‘શરૂઆત જ ખરાબ હોય તો કાગળ પરનો સંબંધ શા માટે?’ લગ્નના માત્ર 5 મહિના બાદ જ છૂટાછેડાનો ચુકાદો

દિલ્હી હાઈકોર્ટે લગ્નજીવનને લઈને એક મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય આપ્યો છે. લગ્નના માત્ર પાંચ મહિના બાદ જ પરસ્પર સંમતિથી છૂટાછેડા (Mutual Consent Divorce) માગી રહેલા એક દંપતીને કોર્ટે રાહત આપી છે. સામાન્ય રીતે હિન્દુ લગ્ન અધિનિયમ (Hindu Marriage Act) હેઠળ લગ્નના એક વર્ષ પહેલાં છૂટાછેડાની અરજી સ્વીકારવા પર મર્યાદા હોય છે. જોકે, આ કેસની વિશિષ્ટ પરિસ્થિતિઓને ધ્યાનમાં રાખીને હાઈકોર્ટે એક વર્ષ રાહ જોવાની શરતમાં છૂટ આપવાનો નિર્ણય કર્યો છે.

કોર્ટે નોંધ્યું કે જ્યારે બે યુવાન વ્યક્તિઓનું ભવિષ્ય દાવ પર હોય અને લગ્નજીવનની શરૂઆત જ નિષ્ફળ રહી હોય, ત્યારે તેમને માત્ર કાયદાકીય ઔપચારિકતાને કારણે કાગળ પરના સંબંધમાં બાંધી રાખવા યોગ્ય નથી. કોર્ટે સંબંધિત ફેમિલી કોર્ટને દંપતીની સંયુક્ત અરજીનો તાત્કાલિક નિકાલ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે.

‘શરૂઆત જ ખરાબ હોય તો કાગળ પરનો સંબંધ યોગ્ય નથી’

જસ્ટિસ વિવેક ચૌધરી અને જસ્ટિસ રેણુ ભટનાગરની બેન્ચે આ કેસની સુનાવણી દરમિયાન જણાવ્યું કે કેટલાક કિસ્સાઓમાં લગ્નને એક વર્ષ સુધી ચાલુ રાખવાની કાયદાકીય શરતનો હેતુ દંપતીને સંબંધ સુધારવાની તક આપવાનો હોય છે. પરંતુ જ્યારે બંને વ્યક્તિઓ વચ્ચે સમાધાનની કોઈ શક્યતા ન હોય અને તેઓ પરસ્પર સંમતિથી અલગ થવા માગતાં હોય, ત્યારે આ શરતનો કડક અમલ તેમના ભવિષ્યને અસર કરી શકે છે.

કોર્ટે નોંધ્યું કે આ દંપતી લગ્ન બાદ માત્ર 84 દિવસ સાથે રહ્યું હતું. બંનેએ સંયુક્ત સમજૂતીપત્રમાં જણાવ્યું હતું કે તેમની વચ્ચે શારીરિક સંબંધ પણ સ્થાપિત થયા નહોતા. આવી પરિસ્થિતિમાં તેમને બળજબરીથી કાયદાકીય સંબંધમાં રાખવાનો કોઈ અર્થ નથી, એવું કોર્ટે અવલોકન કર્યું.

ફેમિલી કોર્ટનો નિર્ણય હાઈકોર્ટે બદલ્યો

આ દંપતીએ પરસ્પર સંમતિથી છૂટાછેડા મેળવવા માટે તીસ હજારી સ્થિત ફેમિલી કોર્ટમાં અરજી કરી હતી. જોકે, 17 ઑગસ્ટ 2026ના રોજ ફેમિલી કોર્ટે તેમની અરજી ફગાવી દીધી હતી.

