મોદી સરકાર મહિલા અનામત બિલ સંસદમાં કરશે રજૂ, કોંગ્રેસનો આક્ષેપ આ બિલ વિભાજનનું કારણ બની શકે
છેલ્લું અપડેટ : 16 Apr 2026
મહિલા અનામત બિલ 2026: સંસદના ખાસ સત્ર પહેલા, સરકાર મહિલા અનામત બિલને આગળ વધારવા માટે કટિબદ્ધ હોય તેવું લાગે છે. આ મુદ્દા પર, કોંગ્રેસ - અન્ય વિપક્ષી પક્ષો સાથે - સરકારને ઘેરવા માટે તૈયાર છે. 16 એપ્રિલ (ગુરુવારે), સરકાર નિયમ 66 ની જોગવાઈઓને સ્થગિત કરવા માટે લોકસભામાં એક પ્રસ્તાવ રજૂ કરશે. આ પગલા પાછળનો ઉદ્દેશ્ય મહિલા અનામત બિલ અને સીમાંકન બિલને એકસાથે પસાર કરવાનો છે.
સરકાર આજે ત્રણ બિલ રજૂ કરવાની તૈયારીમાં છે. 131મા બંધારણીય સુધારા હેઠળ, બેઠકોની સંખ્યા વધારવા માટે એક પ્રસ્તાવ રજૂ કરવામાં આવશે. વધુમાં, બીજું બિલ - સીમાંકન બિલ, 2026 - સીમાંકન પંચની રચના માટે જોગવાઈ કરશે. ત્રીજું બિલ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો કાયદા (સુધારા) બિલ, 2026 હશે. બંધારણ (131મો સુધારો) બિલ અને સીમાંકન બિલ, 2026, કાયદા પ્રધાન અર્જુન રામ મેઘવાલ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવશે. ગૃહમંત્રી વતી કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ કાયદા (સુધારા) બિલ, 2026 રજૂ કરવામાં આવશે.
લોકસભામાં સૂચિબદ્ધ મહિલા અનામતના અમલીકરણ સંબંધિત બિલ
મહિલા અનામતના અમલીકરણ સંબંધિત બિલ ગુરુવારે લોકસભામાં રજૂ કરવા માટે સૂચિબદ્ધ કરવામાં આવ્યું છે. આ કાયદાકીય પેકેજ - જેમાં ત્રણ અલગ અલગ બિલોનો સમાવેશ થાય છે -નો ઉદ્દેશ્ય વર્ષ 2029 સુધીમાં મહિલા અનામત લાગુ કરવાનો અને લોકસભા બેઠકોની સંખ્યા 543 થી વધારીને 850 કરવાનો છે. જારી કરાયેલ બુલેટિન અનુસાર, 'બંધારણ (131મો સુધારો) બિલ, 2026,' 'સીમાંકન બિલ, 2026,' અને 'કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ કાયદા (સુધારા) બિલ, 2026' ચર્ચા માટે લોકસભામાં રજૂ કરવામાં આવશે. બુલેટિનમાં વધુમાં જણાવાયું છે કે લોકસભાની કાર્યકારી સલાહકાર સમિતિએ ચર્ચા માટે 18 કલાક ફાળવ્યા છે. આ ચર્ચા શુક્રવાર સુધી ચાલુ રહી શકે છે. લોકસભા દ્વારા પસાર થયા પછી, આ બિલો રાજ્યસભામાં આગળ વધશે.
વિરોધી પક્ષોની બેઠક; સીમાંકન જોગવાઈઓનો જોરદાર વિરોધ
બિલ રજૂ થયાના એક દિવસ પહેલા, કોંગ્રેસ પ્રમુખ મલ્લિકાર્જુન ખડગેના નિવાસસ્થાને વિવિધ વિપક્ષી પક્ષોના નેતાઓની બેઠક યોજાઈ હતી. તેમાં નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો કે તેના સીમાંકન સંબંધિત જોગવાઈઓનો જોરદાર વિરોધ કરવામાં આવશે. તેમણે એમ પણ કહ્યું હતું કે લોકસભામાં હાલની 543 બેઠકોના આધારે, મહિલા અનામતનો અમલ 2029 થી શરૂ થવો જોઈએ.
મહિલા અનામત બિલ વિભાજનનું કારણ બની શકે છે: કોંગ્રેસ નેતા
કોંગ્રેસ નેતા અનંત ગાડગીલે ટિપ્પણી કરી હતી કે આનાથી ઉત્તર અને દક્ષિણ રાજ્યો વચ્ચે ભાવનાત્મક વિભાજન થઈ શકે છે. તેમણે આ કાયદો રજૂ કરવામાં કેન્દ્ર સરકારની ઉતાવળ પર પણ સવાલ ઉઠાવ્યા હતા. વસ્તી ગણતરી અહેવાલ 2027 સુધીમાં તૈયાર થવાની અપેક્ષા છે. બંધારણમાં પહેલાથી જ અનુસૂચિત જાતિ, અનુસૂચિત જનજાતિ અને સમાજના અન્ય વર્ગો માટે પૂરતું પ્રતિનિધિત્વ સુનિશ્ચિત કરતી જોગવાઈઓ છે. ૧૬ થી ૧૮ એપ્રિલ દરમિયાન સંસદનું ત્રણ દિવસનું ખાસ સત્ર બોલાવવામાં આવ્યું છે. આ સત્ર દરમિયાન, ૨૦૨૯ માં તેના અમલીકરણને સરળ બનાવવા માટે 'નારી શક્તિ વંદન અધિનિયમ' (મહિલા અનામત અધિનિયમ) માં સુધારા રજૂ કરવામાં આવે તેવી અપેક્ષા છે. ગાડગીલે જાણવા માંગ્યું કે સરકાર અપડેટેડ આંકડાઓની રાહ જોવાને બદલે - એક દાયકાથી વધુ જૂના ડેટાના આધારે - ૨૯ એપ્રિલ પહેલા બિલને કેમ આગળ ધપાવી રહી છે.
