VIDEO: ISROની મોટી સિદ્ધિ: શ્રીહરિકોટાથી EOS-05 સેટેલાઇટનું સફળ લોન્ચિંગ, ભારતે રચ્યો નવો ઇતિહાસ
છેલ્લું અપડેટ : 04 Sept 2026
ભારતના અંતરિક્ષ ક્ષેત્ર માટે 4 સપ્ટેમ્બર 2026નો દિવસ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ રહ્યો છે. ભારતીય અંતરિક્ષ સંશોધન સંસ્થા (ISRO)એ આંધ્રપ્રદેશના શ્રીહરિકોટા સ્થિત સતીશ ધવન સ્પેસ સેન્ટર (Satish Dhawan Space Centre) પરથી EOS-05 અર્થ ઓબ્ઝર્વેશન સેટેલાઇટ (Earth Observation Satellite)નું સફળતાપૂર્વક લોન્ચિંગ કર્યું છે. આ મિશનને ભારતના અંતરિક્ષ કાર્યક્રમ માટે એક ઐતિહાસિક ઉપલબ્ધિ માનવામાં આવી રહી છે.
GSLV-F17 દ્વારા થયું સફળ લોન્ચિંગ
EOS-05 સેટેલાઇટને ભારતના જિયોસિંક્રોનસ સેટેલાઇટ લોન્ચ વ્હીકલ (GSLV-F17) દ્વારા અંતરિક્ષમાં મોકલવામાં આવ્યો હતો. આ GSLVની 19મી ફ્લાઇટ હતી. રૉકેટે 4 સપ્ટેમ્બરની વહેલી સવારે લગભગ 2:55 વાગ્યે શ્રીહરિકોટાથી ઉડાન ભરી હતી.
લોન્ચિંગ બાદ આશરે 22 મિનિટમાં મિશન ડાયરેક્ટરે સેટેલાઇટને નિર્ધારિત કક્ષામાં સફળતાપૂર્વક સ્થાપિત કરવામાં આવ્યો હોવાની જાહેરાત કરી હતી. સેટેલાઇટમાંથી મળેલા પ્રારંભિક ડેટા (Data) પ્રમાણે તેનું પ્રદર્શન અપેક્ષા કરતાં પણ સારું જોવા મળ્યું છે.
EOS-05 શા માટે છે ખાસ?
EOS-05 એક અત્યાધુનિક અર્થ ઓબ્ઝર્વેશન સેટેલાઇટ છે, જેનો મુખ્ય હેતુ અંતરિક્ષમાંથી પૃથ્વીની હાઈ-રિઝોલ્યુશન ઇમેજિંગ (Imaging) અને મહત્વપૂર્ણ માહિતી એકત્રિત કરવાનો છે. આશરે 2,367 કિલોગ્રામ વજન ધરાવતો આ સેટેલાઇટ જિયોસિંક્રોનસ ઓર્બિટ (Geosynchronous Orbit)માંથી પૃથ્વીના મોટા વિસ્તારો પર સતત નજર રાખવામાં મદદ કરશે.
ISROના જણાવ્યા અનુસાર, આ સેટેલાઇટ ભારતના અર્થ ઓબ્ઝર્વેશન માટે લગભગ 36,000 કિલોમીટર ઊંચાઈના ભૂ-તુલ્ય પ્લેટફોર્મ પરથી મહત્વપૂર્ણ ડેટા ઉપલબ્ધ કરાવશે. આ ડેટાનો ઉપયોગ વ્યૂહાત્મક (Strategic) અને રાષ્ટ્રીય મહત્વની જરૂરિયાતો માટે થઈ શકે છે.
ભારત માટે વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ મિશન
EOS-05ની ખાસિયત માત્ર પૃથ્વીની તસવીરો લેવામાં નથી. સેટેલાઇટ દ્વારા મળતી માહિતી ભારત અને તેની આસપાસના વિસ્તારોની સતત દેખરેખ (Continuous Monitoring) માટે પણ ઉપયોગી બની શકે છે. આ પ્રકારની ટેક્નોલોજીથી કુદરતી આફતો, જમીનના ફેરફારો અને અન્ય મહત્વપૂર્ણ ભૌગોલિક પ્રવૃત્તિઓ અંગે માહિતી મેળવવામાં મદદ મળી શકે છે.
આ મિશન ન્યૂ સ્પેસ ઇન્ડિયા લિમિટેડ (NSIL) દ્વારા એક વ્યૂહાત્મક વપરાશકર્તા માટે સમર્પિત લોન્ચ તરીકે હાથ ધરવામાં આવ્યું છે. EOS-05 ઉપરાંત ભારત અને અન્ય દેશોના કુલ 18 સહ-યાત્રી સેટેલાઇટ (Co-passenger Satellites) પણ મિશન સાથે અંતરિક્ષમાં મોકલવામાં આવ્યા છે.
ISRO ચીફે વૈજ્ઞાનિકોની ટીમને આપ્યો શ્રેય
લોન્ચિંગ બાદ ISROના અધ્યક્ષ વી. નારાયણને (V. Narayanan) આ સફળતા માટે વૈજ્ઞાનિકો અને એન્જિનિયરોની ટીમ વર્ક (Teamwork)ને શ્રેય આપ્યો. તેમણે જણાવ્યું કે GSLV-F17માં સમયાંતરે કરવામાં આવેલા સુધારા અને અપગ્રેડેશન (Upgradation) બાદ આ લોન્ચ વ્હીકલ વધુ ક્ષમતા સાથે કામ કરી રહ્યું છે.
તેમણે ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રના સહયોગ ઉપરાંત ISROના વૈજ્ઞાનિકો અને તેમના પરિવારોના યોગદાનને પણ મહત્વપૂર્ણ ગણાવ્યું. આ સફળતા પાછળ અનેક વર્ષોની મહેનત, આયોજન અને ટેક્નિકલ કુશળતા રહેલી છે.
GSLV-F17ની પણ મોટી ઉપલબ્ધિ
GSLV-F17ની લંબાઈ આશરે 51.7 મીટર છે અને તેનું લિફ્ટ-ઓફ માસ (Lift-off Mass) લગભગ 420.5 ટન છે. તેને શ્રીહરિકોટાના સેકન્ડ લોન્ચ પેડ (Second Launch Pad) પરથી પ્રક્ષેપિત કરવામાં આવ્યું હતું.
આ મિશનની સફળતા ભારતની વધતી અંતરિક્ષ ક્ષમતાનું વધુ એક ઉદાહરણ છે. ISRO હવે આગામી સેટેલાઇટ લોન્ચ ઉપરાંત ગગનયાન (Gaganyaan) જેવા માનવ અંતરિક્ષ મિશન પર પણ ઝડપથી કામ કરી રહ્યું છે. EOS-05ની સફળતા ભારતના સ્પેસ સેક્ટર (Space Sector) માટે નવી શક્યતાઓના દ્વાર ખોલે તેવી અપેક્ષા છે.