવે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ક્રૂડ ઓઈલ અને LPGની સપ્લાયમાં કોઈ મોટી સમસ્યા ઊભી થાય તે પહેલાં જ દેશમાં LPGનો વપરાશ ઘટાડવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે.

શહેરોમાં જ્યાં PNGનું નેટવર્ક પહેલેથી જ ઉપલબ્ધ છે ત્યાં વધુમાં વધુ પરિવારોને PNG સાથે જોડવામાં આવે તો LPG સિલિન્ડરની માંગ (Demand) ઘટાડી શકાય છે. તેનાથી LPGની ઉપલબ્ધતા અન્ય વિસ્તારોમાં જાળવી રાખવામાં પણ મદદ મળી શકે છે.

ગ્રાહકો પર શું અસર પડશે?

આ નિર્ણયનો સૌથી સીધો પ્રભાવ એવા શહેરી ગ્રાહકો પર પડી શકે છે, જેમના વિસ્તારમાં PNG પાઇપલાઇન પહોંચી ગઈ છે પરંતુ તેઓ હજુ પણ LPG સિલિન્ડરનો ઉપયોગ કરે છે.

આવા ગ્રાહકોએ PNG કનેક્શન લેવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરવી પડી શકે છે. PNG કનેક્શન સક્રિય થયા બાદ LPG કનેક્શન ચાલુ રાખવા અંગે નવા નિયમો લાગુ પડી શકે છે.

જોકે, જ્યાં PNGની સુવિધા ઉપલબ્ધ નથી ત્યાંના ગ્રાહકો માટે હાલની LPG વ્યવસ્થા ચાલુ રહેવાની શક્યતા છે. એટલે આ નિર્ણયનો મુખ્ય ફોકસ (Focus) PNG નેટવર્ક ધરાવતા શહેરી વિસ્તારો પર છે.

સરકારની નજર ક્રૂડ ઓઈલ અને ગેસ સપ્લાય પર

પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલી ભૌગોલિક-રાજકીય સ્થિતિ (Geopolitical Situation)ને કારણે વૈશ્વિક એનર્જી માર્કેટમાં અનિશ્ચિતતા વધી રહી છે. હોર્મુઝ જળમાર્ગ વિશ્વના મહત્વના ઓઈલ ટ્રાન્ઝિટ રૂટ્સ (Oil Transit Routes)માંથી એક છે.

જો અહીંથી ક્રૂડ ઓઈલનો પુરવઠો ખોરવાય તો વૈશ્વિક બજારમાં તેની અસર જોવા મળી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં ભારત માટે ઘરેલુ ગેસ સપ્લાય (Domestic Gas Supply)નું યોગ્ય સંચાલન મહત્વનું બની જાય છે.

આ પૃષ્ઠભૂમિમાં કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા PNGના વિસ્તરણ અને LPGના વપરાશને નિયંત્રિત કરવાના પ્રયાસોને મહત્વ આપવામાં આવી રહ્યું છે.