વડાપ્રધાન મોદી મહિલા અનામતના નામે OBC હિસ્સો ચોરી કરવા માંગે છે: રાહુલ
લોકસભામાં વિરોધ પક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધીએ બુધવારે આરોપ લગાવ્યો કે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી મહિલા અનામતની આડમાં અન્ય પછાત વર્ગો (OBC) નો હિસ્સો "ચોરી" કરવાનો ઇરાદો ધરાવે છે - જેને તેમણે "રાષ્ટ્રવિરોધી" ગણાવ્યું. લોકસભામાં મહિલા અનામત અંગે બંધારણીય સુધારા બિલ રજૂ થયાના એક દિવસ પહેલા જાહેર કરાયેલા એક વિડીયો સંદેશમાં રાહુલ ગાંધીએ જણાવ્યું હતું કે જો સરકાર ખરેખર મહિલા અનામત લાગુ કરવા માંગતી હોય, તો તે ફક્ત હાલના 'નારી શક્તિ વંદન અધિનિયમ' લાગુ કરી શકે છે. તેમણે વધુમાં દલીલ કરી હતી કે સીમાંકન કવાયત નવી વસ્તી ગણતરીના આધારે હાથ ધરવામાં આવવી જોઈએ, કારણ કે તે ડેટા સેટમાં OBC વસ્તી સંબંધિત આંકડા શામેલ હશે.
કોંગ્રેસના ભૂતપૂર્વ પ્રમુખે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે જ્યારે તેમનો પક્ષ મહિલા અનામતને સંપૂર્ણ સમર્થન આપે છે, ત્યારે સરકાર તેના બહાના હેઠળ એક અલગ એજન્ડા આગળ ધપાવી રહી હોય તેવું લાગે છે. તેમણે દાવો કર્યો હતો કે હાલમાં મોટા પાયે અપ્રમાણિકતા આચરવામાં આવી રહી છે. તેમણે આરોપ લગાવ્યો હતો કે વડા પ્રધાન ઇચ્છતા નથી કે મહિલા અનામત અંગેનો નિર્ણય જાતિ વસ્તી ગણતરી અથવા નવી સામાન્ય વસ્તી ગણતરીના આધારે થાય. "વડા પ્રધાન તમારા (OBC) ભાગીદારીનો હક છીનવી રહ્યા છે," તેમણે કહ્યું. "તેઓ 2011 ની વસ્તી ગણતરીના ડેટાનો ઉપયોગ કરવા માંગે છે - જેમાં અન્ય પછાત વર્ગોની વસ્તી સંબંધિત આંકડાઓનો ખાસ અભાવ છે." તેઓ તમારા (OBC) હિસ્સાને છીનવી લેવા માંગે છે.
પીડીએના અધિકારો છીનવી લેવાનું એક મોટું કાવતરું: અખિલેશ
સમાજવાદી પાર્ટી (એસપી) ના પ્રમુખ અને ઉત્તર પ્રદેશના ભૂતપૂર્વ મુખ્યમંત્રી અખિલેશ યાદવે બુધવારે શાસક ભારતીય જનતા પાર્ટી (ભાજપ) પર મહિલા અનામતના મુદ્દાને ઉતાવળમાં ઉઠાવીને વસ્તી ગણતરીમાં વિલંબ કરવાનો ગુપ્ત હેતુ હોવાનો આરોપ લગાવ્યો. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે મહિલા અનામત બિલ વાસ્તવમાં પીડીએ - *પિછડે* (પછાત વર્ગો), *દલિતો* અને *અલ્પસંખ્યક* (લઘુમતી) સમુદાયોના અધિકારો છીનવી લેવાના એક મોટા કાવતરાનો ભાગ છે.
પ્રતિભા પાટિલ, મીરા કુમાર અને માયાવતીએ સમર્થન આપ્યું
ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ પ્રતિભા પાટિલ, ભૂતપૂર્વ લોકસભા સ્પીકર મીરા કુમાર અને બહુજન સમાજ પાર્ટી (બીએસપી) ના વડા માયાવતીએ મહિલા અનામત કાયદામાં સુધારો કરવાની પહેલનું સ્વાગત કર્યું છે, અને કહ્યું છે કે આ પગલું વિધાનસભા સંસ્થાઓમાં મહિલાઓ માટે વધુ પ્રતિનિધિત્વ સુનિશ્ચિત કરીને ભારતના લોકશાહી માળખાને મજબૂત બનાવશે. પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીને લખેલા પત્રમાં, પાટીલે નોંધ્યું હતું કે આ ઐતિહાસિક બંધારણીય સુધારો કાયદો મહિલાઓની અપાર ક્ષમતાને ઔપચારિક રીતે ઓળખશે અને શાસનના ઉચ્ચતમ સ્તરે તેમના નેતૃત્વ માટે સંસ્થાકીય માર્ગો મોકળો કરશે.