ફેમિલી કોર્ટનું કહેવું હતું કે લગ્નના 84 દિવસ દરમિયાન શારીરિક સંબંધ કેમ સ્થાપિત થયા નહોતા, તેનું સ્પષ્ટ કારણ રજૂ કરવામાં આવ્યું નથી. મહિલાએ પતિની શારીરિક અક્ષમતા અંગે કોઈ દાવો કર્યો નહોતો. આ ઉપરાંત, ઘરેલુ હિંસા (Domestic Violence) કે ક્રૂરતા (Cruelty) જેવા આરોપો પણ લગાવવામાં આવ્યા નહોતા.

ત્યારબાદ દંપતીએ હાઈકોર્ટનો દરવાજો ખખડાવ્યો હતો. હાઈકોર્ટે કેસની પરિસ્થિતિઓનું મૂલ્યાંકન કરીને રાહત આપી અને ફેમિલી કોર્ટને સંયુક્ત અરજીને છૂટાછેડાની અંતિમ પ્રક્રિયા એટલે કે સેકન્ડ મોશન (Second Motion) તરીકે સ્વીકારી તેનો તાત્કાલિક નિકાલ કરવા જણાવ્યું.

લગ્ન પછી માત્ર 84 દિવસ સાથે રહ્યાં

કોર્ટમાં રજૂ કરવામાં આવેલી વિગતો મુજબ, દંપતીએ 1 ડિસેમ્બર 2025ના રોજ આર્ય સમાજ મંદિરમાં લગ્ન કર્યાં હતાં. જોકે, સ્વભાવ અને વિચારધારામાં ગંભીર મતભેદો તથા પરસ્પર તાલમેલના અભાવને કારણે તેમનું લગ્નજીવન આગળ વધારી શકાય તેમ ન હોવાનું બંનેએ જણાવ્યું હતું.

• 1 ડિસેમ્બર 2025: આર્ય સમાજ મંદિરમાં લગ્ન.

• 84 દિવસ: બંને સાથે રહ્યાં.

• 23 ફેબ્રુઆરી 2026: અલગ રહેવાનું શરૂ કર્યું.

• મે 2026: પરસ્પર સંમતિથી છૂટાછેડા માટે અરજી કરી.

• 17 ઑગસ્ટ 2026: ફેમિલી કોર્ટે અરજી ફગાવી.

• 18 ઑક્ટોબર 2026ના અહેવાલ મુજબ: હાઈકોર્ટે રાહત આપીને તાત્કાલિક કાર્યવાહીનો નિર્દેશ આપ્યો.

લગ્નજીવનમાં બળજબરીથી વિલંબ ભવિષ્યને અસર કરી શકે

હાઈકોર્ટે વધુમાં નોંધ્યું કે કેટલાક કિસ્સાઓમાં છૂટાછેડાની પ્રક્રિયામાં અનાવશ્યક વિલંબ થવાથી પતિ અથવા પત્ની બંનેમાંથી કોઈ એક વ્યક્તિના ભવિષ્ય પર અસર થઈ શકે છે. તેઓ નવા સંબંધની શરૂઆત કરી શકતા નથી, ફરી લગ્ન કરવાની શક્યતાઓ મર્યાદિત થઈ શકે છે અને સામાજિક જીવનમાં ફરીથી જોડાવામાં પણ મુશ્કેલી પડી શકે છે.

કોર્ટે જણાવ્યું કે કાયદાનો હેતુ દંપતીને સંબંધ સુધારવાની તક આપવાનો છે, પરંતુ જ્યાં સંબંધ આગળ વધવાની શક્યતા જ ન હોય ત્યાં કાયદાકીય પ્રક્રિયાને કારણે તેમને લાંબા સમય સુધી બાંધી રાખવું યોગ્ય નથી.

આ ચુકાદો દરેક દંપતીને લગ્નના એક વર્ષ પહેલાં છૂટાછેડા આપવાનો સામાન્ય નિયમ નથી. કાયદાકીય સમયમર્યાદામાં છૂટછાટ કેસની વિશિષ્ટ પરિસ્થિતિઓ અને કોર્ટના મૂલ્યાંકન પર આધારિત હોય છે.