મેજર ધ્યાનચંદ સ્ટેડિયમમાં પરેડ અને તોપોની સલામી, જાણો કેવી રીતે ઉજવવામાં આવ્યો હતો દેશનો પ્રથમ પ્રજાસત્તાક દિવસ
છેલ્લું અપડેટ : 26 Jan 2026
આજે દેશ તેનો 77મો પ્રજાસત્તાક દિવસ ઉજવી રહ્યો છે. 76 વર્ષ પહેલા આ દિવસે ભારતનું બંધારણ અમલમાં આવ્યું હતું. હંમેશની જેમ આ ખાસ પ્રસંગે સેના કર્તવ્ય પથ (અગાઉ રાજપથ) પર તેની બહાદુરીનું પ્રદર્શન કરશે. દિલ્હીથી ભારતીય સેના, નૌકાદળ અને વાયુસેનાની બહાદુરી દેશભરમાં ગુંજી ઉઠશે.
રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા તિરંગો ફરકાવવાથી લઈને રંગબેરંગી ઝાંખીઓ, લશ્કરી પરેડ અને મુખ્ય મહેમાનની હાજરી સુધી, પ્રજાસત્તાક દિવસ પર આ બાબતો કંઈ નવી નથી, પરંતુ શું તમે જાણો છો કે દેશનો પ્રથમ પ્રજાસત્તાક દિવસ કેવી રીતે ઉજવવામાં આવ્યો હતો?
26 જાન્યુઆરી શા માટે પસંદ કરવામાં આવી હતી?
પહેલા પ્રજાસત્તાક દિવસની વાર્તા તારીખથી શરૂ થાય છે. શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે 26 જાન્યુઆરીને પ્રજાસત્તાક દિવસ માટે કેમ પસંદ કરવામાં આવી હતી?
પ્રખ્યાત ઈતિહાસકાર રામચંદ્ર ગુહાના પુસ્તક, "ઈન્ડિયા આફ્ટર ગાંધી" માં આ દિવસનું વિગતવાર વર્ણન છે. ગુહા લખે છે કે આ તારીખ નવી નહતી - 26 જાન્યુઆરી, 1930ના રોજ, કોંગ્રેસે પૂર્ણ સ્વરાજની માંગણી કરી હતી. જ્યારે 26 નવેમ્બર, 1949ના રોજ બંધારણ અપનાવવામાં આવ્યું, ત્યારે તેનો ઈરાદાપૂર્વક બે મહિના પછી, 26 જાન્યુઆરી, 1950ના રોજ અમલ કરવામાં આવ્યો.
પ્રથમ પ્રજાસત્તાક દિવસ કેવી રીતે ઉજવવામાં આવ્યો હતો?
26 જાન્યુઆરી, 1950ની સવારે, રાષ્ટ્રપતિ ભવન (તે સમયે સરકારી ગૃહ) ખાતે ડો. રાજેન્દ્ર પ્રસાદે ભારતના પ્રથમ રાષ્ટ્રપતિ તરીકે શપથ લીધા. ગુહાના મતે, તે ક્ષણ ખૂબ જ ભાવનાત્મક હતી, કારણ કે દેશ હજુ પણ ભાગલાના વિનાશમાંથી બહાર આવી રહ્યો હતો. દેશ લાખો શરણાર્થીઓ, રમખાણો અને ગરીબીની દુર્દશાથી ઝઝૂમી રહ્યો હતો. આ દરમિયાન રાષ્ટ્રપતિએ રાષ્ટ્રધ્વજ ફરકાવ્યો અને 21 તોપોની સલામી આપવામાં આવી. સાંજે દિલ્હી રોશનીથી ઝળહળી ઉઠ્યું, જેનાથી આખું શહેર સ્વર્ગ જેવું દેખાતું હતું.
પ્રથમ પ્રજાસત્તાક દિવસની પરેડ
આજે આપણે કર્તવ્ય પથ (જૂના રાજપથ) પર એક ભવ્ય પરેડ જોઈએ છીએ, પરંતુ પ્રથમ પરેડ ઈરવિન એમ્ફીથિયેટર (હવે મેજર ધ્યાનચંદ રાષ્ટ્રીય સ્ટેડિયમ) ખાતે યોજાઈ હતી. ગુહા લખે છે કે 3000થી વધુ સૈનિકોએ કૂચ કરી હતી. પહેલીવાર દેશે ભારતીય સેના, નૌકાદળ અને વાયુસેનાની બહાદુરીનો એકસાથે અનુભવ કર્યો હતો. પરેડમાં ત્રણેય સેવાઓ, પોલીસ અને અર્ધલશ્કરી દળોના સૈનિકોનો સમાવેશ થતો હતો.
ગુહાના મતે, સ્ટેડિયમમાં આશરે 15,000 લોકોએ આ ભવ્ય પરેડ જોઈ હતી. સ્વતંત્રતા સંગ્રામમાં ઉપયોગમાં લેવાતા ભારતીય વાયુસેનાના જૂના મુક્તિદાતા વિમાનો ઉપરથી ઉડ્યા હતા. આ પરેડ રાજપથ પરની પરેડ જેટલી લાંબી નહતી, પરંતુ સ્ટેડિયમમાં સાદગીભરી પણ દિલ જીતી લેનારી હતી.
આ દિવસ કેમ ખાસ હતો?
ગુહા તેમના પુસ્તકમાં સમજાવે છે કે 1947 પછી, દેશમાં અસ્થિરતાનું વાતાવરણ હતું. દેશ પાકિસ્તાન સાથે યુદ્ધના ભય, આર્થિક પડકારો અને ભાષાકીય વિવાદોનો સામનો કરી રહ્યો હતો. જોકે, 26 જાન્યુઆરી, 1950ની ભવ્ય ઉજવણીએ દર્શાવ્યું કે ભારત એક થઈ શકે છે.
રાષ્ટ્રપતિ રાજેન્દ્ર પ્રસાદે જાહેર કર્યું કે આ દિવસ ફક્ત કાનૂની પરિવર્તન જ નહીં, પરંતુ લાખો ભારતીયોના સપનાનો વિજય છે. દેશના પ્રથમ પ્રજાસત્તાક દિવસ પર ઇન્ડોનેશિયાના રાષ્ટ્રપતિ સુકર્ણોને માનદ મહેમાન તરીકે આમંત્રણ આપવામાં આવ્યું હતું.
