પેરિસમાં વાગ્યો ભારતનો ડંકો: FATFના ઈતિહાસમાં પહેલીવાર ભારતને મળી મોટી કમાન
છેલ્લું અપડેટ : 20 Jun 2026
મની લોન્ડરિંગ (Money Laundering) અને ટેરર ફંડિંગ (Terror Funding - આતંકવાદી ભંડોળ) પર લગામ લગાવનારી વિશ્વની સૌથી પ્રતિષ્ઠિત વૈશ્વિક સંસ્થા 'ફાઇનાન્સિયલ એક્શન ટાસ્ક ફોર્સ' (FATF)માં ભારતનું કદ અને પ્રભુત્વ ઘણું વધી ગયું છે. ભારતના ઇતિહાસમાં પ્રથમ વખત દેશને FATFનું ઉપાધ્યક્ષ પદ (Vice Presidency) મળ્યું છે. મધ્ય પ્રદેશ કેડરના 1994 બેચના સિનિયર આઈએએસ (IAS) અધિકારી વિવેક અગ્રવાલને FATFના નવા ઉપાધ્યક્ષ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા છે. હાલમાં તેઓ કેન્દ્રીય સંસ્કૃતિ સચિવ (Union Culture Secretary) તરીકે ફરજ બજાવી રહ્યા છે.
પેરિસની બેઠકમાં લાગી મહોર, ક્યારથી સંભાળશે કાર્યભાર?
શુક્રવારે પેરિસ (Paris) સ્થિત FATF હેડક્વાર્ટર ખાતે આયોજિત પૂર્ણ બેઠક (Plenary Meeting) ના સમાપન પર આ મહત્વનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો. સત્તાવાર નિવેદન અનુસાર, બ્રિટનની આગામી અધ્યક્ષતા (Presidency) હેઠળની પ્રાથમિકતાઓને મંજૂરી આપવામાં આવી હતી અને ભારતની દરખાસ્ત પર વિવેક અગ્રવાલને નવા વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ (Vice President) તરીકે ચૂંટવામાં આવ્યા હતા.
તેમનો કાર્યકાળ જુલાઈ 2026 થી શરૂ થઈને જૂન 2027 સુધીનો રહેશે. તેઓ બ્રિટનના જાયલ્સ થોમસન (Giles Thomson) નું સ્થાન લેશે. ઉલ્લેખનીય છે કે, FATFના ઉપાધ્યક્ષ સંગઠનની કામગીરીને યોગ્ય દિશા આપવામાં અને વૈશ્વિક નીતિઓ ઘડવામાં અધ્યક્ષને મદદ કરે છે. ભારત વર્ષ 2010 થી આ પ્રભાવશાળી આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાનું સભ્ય (Member) છે.
કોણ છે IAS વિવેક અગ્રવાલ?
વિવેક અગ્રવાલ મધ્ય પ્રદેશ કેડરના 1994 બેચના પ્રતિષ્ઠિત આઈએએસ અધિકારી છે અને વૈશ્વિક નાણાકીય બાબતોનો બહોળો અનુભવ ધરાવે છે:
તેઓ અગાઉ FATFમાં ભારતીય પ્રતિનિધિમંડળના વડા (Head of Indian Delegation) રહી ચૂક્યા છે.
તેમણે ભારતીય નાણાકીય ગુપ્તચર એકમ એટલે કે ફાઇનાન્સિયલ ઇન્ટેલિજન્સ યુનિટ (FIU) ના ડાયરેક્ટર તરીકે પણ સફળતાપૂર્વક કામ કર્યું છે.
વર્ષ 2024 માં જ્યારે ભારતનો મ્યુચ્યુઅલ ઇવેલ્યુએશન રિપોર્ટ (Mutual Evaluation Report) જાહેર થયો, ત્યારે તેઓ કેન્દ્રીય નાણા મંત્રાલયમાં (Ministry of Finance) એડિશનલ સેક્રેટરી તરીકે તૈનાત હતા. તે રિપોર્ટમાં FATF એ એન્ટી-મની લોન્ડરિંગ (AML) ક્ષેત્રે ભારતના માળખાના જોરદાર વખાણ કર્યા હતા.
ભારત માટે આ 'મોટી જીત' કેમ છે?
ભારત સરકારના વિદેશ મંત્રાલયના (Ministry of External Affairs) પ્રવક્તા રણધીર જાયસવાલે આ નિયુક્તિને ભારતની "મોટી જીત" ગણાવી છે. આ ભૂમિકાથી આતંકવાદ સામે ભારતની 'ઝીરો-ટોલરન્સ પોલિસી' (Zero-Tolerance Policy) ને વધુ બળ મળશે અને વૈશ્વિક આતંકી ફંડિંગ નેટવર્કને તોડી પાડવામાં ભારત મુખ્ય ભૂમિકા ભજવશે.
નાણા મંત્રાલયે આ ઉપલબ્ધિને ડિજિટલ પેમેન્ટ્સ (Digital Payments) અને વર્ચ્યુઅલ એસેટ્સ (Virtual Assets - ક્રિપ્ટોકરન્સી વગેરે) જેવા ઉભરતા જોખમો પર વૈશ્વિક નીતિ (Global Policy) બનાવવામાં ભારતની સક્રિય ભાગીદારીની ઐતિહાસિક સ્વીકૃતિ ગણાવી છે. આ નિર્ણય વિશ્વના 200 થી વધુ દેશો અને અધિકારક્ષેત્રોમાં ભારત પ્રત્યેના અપાર વિશ્વાસને (Trust) દર્શાવે છે.
નિયુક્તિ પર વિવેક અગ્રવાલે શું કહ્યું?
પોતાની આ ઐતિહાસિક પસંદગી પર પ્રતિક્રિયા આપતા વિવેક અગ્રવાલે જણાવ્યું: "હું આ જવાબદારી મેળવીને અત્યંત સન્માનિત અનુભવું છું. આ સન્માન ભારતના સામૂહિક પ્રયાસો અને આતંકવાદી ધિરાણ વિરોધી માળખાની મજબૂતીની ઓળખ છે. હું આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય પ્રણાલીને (International Financial System) સુરક્ષિત અને લવચીક બનાવવા માટે FATF ગ્લોબલ નેટવર્ક સાથે મળીને કામ કરવા ઉત્સુક છું."