લોકસભાનું નવું ગણિત: શું પક્ષોમાં ભંગાણ કરાવીને NDA મેળવી શકશે 2/3 બહુમતી? જાણો બેઠકોની સ્થિતિ

સંસદમાં બંધારણ સુધારા બિલ પાસ કરાવવા માટે સત્તારૂઢ સરકારને બે તૃતીયાંશ સાંસદોના સમર્થનની જરૂર હોય છે. હાલમાં વિરોધ પક્ષોમાં ચાલી રહેલી આંતરિક ખેંચતાણ અને પ્રાદેશિક પક્ષોમાં ભંગાણની અટકળો વચ્ચે, રાજકીય ગલિયારાઓમાં એ ચર્ચાએ જોર પકડ્યું છે કે શું એનડીએ (NDA - National Democratic Alliance) લોકસભામાં 2/3 બહુમતીનો જાદુઈ આંકડો મેળવી શકશે?

તૃણમૂલ કોંગ્રેસ (TMC) અને શિવસેના (UBT) માં મોટા ભંગાણના અહેવાલો વચ્ચે લોકસભાની બેઠકોનું ગણિત ઝડપથી બદલાઈ રહ્યું છે.

લોકસભામાં હાલની સ્થિતિ અને પક્ષોનું સંખ્યાબળ 

વર્ષ ૨૦૨૪ની લોકસભા ચૂંટણીમાં ભાજપને ઉત્તર પ્રદેશ, મહારાષ્ટ્ર અને પશ્ચિમ બંગાળ જેવા મોટા રાજ્યોમાં મોટો ઝટકો લાગ્યો હતો, જેને કારણે પક્ષ પોતાની સ્પષ્ટ બહુમતી ગુમાવી બેઠો હતો. પરિણામે, નીતીશ કુમારની જેડીયુ (JDU) અને ચંદ્રબાબુ નાયડુની ટીડીપી (TDP) જેવા સહયોગી પક્ષોની મદદથી ગઠબંધન સરકાર બનાવવી પડી હતી.

• ભાજપ (BJP) ની પોતાની બેઠકો: 240 સાંસદો [MPs]

• એનડીએ (NDA) નું કુલ સંખ્યાબળ: 293 સાંસદો (સહયોગી પક્ષો સાથે)

• કુલ લોકસભા બેઠકો: 543 

• ખાલી પડેલી બેઠકો [Vacant Seats]: 3 બેઠકો (નવગાંવ, બશીરહાટ અને શિલોંગ) ખાલી હોવાથી હાલમાં ગૃહની પ્રભાવી સંખ્યા 540 છે.

બંધારણ સુધારા માટે 2/3 બહુમતી કેમ જરૂરી છે? 

કોઈપણ સામાન્ય બિલ પાસ કરાવવા માટે સાદી બહુમતી (50 % થી વધુ) પૂરતી હોય છે, જે એનડીએ પાસે છે. પરંતુ દેશના બંધારણમાં કોઈ મોટો સુધારો કરવો હોય, તો સરકારને ગૃહમાં હાજર અને મતદાન કરનારા સભ્યોના 2/3 બહુમતીની જરૂર પડે છે.

• 543 બેઠકોના આધારે 2/3 બહુમતી માટે 362 બેઠકોની જરૂર પડે.

• હાલમાં ૩ બેઠકો ખાલી હોવાથી આ જાદુઈ આંકડો ઘટીને 360 બેઠકો પર આવી ગયો છે.

એનડીએ અત્યારે આ લક્ષ્યથી ઘણું દૂર છે, પરંતુ વિપક્ષી છાવણીમાં ભંગાણ પાડીને આ અંતર ઘટાડવાનો પૂરો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે.

વિપક્ષી પક્ષોમાં ભંગાણ: કોના કેટલા સાંસદો બાગી? 

રાજકીય ચર્ચાઓ મુજબ વિપક્ષી ગઠબંધન 'ઇન્ડિયા' (INDIA Alliance) ના કેટલાક મોટા પક્ષો તૂટવાના આરે છે:

1. તૃણમૂલ કોંગ્રેસ (TMC): મમતા બેનર્જીની પાર્ટી ટીએમસીના 20 સાંસદો બાગી વલણ અપનાવી ચૂક્યા છે અને તેઓ એનસીપીઆઈ [NCPI] માં વિલય કરીને એનડીએને સમર્થન આપી શકે છે.

2. શિવસેના - UBT: ઉદ્ધવ ઠાકરેની શિવસેનામાંથી પણ 6 સાંસદો અલગ થઈને શાસક પક્ષ તરફ વળે તેવી પ્રબળ શક્યતા છે.

3. સમાજવાદી પાર્ટી (SP) અને આપ (AAP): અખિલેશ યાદવની સપા (37 સાંસદો) અને આમ આદમી પાર્ટી (3 સાંસદો) માં પણ ભંગાણની અટકળો છે, જોકે સપાએ સત્તાવાર રીતે આ અહેવાલોને નકારી કાઢ્યા છે.

બહુમતીનું નવું રાજકીય સમીકરણ: NDA લક્ષ્યથી કેટલું દૂર? 

જો વિરોધ પક્ષોમાં અટકળો મુજબ ભંગાણ થાય અને અન્ય પક્ષો ટેકો આપે, તો એનડીએનું ગણિત કંઈક આ રીતે ગોઠવાઈ શકે છે:

  DMK ફેક્ટર : કોંગ્રેસ સાથે ગઠબંધન તૂટ્યા બાદ તમિલનાડુના મુખ્યમંત્રી એમ. કે. સ્ટાલિનની પાર્ટી ડીએમકે (DMK) એ 'ઇન્ડિયા' એલાયન્સથી અંતર બનાવી લીધું છે. જો કે તેમણે હજુ એનડીએને સમર્થન જાહેર કર્યું નથી, પણ જો તેમના ૨૨ સાંસદો સરકારની પડખે આવે, તો એનડીએનો આંકડો ૩૪૧ પર પહોંચી શકે છે.

અંતિમ ચિત્ર: શું ૩૬૦નો આંકડો પાર થશે?

તમામ સંભવિત ભંગાણ અને ડીએમકેના સમર્થન બાદ પણ એનડીએ 341- 342 બેઠકો સુધી પહોંચી શકે તેમ છે, જે જરૂરી 360 બેઠકોથી હજુ પણ 18 -19 બેઠકો દૂર છે. આ સ્થિતિમાં ગૃહમાં હાજર 38  અપક્ષ અથવા બિન-જોડાણવાળા (Independent & Unaligned) સાંસદોની ભૂમિકા અત્યંત મહત્વની બની રહેશે.

બીજી તરફ, ડીએમકે જો વિપક્ષમાં જ રહે, તો વિપક્ષનું કુલ સંખ્યાબળ 184 પર રહેશે, જેમાં 99 સાંસદો ધરાવતી કોંગ્રેસ [Congress] સૌથી મોટો વિરોધ પક્ષ છે. ટૂંકમાં, ભંગાણ છતાં પણ એનડીએ માટે લોકસભામાં બંધારણ સુધારા જેટલી પ્રચંડ બહુમતી મેળવવી હજુ પણ એક કપરા ચઢાણ સમાન છે.